زخم معده(اولسر پپتیک): درمان یا دارو و تغییر سبک زندگی

زخم معده یا اولسر پپتیک زخمی است که در پوشش معده یا اولین قسمت از روده کوچک (اثنی‌عشر یا دوازدهه) ایجاد می‌شود. چنانچه زخم درون معده ایجاد شده باشد اولسر گاستریک نامیده می‌شود. اگر زخم درون دئودنوم ایجاد شده باشد اولسر دئودنال یا زخم اثنی‌عشر نام دارد. بروز این نوع زخم‌ها در افراد نسبتا شایع می‌باشد.

چه عاملی باعث ایجاد زخم معده می‌شود؟


در گذشته متخصصین مواردی مانند استرس و رژیم غذایی را عامل ایجاد زخم معده می‌دانستند. امروزه محققین بر این باورند که اسید معده و دیگر مایعات گوارشی در ایجاد زخم معده موثرند. این مایعات به پوشش اندام‌های گوارشی آسیب می‌زنند.

دلایل ایجاد زخم معده شامل موارد زیر است :

باکتری اچ.پیلوری (هلیکوباکتر پیلوری)

بیشتر زخم‌ها در اثر عفونت ناشی از باکتری به نام اچ.پیلوری ایجاد می‌شوند. این باکتری به مخاط محافظ پوشش معده و به اولین قسمت از روده کوچک (اثنی‌عشر) آسیب وارد می‌کند. سپس اسید معده از این پوشش عبور می‌کند.

داروهای ضدالتهاب غیر استروئیدی[NSAIDs]

داروهای مُسکن و تب‌بر مانند آسپیرین، ایبوپروفن و ناپروکسن از جمله این داروها هستند. این داروها به مرور زمان به مخاط محافظ پوشش معده آسیب وارد می‌کنند.

علائم زخم معده


علائم زخم معده یا اولسر پپتیک در هر فردی متفاوت هستند. در برخی از موارد زخم معده هیچ گونه علائمی ندارد.

مهم‌ترین نشانه زخم معده  درد مبهم یا سوزاننده در شکم بین استخوان جناغ سینه و ناف می‌باشد. این درد معمولاً در زمان صرف غذا ایجاد شده و ممکن است شخص را شب‌هنگام از خواب بیدار کند. درد می‌تواند از چند دقیقه تا چند ساعت طول بکشد.

درد شکم

درد ناشی از زخم معده می‌تواند از میانه شکم تا گردن، تا پایین ناف و در قسمت کمر هم منتشر شود.

این درد می‌تواند از چند دقیقه تا چند ساعت ادامه داشته باشد و معمولاً چند ساعت پس از غذا خوردن آغاز می‌شود. درد می‌تواند نیمه‌شب شخص را از خواب بیدار کند.

مطالعه بیشتر  درمان آشالازی مری ناشی از آسیب عصب های مری با بالن و تزریق بوتاکس

مصرف داروهای مخصوص سوءهاضمه و داروهای ضد اسید می‌تواند درد را موقتاً تسکین دهد. ولی در صورت عدم درمان زخم معده، درد دوباره ایجاد خواهد شد.

علائم دیگر زخم معده

علائم دیگر زخم معده که کمتر شایع هستند عبارتند از :

  • احساس پری پس از خوردن مقدار کمی غذا
  • گاز معده
  • حالت تهوع
  • استفراغ
  • احساس سیری
  • کاهش وزن
  • مدفوع سیاه یا خونی
  • وجود خون در استفراغ

علائم زخم معده می‌تواند شبیه علائم بیماری‌های دیگر باشد. برای اطمینان از این مساله به پزشک مراجعه کنید.

عوارض زخم معده (اولسر پپتیک)

 

زخم معده در صورت عدم درمان می‌تواند باعث ایجاد عوارض جدی شود.

شایع‌ترین عوارض شامل :

  • خونریزی. با تحلیل ماهیچه‌های معده یا دیواره اثنی‌عشر در اثر زخم معده ، امکان دارد رگ‌های خونی آسیب ببینند. در نتیجه خونریزی ایجاد می‌شود.
  • سوراخ شدن معده. برخی از مواقع زخم معده باعث ایجاد سوراخ در دیواره معده یا اثنی‌عشر می‌شود. در این صورت باکتری و بخشی از غذای هضم شده از سوراخ عبور می‌کنند. در نتیجه عفونت، قرمزی یا ورم (التهاب) ایجاد می‌شود.
  • باریک شدن و گرفتگی (انسداد). اولسرهایی که در قسمت اتصال اثنی‌عشر (دوازدهه) به معده ایجاد می‌شوند باعث ایجاد ورم و زخم می‌شوند. این مساله باعث باریک شدن و حتی گرفتگی دهانه اثنی‌عشر می‌شود. در این صورت غذا نمی‌تواند از معده خارج شود و وارد روده کوچک شود. این حالت باعث استفراغ کردن می‌شود و شخص نمی‌تواند به درستی غذا بخورد.

تشخیص زخم معده


پزشک سابقه بیمار را بررسی کرده و معاینه بدنی انجام می‌دهد. همچنین ممکن است از آزمایش استفاده کند.

آزمایش‌های تصویربرداری برای تشخیص زخم معده عبارتند از :

رادیوگرافی دستگاه گوارش فوقانی یا آزمون بلع باریوم

این آزمایش اندام‌های فوقانی دستگاه گوارش را بررسی می‌کند و به ارزیابی مری، معده و اولین قسمت روده کوچک (اثنی‌عشر) می‌پردازد. به این منظور بیمار مایعی به نام باریم را می‌خورد. باریم باعث می‌شود که اندام‌ها بوسیله اشعه ایکس قابل مشاهده شوند.

EGD یا آندوسکوپی فوقانی دستگاه گوارش

این آزمایش پوشش مری، معده و اثنی‌عشر را بررسی می‌کند. برای این کار از لوله نازک و نورانی به نام آندوسکوپ استفاده می‌شود. این لوله که در انتهای خود دارای یک دوربین است وارد دهان و گلو، مری، معده و اثنی‌عشر می‌شود. پزشک به کمک این وسیله می‌تواند داخل اندام‌ها را ببیند. سپس از بافت نمونه کوچکی گرفته می‌شود و برای وجود باکتری اچ. پیلوری بررسی می‌شود.

مطالعه بیشتر  عوامل نارسایی کبد

آندوسکوپی فوقانی در بیمارستان انجام می‌شود. به این منظر لوله نازک و انعطاف‌پذیر (آندوسکوپ) با دوربینی در انتهای آن وارد دهان و سپس معده و اثنی‌عشر می‌شود.

پیش از انجام آندوسکوپی آرام‌بخش خفیف تزریق شده و گلو بوسیله بی‌حسی موضعی اسپری می‌شود تا  عبور لوله آندوسکوپی ایجاد ناراحتی نکند.

تصویرِ گرفته شده بوسیله دوربین معمولاً وجود زخم را رد یا تأیید می‌کند. همچنین امکان دارد نمونه کوچک بافت از معده یا اثنی‌عشر نیز گرفته شود تا برای وجود باکتری اچ.پیلوری بررسی شود.

آزمایش خون

آزمایش خون به بررسی سلول‌هایی می‌پردازد که با عفونت مبارزه می‌کنند (آنتی‌بادی) تا وجود باکتری اچ.پیلوری در بدن بیمار مشخص شود.

کشت مدفوع

نمونه کوچکی از مدفوع به آزمایشگاه فرستاده می‌شود. پس از 2 یا 3 روز آزمایش نشان‌دهنده وجود یا عدم وجود باکتری اچ.پیلوری خواهد بود.

آزمایش تنفسی اوره

این آزمایش میزان دی‌اکسید کربن در تنفس بیمار را به هنگام بازدم را بررسی می‌کند. بیمار قرص اوره که حاوی مولکول‌های کربن است را مصرف می‌کند. در صورت وجود باکتری اچ.پیلوری، اوره تجزیه شده و به دی‌اکسید کربن تبدیل می‌شود. با تنفس درون یک کیسه، از تنفس بیمار نمونه گرفته می‌شود و سپس به آزمایشگاه ارسال می‌شود. وجود مقدار بیش از حد دی‌اکسید کربن نشان‌دهنده وجود باکتری اچ.پیلوری است.

درمان زخم معده (اولسر پپتیک)


نحوه درمان به نوع زخم معده بستگی دارد. پزشک بسته به علت ایجاد زخم معده، نوع درمان را انتخاب می‌کند.

درمان شامل تغییر در نحوه زندگی، مصرف دارو یا در برخی از موارد جراحی است.

تغییر در نحوه زندگی

این روش شامل موارد زیر می‌باشد :

  • عدم مصرف برخی از غذاهای خاص. بیمار باید مصرف غذاهایی که علائم بیماری را تشدید می‌کنند خودداری کند.
  • قطع مصرف سیگار. سیگار کشیدن مانع بهبود زخم معده می‌شود. همچنین باعث بازگشت بیماری پس از درمان می‌شود.
  • کاهش مصرف الکل و کافئین. این مواد علائم بیماری را تشدید می‌کنند.
  • عدم مصرف داروهای ضدالتهاب غیر استروئیدی. این داروها شامل آسپیرین و ایبوپروفن می‌باشند.

داروهای مورد استفاده در درمان زخم معده

در اکثر موارد داروها باعث بهبود سریع این بیماری می‌شوند. با از بین رفتن باکتری اچ.پیلوری، در بیشتر مواقع زخم معده دوباره ایجاد نخواهد شد. در موارد نادر اگر دارو تاثیری در درمان نداشته باشد از جراحی استفاده می‌شود. در صورتی‌که زخم معده باعث ایجاد عارضه‌های دیگر شود نیز امکان دارد از جراحی استفاده شود.

مصرف آنتی‌بیوتیک

در صورت وجود عفونت باکتری اچ.پیلوری، معمولاً از یک دوره درمانی شامل دو نوع آنتی‌بیوتیک استفاده می‌شود که بایستی دو بار در روز برای مدت یک هفته مصرف شوند.

مطالعه بیشتر  خارش و سوزش مقعد: علت و درمان

بیشتر از آنتی‌بیوتیک‌هایی مانند آموکسی‌سیلین، کلاریترومایسین و مترونیدازول استفاده می‌شود.

عوارض جانبی این آنتی‌بیوتیک‌ها معمولاً خفیف است و شامل موارد زیر می‌باشد :

  • حالت تهوع
  • اسهال
  • احساس طعم فلز در دهان

4 هفته پس از پایان دوره آنتی‌بیوتیک برای بررسی وجود باکتری اچ.پیلوری در معده دوباره آزمایش انجام خواهد شد.

در صورت وجود باکتری، مجدداً یک دوره درمان دیگر با استفاده از آنتی‌بیوتیک‌های متفاوت انجام خواهد شد.

مهارکننده‌های پمپ پروتون (PPIs)

مهارکننده‌های پمپ پروتون با کاهش مقدار اسید تولیدی بوسیله معده، باعث بهبود عارضه می‌شوند.  این داروها معمولاً برای مدت 4 تا 8 هفته تجویز می‌شوند.

امپرازول، پنتاپرازول و لانزوپرازول بیشترین مورد استفاده برای درمان زخم معده را دارند.

عوارض جانبی این داروها معمولاً خفیف است و شامل موارد زیر است :

  • سردرد
  • اسهال یا یبوست
  • حالت تهوع
  • درد شکم
  • سرگیجه
  • راش پوستی

این عوارض پس از پایان درمان رفع خواهند شد.

داروهای آنتاگونیست گیرندهٔ (H2)

مانند داروهای PPIs، داروهای آنتاگونیست نیز اسید تولیدی معده را کاهش می‌دهند.

داروی رانیتیدین در میان آنتاگونیست‌های گیرنده H2 برای درمان زخم معده بیشترین مورد استفاده را دارد.

عوارض جانبی غیرمتداول هستند ولی شامل موارد زیر می‌باشند :

  • اسهال
  • سردرد
  • سرگیجه
  • راش پوستی

داروهای ضد اسید و آلژینات

ممکن است ساعت‌ها زمان صرف شود تا داروهای ذکر شده در بالا اثر کنند. بنابراین امکان دارد پزشک داروهای ضد اسید اضافی برای خنثی کردن اسید معده تجویز کند تا علائم سریعاً ولی برای کوتاه‌مدت تسکین پیدا کنند.

برخی از داروهای ضد اسید حاوی ماده‌ای به نام آلژینات هستند که لایه محافظی روی پوشش معده ایجاد می‌کند.

این داروها بدون تجویز پزشک قابل خرید هستند. پزشک داروساز می‌تواند در مورد انتخاب مناسب‌ترین نوع دارو به بیمار کمک کند.

داروهای ضد اسید را می‌توان زمان بروز علائم و یا زمان صرف غذا و یا موقع خواب مصرف نمود.

بهتر است داروهای ضد اسید حاوی آلژینات پس از غذا مصرف شوند.

عوارض جانبی این داروها معمولاً خفیف است و شامل موارد زیر است :

بررسی مصرف داروهای ضدالتهاب غیر استروئیدی

اگر زخم معده در اثر مصرف داروهای ضدالتهاب غیر استروئیدی ایجاد شود، پزشک مصرف این داروها توسط بیمار را مجددا ارزیابی خواهد کرد.

امکان دارد پزشک به بیمار توصیه کند که از داروی مُسکن دیگری که بر ایجاد زخم معده اثری ندارد استفاده کند، مانند پاراستامول.

برخی از مواقع نوع دیگری از داروهای ضدالتهاب غیر استروئیدی به نام مهارکننده COX-2  که با مصرف آن احتمال ایجاد زخم معده کمتر است تجویز می‌شود.

چنانچه بیمار از آسپیرین با دوز پایین (که یک داروی ضدالتهاب غیر استروئیدی است) برای کاهش خطر لخته شدن خون استفاده می‌کند، پزشک نظر خود را در مورد ادامه یا قطع مصرف این دارو به بیمار اعلام خواهد کرد.

چنانچه بیمار نیاز به ادامه مصرف آسپیرین با دوز پایین دارد، درمان بلندمدت با مهارکننده پمپ پروتون یا گیرنده H2 همراه با آسپیرین برای جلوگیری از ایجاد مجدد زخم معده تجویز خواهد شد.

اطلاع از خطرات احتمالی مرتبط با استفاده مداوم از داروهای ضدالتهاب غیر استروئیدی اهمیت زیادی دارد. چرا که با مصرف این داروها احتمال بروز مجدد زخم معده و ایجاد عوارض جدی مانند خونریزی داخلی وجود دارد.


0 پاسخ

دیدگاه خود را ثبت کنید

تمایل دارید در گفتگوها شرکت کنید؟
در گفتگو ها شرکت کنید.

پاسخی بگذارید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *