سوزش معده:علت، نشانه و درمان سوزش سردل

سوزش معده یا سوزش سردل به احساس سوزش دردناکی گفته می‌شود که در اثر بالا آمدن اسید از معده، عبور کردن آن از اسفنکتر تحتانی مری و ورود آن به مری ایجاد می‌شود؛ اسفنکتر تحتانی مری عضله‌ای است که مری را می‌بندد و آن را از معده جدا می‌کند. بافت مری تحمل pH اسید معده را ندارد و به همین دلیل بیمار در اثر تماس مری با اسید معده دچار ناراحتی می‌شود. بسیاری از افرادی که سوزش معده را دائماً تجربه می‌کنند، به عارضه‌ای به نام اختلال رفلاکس معده به مری (GERD) مبتلا هستند. خوشبختانه درمان‌های فوری و بلندمدت موثری برای رفع سوزش معده و کاهش دفعات بروز علائم وجود دارد.

سوزش هر از گاه معده نگران کننده نیست و صرفاً نتیجه ناراحتی موقتی معده است. شناسایی غذاهایی که باعث سوزش معده می‌شوند و حذف آنها از رژیم غذایی می‌تواند از عود کردن علائم جلوگیری کند. اما سوزش مکرر معده نشانه ابتلا به عارضه‌ای مزمن یا علامت واکنش نامطلوب به دارو است. سوزش معده با توجه به علت اصلی بروز مشکل درمان می‌شود، بنابراین بیمارانی که از علت سوزش معده‌شان مطمئن نیستند، باید برای تشخیص صحیح و بهره‌مندی از درمان مناسب به پزشک مراجعه کنند. چنانچه سوزش معده بعد از گذشت دو هفته و علی‌رغم مصرف دارو برطرف نشد، حتماً دوباره از پزشک معالجتان وقت بگیرید.

علل و نشانه های سوزش معده


بیمار احساس می‌کند که معده یا داخل قفسه سینه‌اش آتش گرفته و بسیار اسیدی است. سوزش معده با درد شدیدی همراه است که بعد از غذا خوردن یا هنگام تحمل استرس تشدید می‌شود. بیماران معمولاً سوزش سردل را همراه با سوزش معده تجربه می‌کنند. سوزش سردل زمانی رخ می‌دهد که احساس سوزش از معده به طرف قفسه سینه بالا بیاید. سوزش معده علل مختلفی دارد که از آن جمله می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

سوءهاضمه 

سوءهاضمه نام رایج دیس‌پپسی است و به زبان ساده به معنای ناراحتی معده است.

همه ما هر از گاه دچار سوءهاضمه می‌شویم، این سوءهاضمه‌های گه‌گاه علامت ابتلا به مشکلی جدی نیست. سوءهاضمه می‌تواند پی‌آمد پرخوری، خوردن غذاهای بسیار تند و پرادویه یا غذاهای فاسد باشد.

دیسپپسی عملکردی

بسیاری از موارد سوءهاضمه علت مستقیم ندارد. پزشکان این نوع سوءهاضمه را دیس‌پپسی عملکردی می‌گویند. دیس‌پپسی عملکردی با علائمی مانند سوزش معده همراه است؛ در واقع 70 درصد بیماران مبتلا به این نوع سوءهاضمه دچار سوزش معده هستند. پژوهشگران از تحلیل نتایج آندوسکوپی دستگاه گوارش فوقانی به این آمار رسیده‌اند. در عمل آندوسکوپی لوله‌ای باریک و منعطف که دوربینی در انتهای آن قرار دارد، وارد مجرای گوارش فوقانی می‌شود.دیس‌پپسی فانکشنال بدون خطر است، اما علائم آن آزاردهنده است. پزشکان قبل از آن که دیس‌پپسی فانکشنال را تشخیص بدهند، ابتدا احتمال ابتلا به عارضه‌های دیگر را رد می‌کنند.

مطالعه بیشتر  درمان سوزش شدید معده

رفلاکس معده به مری

بیماری رفلاکس معده به مری عارضه‌ای است که موجب برگشت مکرر اسید معده به مری می‌شود. رفلاکس زمانی رخ می‌دهد که اسید معده در مری بالا برود و باعث احساس سوزش در معده و قفسه سینه شود.

بیماری رفلاکس معده به مری عوارض متعددی را به دنبال دارد. برای مثال ممکن است اسید معده بافت مری را از بین ببرد و خطر ابتلا به عارضه‌هایی مانند مری بارت را افزایش دهد؛ مری بارت تغییراتی را در مخاط مری ایجاد می‌کند که می‌تواند خطرناک باشد.

واکنش به بعضی غذاها

برخی افراد واکنش‌های شدیدی به بعضی غذاها نشان می‌دهند و پس از خوردن این غذاها دچار علائمی مانند سوزش معده می‌شوند که شبیه به علائم بیماری رفلاکس معده به مری است.

غذاهای زیر معمولاً باعث بروز مشکلات گوارشی می‌شوند:

  • لبنیات، به ویژه در بیماران مبتلا به عدم تحمل لاکتوز
  • گلوتن، به ویژه برای بیماران دچار عدم تحمل گلوتن
  • مواد غذایی از گروه گیاهان تاجریزی از قبیل بادنجان، فلفل دلمه‌ای و گوجه فرنگی

سندرم روده تحریک پذیر 

سندرم روده تحریک‌پذیر (IBS) عارضه شایعی است که قریب به 12 درصد از جمعیت ایالات متحده به آن مبتلا هستند. پزشکان علت دقیق ابتلا به سندرم روده تحریک‌پذیر را نمی‌دانند. این سندرم عارضه‌ای مزمن است، هرچند روش‌های درمان بسیاری برای مدیریت علائم آن وجود دارد.

زخم پپتیک 

زخم پپتیک (زخم معده و اثنی‌عشر) به زخم‌هایی گفته می‌شود که مخاط معده را از بین می‌برد. بسیاری از بیماران دچار زخم پپتیک احساس سوزش در معده و شکم را به عنوان شدیدترین علامت گزارش می‌دهند. همچنین اکثر بیماران به بعضی غذاها واکنش نشان می‌دهند، برای مثال غذاهای تند علائم را تشدید می‌کند.

عفونت معده

هلیکوباکترپیلوری یا به اختصار اچ. پیلوری نوعی باکتری است که باعث عفونت معده می‌شود. برخی بیماران دچار عفونت اچ. پیلوری از سوزش معده و علائم دیگری مانند نفخ، آروغ، بی‌اشتهایی، کاهش وزن غیرمنتظره و حالت تهوع رنج می‌برند.

مصرف دارو

مصرف داروهایی که بر دستگاه گوارش اثر می‌گذارد، می‌تواند موجب سوزش معده بشود. مصرف بسیاری از داروهای غیراستروئیدی ضدالتهاب (NSAIDs) از قبیل موارد زیر به سوزش معده دامن می‌زند:

  • آسپرین (آسپرین بایر)
  • ایبوپروفن (ادویل)
  • ناپروکسین (الیو)
  • سلکسیب (سلبرکس)
  • اگزاپروزین (دایپرو)

افرادی که داروهای غیراستروئیدی ضدالتهاب را به طور مداوم مصرف می‌کنند و از سوزش معده ناراحت هستند، باید برای تغییر نوع یا دوز مصرف دارو به پزشک مراجعه کنند.

سرطان معده

سوزش معده در موارد نادر علامت سرطان معده است. نشانه‌های دیگر سرطان معده عبارت است از:

  • احساس پری در بالای شکم
  • خستگی مزمن
  • حالت تهوع و استفراغ
  • کاهش وزن غیرقابل توضیح
  • سوزش سردل شدید
  • کم‌خونی
  • استفراغ
  • بالا آوردن خون
  • وجود خون در مدفوع

سوزش معده در بارداری


سوزش سر دل یکی از عارضه‌های شایع دوران بارداری است. هورمون‌های بارداری دریچه ورودی به معده را شل می‌کند، در نتیجه این دریچه به خوبی  بسته نمی‌شود و محتوای اسیدی معده می‌تواند در مری بالا بیاید؛ بالا آمدن اسید مری اصطلاحاً رفلاکس اسید یا رفلاکس معده به مری گفته می‌شود. سوزش معده در هفته‌های آخر بارداری به دلیل فشار آوردن رحم در حال بزرگتر شدن به معده شدیدتر می‌شود.

تشخیص سوزش معده یا سر دل


چون سوزش مکرر معده غالباً علامت ابتلا به اختلال رفلاکس معده به مری است، پزشک دستور می‌دهد که آزمایش‌های تشخیصی مختلفی برای تایید تشخیص و تعیین بهترین روش درمان انجام شود. در این آزمایش‌ها احتمال ابتلا به یکی از عوارض رفلاکس معده به مری، به نام ازوفاژیت اروزیو بررسی می‌شود.

مطالعه بیشتر  داروی اسهال و دل پیچه : مزایا و عوارض قرص بندآوردن اسهال


ازوفاژیت زمانی ایجاد می‌شود که اسید معده آسیبی جدی را به مری وارد کرده باشد. آزمایش‌های زیر جهت تشخیص ازوفاژیت انجام می‌شود:

  • عکس رادیوگرافی برای بررسی شکل و وضعیت مری و معده گرفته می‌شود.
  • ناهنجاری‌های موجود در امتداد مری که در اثر ساییدگی و زخم درازمدت مری به دلیل تماس با اسید معده ایجاد شده است، در آندوسکوپی بررسی می‌شود. به خصوص اگر بیمار بیش از 50 سال داشته باشد و بیش از پنج سال باشد که به بیماری رفلاکس معده به مری مبتلا باشد.
  • تست پروب گردشی اسید: زمان و طول مدت برگشت اسید معده به مری اندازه‌گیری می‌شود.
  • نمونه‌برداری از سلول‌های بخش تحتانی مری به منظور بررسی ابتلا به مری بارت انجام می‌شود. مری بارت عارضه‌ای پیش‌سرطانی است که در اثر تحمل علائم رفلاکس اسید معده به مری برای مدتی طولانی ایجاد می‌شود. البته درصد اندکی از بیماران مبتلا به رفلاکس معده به مری دچار مری بارت می‌شوند.

درمان سوزش معده


روش های درمانی موثر در سوزش معده عبارتند از :

مصرف داروهای بدون نسخه

داروهای بدون نسخه بسیاری در داروخانه‌ها برای رفع سوزش معده فروخته می‌شود. داروهای ضداسید، مسدود کننده‌های H2 و مهار کننده‌های پمپ پروتون سه دسته از پرکاربردترین داروهایی هستند که برای درمان سوزش معده مصرف می‌شوند.

  • داروهای ضداسیدی مانند Tums: این داروها سوزش معده را از طریق خنثی کردن اسید معده به سرعت و البته برای مدتی کوتاه آرام می‌کنند.
  • مسدودکنندههای H2: رانیتیدین (زانتاک) و فاموتیدین (پپسید) تولید اسید معده را کند می‌کنند. یک ساعت طول می‌کشد تا این داروها اثر خود را به جا بگذارند، اما مدت زمان اثر آنها طولانی‌تر است.
  • بازدارندههای پمپ پروتون: امپرازول (پریلوسک) و لانزوپرازول (پریواسید 24HR) تولید اسید معده را کندتر می‌کنند. این فرآورده‌ها معمولاً برای سوزش معده‌ای مصرف می‌شوند که بیشتر از دو روز در هفته رخ دهد و مصرف داروهای ضداسید یا مسدود کننده‌های H2 کمکی به کنترل آن نکرده باشد.

درمان جراحی

 

چنانچه بیماری رفلاکس معده به مری با مصرف دارو کنترل نشود و به ازوفاژیت دامن زده باشد، جراحی توصیه می‌شود. عمل‌های زیر برای درمان سوزش معده انجام می‌شود:

  • فوندوپلیکاسیون: جراح بخش کوچکی از معده را دور اسفننکتر تحتانی مری می‌پیچد. این کار عضله را تقویت می‌کند و به این ترتیب اسید معده کمتری از اسفنکتر عبور می‌کند.
  • جایگذاری دستگاه‌هایی مانند لینوکس: جراح برای تقویت اسفنکتر تحتانی مری، دستگاهی را در امتداد اسفنکتر قرار می‌دهد.

درمان های خانگی سوزش معده 


گاهی سوزش معده بعلت برخی از عواملی که در این قسمت به آنها اشاره شده است به راحتی و بدون مراجعه به پزشک درمان می شود. روشها درمانی خانگی برای سوزش معده عبارتند از :

بلافاصله بعد از صرف غذا دراز نکشید 

سوزش معده گاهی اوقات صرفاً واکنش ساده به نیروی جاذبه زمین است. وقتی بلافاصله بعد از غذا، یعنی زمانی که اسید معده در فعال‌ترین حالت قرار دارد، دراز می‌کشید، برگشت اسید به مری راحت‌تر می‌شود و اسید از اسفنکتر مری عبور می‌کند. بنابراین سی تا شصت دقیقه بعد از غذا دراز نکشید.

بهتر است شب‌ها دیروقت شام نخورید، چون حداقل تا سه ساعت بعد از غذا نباید بخوابید.

مطالعه بیشتر  سندروم لینچ (Lynch syndrome) و افزایش احتمال سرطان روده بزرگ

محلول آب و جوش شیرین

اگر ترجیح می‌دهید که دارو مصرف نکنید، می‌توانید سوزش معده را با مصرف جوش شیرین (سدیم بی‌کربنات) برطرف کنید. یک قاشق چایخوری جوش شیرین را در یک لیوان آب حل کنید و آن را بعد از غذا یا شروع نشانه‌های سوزش معده بنوشید. در طول یک روز بیش از 5 قاشق چایخوری جوش شیرین مصرف نکنید، مگر آن که پزشک معالجتان اجازه بدهد.

تشکتان را بالا بیاورید

برخی بیماران حتی وقتی تا چند ساعت بعد از شام نمی‌خوابند، هم دچار سوزش معده می‌شوند. اگر سوزش معده اجازه نمی‌دهد که بخوابید، سعی کنید سرتان را هنگام خواب کمی بالاتر بگذارید. اگر بدنتان به جای آن که با زمین موازی باشد، زاویه اندکی با زمین داشته باشد، این زاویه به رفع سوزش معده کمک خواهد کرد.

  • برای این که سرتان بالا بیاید، می‌توانید سر تخت را کاملاً بالا بیاورید یا وسیله‌ای سه گوش را بین کف تخت و تشک بگذارید.
  • بالا آوردن سر تخت به نظر بیماران موثرتر از استفاده از چند بالش است. اگر فقط چند بالش زیر سرتان بگذارید، به گردنتان فشار می‌آید یا ممکن است سرتان در طول شب از روی بالش‌ها پایین بیفتد و به هدفتان نرسید.

پیادهروی

هرچند ورزش سنگین بعد از غذا احتمال سوزش معده را افزایش می‌دهد، اما فعالیت بدنی سبک برای رفع علائم مفید است. وقتی علائم شروع شد، سعی کنید کمی راه بروید یا دوچرخه سواری کنید تا ببینید که آیا ورزش کمکی به رفع علائم سوزش سر دل می‌کند یا خیر.

  • استرس و اضطراب علائم سوزش معده را شدیدتر می‌کند. ورزش روزانه روش فوق‌العاده‌ای برای مقابله با استرس است و سوزش معده را بنا به دلایل متعدد کاهش می‌دهد.


کاهش حجم وعدههای غذایی

حجم بالای وعده‌های غذایی احتمال ابتلا به سوزش معده را افزایش می‌دهد. هرچه غذای بیشتری وارد معده شود، به همان نسبت اسید بیشتری تولید می‌شود و احتمال ورود اسید به مری افزایش می‌یابد. بنابراین حجم وعده‌های غذایی را کاهش دهید تا ببینید که آیا کمتر دچار سوزش معده می‌شوید یا خیر.

از مصرف غذاهای تحریک کننده سوزش معده اجتناب کنید

 

هرچند سوزش سر دل عمدتاً به ضعیف بودن اسفنکتر مری مربوط می‌شود، اما خوردن بعضی غذاها دفعات سوزش معده را در بسیاری از بیماران افزایش می‌دهد. یکی از ساده‌ترین روش‌ها برای جلوگیری از سوزش معده این است که مصرف غذاهای محرک سوزش معده را کاهش دهید. غذاهای زیر معمولاً باعث سوزش معده می‌شود:

  • غذاهای تند
  • پیاز
  • گوجه فرنگی یا فرآورده‌های حاوی گوجه فرنگی مانند سس پیتزا یا کچاپ
  • خوراکی‌های ترش و اسیدی مانند مرکبات
  • شکلات
  • نعناع
  • غذاهای پرچرب یا سرخ شده
  • قهوه، سودا و دیگر نوشیدنی‌های حاوی اسید

حفظ وزن در حد سالم


اضافه وزن فشار مضاعفی را به معده وارد می‌کند و باعث می‌شود که اسید معده به مری برگردد. حتی چند کیلو کاهش وزن نیز فشار وارد بر معده را کمتر می‌کند. رژیم و ورزش بهترین روش‌ برای لاغر شدن است.

  • تغذیه سالم‌تر به معنای کاهش مصرف غذاهای چرب و سرخ شده، یعنی غذاهایی است که علائم سوزش معده را تشدید می‌کند.
  • پنج روز در هفته به مدت نیم ساعت ورزش‌های متوسط کاردیو مانند پیاده‌روی سریع، دوچرخه‌سواری و شنا انجام بدهید.
  • بارداری یکی از علل شایع بیماری رفلاکس معده به مری است. اگر باردار هستید، حتماً قبل از تلاش برای کاهش وزن با پزشک معالجتان مشورت کنید.
  • افرادی که بیشتر از 45 کیلوگرم اضافه وزن دارند، متقاضیان ایده‌آل جراحی چاقی به شمار می‌آیند؛ به علاوه علائم رفلاکس معده به مری بعد از جراحی بهبود می‌یابد.


ترک سیگار

دود تنباکو به اسفنکتر تحتانی مری آسیب می‌زند و توانایی عملکردی آن را مختل می‌کند؛ در نتیجه اسید معده که باعث سوزش معده می‌شود، راحت‌تر می‌تواند از اسفنکتر عبور کند و وارد مری شود. خطر ابتلا به بسیاری از بیماری‌های ناشی از مصرف دخانیات بعد از ترک سیگار کاهش می‌یابد. از همه مهم‌تر وقتی دیگر بعد از غذا سیگار نمی‌کشید، کمتر دچار سوزش معده می‌شوید.


0 پاسخ

دیدگاه خود را ثبت کنید

تمایل دارید در گفتگوها شرکت کنید؟
در گفتگو ها شرکت کنید.

پاسخی بگذارید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *