نوشته‌ها

عوارض چاقی

یک مشکل که یکی از بدیهیات زندگی مدرن و شهری و امروزی است چاقی است. ایت عارضه غیر از اینکه در ذهن ما است و چیزی که بدون اینکه ما حساب کنیم و در ذهن ما بیاید و یک تعریف علمی هم دارد. یک مشکل عمده ای که امروزه در جامعه، نه تنها در کشور خودمان در همه دنیا باهاش سر و کار داریم، معزلی به نام چاقی و عوارض آن است.

تعریف چاقی

عمدتاً ناشی از تغییر روش های تغذیه ای و کم شدن فعالیت های بدنی ما است. زندگی ماشینی با خودش عوارض اضافه وزن هم آورده است. در مورد چاقی ما از واژه ای به نام BMI یا Body mass index یعنی نمایی توده ی بدنی استفاده می کنیم. بر این اساس است که چاقی را تعریف می کنیم. BMI نرمال 25-20 است. تا 30 را اضافه وزن می گوییم و 30 به بالا چاقی می شود و به بالای 35 چاقی شدید می گوییم.

چاقی خودش مشکلات متعددی را برای ما ایجاد می کند. از مشکلات و عوارض آن می توان یک سری بیماریها مانند دیابت اشاره کرد. چون هر چه وزن بالاتر می رود، در واقع مقاومت سلول های بدن روی انسولین زیاد می شود. (تعداد چربی ها باعث مقاومت روی انسولین می شود) و ما مبتلا به دیابت می شویم. دیابت ما غیر قابل کنترل و شدیدتر می شود. آرتروز یا ساییدگی مفاصل زانو، لگن و … را ایجاد می کند. بیماری دیگری که با چاقی تشدید پیدا می کند، فشار خون، سکته های قلبی و مغزی است. هر چقدر انرژی که ما دریافت می کنیم، مواد غذایی که مصرف می کنیم، بیشتر از نیاز بدن باشد و فعالیت و تحرک ما کمتر باشد، عوارض اضافه وزن را تشدید می کند.

نویسنده: دکتر رضادوست


علل اصلی چاقی

اکثر پژوهشگران معتقدند که ترکیبی از مصرف بیش از حد کالری و شیوه ی زندگی بدون تحرک، علل اصلی چاقی را تشکیل می دهند. در موارد ناچیز، افزایش مصرف غذا را می توان به بیماری های ژنتیک، جسمی یا روانی نسبت داد. علت چاقی  به رژیم های غذایی اماده، استفاده ی زیاد و دایمی از اتومبیل و کار در کارخانه های مکانیزه  نسبت داده شده است. در تحقیقات سال 2006، ده عامل احتمالی مؤثر دیگر در افزایش چاقی دوران کنونی اعلام شد:

  • کم خوابی و خواب ناکافی،
  • مواد غذایی دخیل در متابولیسم چربی و اختلالات غدد درون ریز،
  • کاهش تغییر پذیری دمای محیط،
  • کاهش استعمال دخانیات (به دلیل آنکه استعمال دخانیات موجب کم شدن اشتها می شود)،
  • ازدیاد مصرف داروهای افزایش دهنده ی وزن،
  • افزایش توزیع گروه های نژادی و سنی ای که تمایل ازدیاد وزن در آنها بیشتر است،
  • حامله شدن در سنین بالاتر،
  • آثار داخل رحمی و بین نسلی،
  • انتخاب طبیعی مثبت افراد دارای BMI بالاتر و ازدواج افراد سنگین وزن با یکدیگر.
  • نوع رژیم غذایی از علل مهم مؤثر بر ایجاد چاقی است.

 مصرف غذاهای آماده و فست فود ها

بیشترین دلیل چاقی، افزایش کالری از ازدیاد مصرف کربوهیدرات و (نه چربی) حاصل شده است. منابع اصلی این کربوهیدرات ها، نوشیدنی های شیرین شده هستند که امروزه، تقریباً 25% کالری روزانه ی جوانان آمریکایی را تشکیل می دهند و به نظر می رسد از علل افزایش موارد چاقی هستند. مصرف غذاهایی که به سرعت آماده می شوند (فست فودها؛ Fast foods) ارتباط نگران کننده ای با ایجاد چاقی دارد. در آمریکا مصرف این نوع غذاها 3 برابر افزایش یافته است معمولاً گفته می شود که بعضی از افراد چاق به دلیل آهسته بودن متابولیسم بدنشان حتی با خوردن مقدار کمی غذا، افزایش وزن پیدا می کنند ولی شواهدی در این باره وجود ندارد.

نقش کم تحرکی

در افراد چاق، به طور میانگین، مصرف انرژی بیشتر از لاغرها است. شیوه ی زندگی نشسته و بدون تحرک نقش مهمی در ایجاد چاقی دارد. افزایش استفاده از حمل و نقل مکانیزه، شیوع بیشتر استفاده از وسایل تسهیل کننده ی کارهای خانگی و سرگرمی ها و بازی های کم تحرک از علل افزایش وزن هستند. مطالعه ی به عمل آمده در کشور چین نشان می دهد که شهرنشینی، مصرف روزانه ی انرژی را تا حدود 300 تا 400 کیلوکالری کاهش می دهد و رفتن به محل کار به وسیله ی اتومبیل یا اتوبوس حدود 200 کالری دیگر به این میزان می افزاید.

چاقی ژنتیکی

چاقی نیز مانند بسیاری از بیماری های دیگر در نتیجه تأثیر متقابل عوامل ژنتیکی و محیطی ایجاد می شود. پلی مورفیسم (چند شکلی بودن) ژن های مختلف کنترل کننده اشتها و متابولیسم زمینه را برای ایجاد چاقی در صورت وجود کالری کافی مستعد می کنداز جمله این ژن ها می توان از ژن FTO و ژنNPC1 نام برد. 30% چاقی ها را ناشی از عوامل ژنتیکی دانسته اند. در یک مطالعه مشخص شد که 80% فرزندان متولد شده از پدر و مادر چاق، دچار چاقی بوده اند. چاقی از یافته های اصلی تعدادی از بیماری های ژنتیکی محسوب می شود. از جمله این بیماری ها می توان سندرم پرادر-ویلی (prader willi) سندرم باردت- بیدل (Bardet- Biedl)، سندرم مومو (MOMO)، جهش های گیرنده ی لپتین کمبود مادرزادی لیپتین و جهش های گیرنده ی ملانوکورتین را نام برد.

بیماری های مرتبط

بعضی از بیمارهای مادرزادی یا اکتسابی مانند کم کاری تیروئید، سندرم کوشینگ (Cushing)، کمبود هورمون رشد، و اختلالات مربوط به خوردن غذا (اختلال پرخوری و سندرم غذا خوردن در ساعات آخر شب و یا نیمه شب) خطر بروز چاقی را افزایش می دهند. چاقی اختلال روانی تلقی نمی شود و در طبقه بندی بیماری های مرتبط با چاقی قرار داده نشده است.

دارو

مصرف بعضی داروها می تواند موجب افزایش وزن یا تغییر در ترکیب بدن شود. این داروها عبارتند از: انسولین، سولفونیل اوره ها، تیازولیدنِدینون ها، داروهای غیر معمول ضدروان پریشی، داروهای ضد افسردگی، کورتون ها، بعضی از داروهای ضد تشنج (مثل فنی تویین و والپروات)، پیزوتیفین و بعضی از قرص های ضد بارداری هورمونی.

در کشورهای توسعه یافته در زنان دارای کلاس اجتماعی بالا، احتمال ایجاد چاقی کمتر است ولی در این زمینه، تفاوت قابل ملاحظه ای میان مردان دارای کلاس های اجتماعی متفاوت دیده نشد. در زنان، مردان و کودکان متعلق به کلاس های بالای اجتماعی کشورهای توسعه یافته، احتمال بروز چاقی بیشتر بود. توجیهات بسیاری برای ارتباط میان BMI و طبقه بندی اجتماعی ذکر شده است. به نظر می رسد در کشورهای توسعه یافته، افراد ثروتمند قادر به تهیه مواد غذایی بیشتری هستند، تحت فشار اجتماعی زیادتری برای لاغر ماندن قرار دارند و امکان آنان برای حفظ تناسب فیزیکی بدن خود بیشتر است. در کشورهای توسعه نیافته، امکان دسترسی به غذا، مصرف انرژی زیاد به دلیل انجام کارهای بدنی و ارزش های فرهنگی و در نتیجه خوردن غذای زیاد منجر به چاقی می شود. استعمال دخانیات اثر چشمگیری بر وزن افراد دارد. در مردانی که کشیدن سیگار را ترک می کنند به طور متوسط 4/4 کیلوگرم افزایش وزن طی 10 سال دیه می شود و این مقدار در زنان به 5/0 کیلوگرم می رسد.

تعداد فرزندان هر فرد در آمریکا و سایر کشورهای غربی، با احتمال چاق شدن آنها در ارتباط است. احتمال بروز چاقی خانم ها در برابر داشتن هر فرزند، 7% افزایش می یابد و میزان این احتمال در آقایان 4% است. علت این موضوع، تا حدودی کاهش فعالیت بدنی افرادی است که دارای یک یا چند فرزند هستند. وجود سوء تغذیه در اوایل عمر، در افزایش احتمال بروز چاقی در کشورهای در حال توسعه نقش دارد. تغییرات غدد درون ریز در هنگام وجود سوء تغذیه می توانند موجب تشدید ذخیره ی چربی در زمان در دسترس قرار گرفتن کالری های بیشتر شوند.

تحقیقات درباره ی علل اصلی چاقی و تأثیر عوامل عفونی بر متابولیسم بدن در مراحل ابتدایی خود قرار دارند. فلورمیکروبی روده افراد چاق و لاغر با یکدیگر تفاوت دارد. فلورمیکروبی می تواند بر پتانسیل متابولیک و چاقی تأثیر بگذارد و در نتیجه ظرفیت جمع آوری انرژی را تغییر دهد. اینکه آیا این تفاوت ها، علت مستقیم چاقی هستند یا در اثر چاقی به وجود می آیند هنوز مشخص نشده است. ارتباط میان عوامل ویروسی و چاقی در انسان و تعدادی از حیوانات گونه های مختلف مشاهده شده است. حاملان آدنوویروس 36 و 37 عامل چاقی حیوانات و محرک بافت چربی در انسان شناخته شده اند.

منبع: کتاب چاقی، افزایش وزن و درمان آن


بیماری های مرتبط با چاقی

بروز بیماری های مرتبط با چاقی از جمله بیماری عروق کرونر قلب، دیابت نوع 2 و قطع تنفس هنگام خواب (Sleep apnea) از عوارض چاقی هستند که نیاز به آغاز اقدام، یا انجام فوری درمان چاقی را نشان می دهند. استعمال دخانیات، ازدیاد فشار خون، افزایش سن و وجود سابقه ی فامیلی، عوامل خطر دیگری هستند که همراه با چاقی، لزوم درمان را مطرح می نمایند.

تاثیر چاقی بر سلامتی

چاقی یکی از علل اصلی قابل پیشگیری مرگ در سراسر جهان به شمار می آید. کمترین درصد موارد مرگ در افراد دارای BMI بین 21 تا 24 و غیر سیگاری و نیز افراد سیگاری با BMI بین 24 تا 27 دیده می شود و با بروز تغییرات در هر دو جهت افزایش پیدا می کند. چاقی، خطر مرگ را در افرادی که قبلاً سیگار می کشیدند یا در حال حاضر به استعمال دخانیات ادامه می دهند و نیز در اشخاصی که هرگز سیگار نکشیده اند افزایش می دهد.

نکته: شاخص توده بدن (BMi) بالای 32 با دو برابر افزایش مرگ و میر همراه است.

چاقی به طور متوسط، امید به زندگی را به میزان 6 تا 7 سال کاهش می دهد و چاقی شدید (BMi بالای 40) موجب پایین آمدن امید به زندگی در مردان، تا 20 سال و درزنان تا 5 سال می شود. تعدادی از بیماری های جسمی و روانی با این بیماری در ارتباط هستند. این موارد عمدتاً در سندرم متابولیک انعکاس می یابند. سندرم متابولیک به ترکیبی از دیابت شیرین نوع 2، افزایش فشار خون، ازدیاد کلسترول و تری گلسیرید خون گفته می شود. چاقی همچنین با انواعی از بیماری های دیگر در ارتباط است. بعضی از این بیماری ها به طور مستقیم در اثر چاقی ایجاد می شوند و بقیه از طریق مکانیسم هایی مانند تغذیه ی ضعیف یا عدم تحرک کافی به شکل غیر مستقیم از چاقی منشأ می گیرند. شدت ارتباط میان چاقی و بیماری ها متغیر است. یکی از قویترین ارتباط ها در این زمینه  چاقی ، دیابت نوع 2 است. افزایش چربی بدن در 64% مردان و 77% زنان دیابتی وجود دارد. ازدیاد چربی بدن، پاسخ بدن نسبت به انسولین را تغییر می دهد و به طور بالقوه منجر به مقاومت به انسولین می شود. افزایش چربی همچنین موجب بروز نوعی وضعیت پیش التهابی و در نتیجه، افزایش خطر لخته شدن خون (ترومبوز) می شود.

بیماری ها

بیماری های مرتبط با چاقی عبارتند از:

  • بیماری های ایسکمیک عروق قلب (آنژین صدری و انفارکتوس میوکارد)، نارسایی احتقانی قلب، افزایش فشار خون، سطوح غیر طبیعی کلسترول خون، لخته شدن خون (ترومبوز) در سیاهرگ های عمقی و ریه.
  • بیماری های غدد درون ریز و دستگاه تناسلی مرتبط با چاقی مانند دیابت قندی، تخمدان پلی کیستیک(تخمدان دارای کیست های متعدد)، سندرم متابولیک، اختلالات قاعدگی، ناباروری، عوارض دوران بارداری، نقایص مادرزادی، مرگ داخل رحمی جنین.
  • بیماری های پوستی در رابطه با چاقی، از قبیل خط های ناشی از کشش پوست، آکانتوزنیگریکانس، ادم لنفاوی، سلولیت، پُرمویی (هیرسوتیسم) و اینترتریگو (intertrigo، بروز دانه های پوستی قرمز در نواحی پوستی مقابل هم مثل کشاله ی ران، زیر بغل و بین پستان ها).
  • بیماری های گوارشی، مانند بازگشت (ریفلاکس) اسید معده به مری، بیماری کبد چرب، سنگ های صفراوی و فتق.
  • بیماری های دستگاه عصبی، از جمله سکته ی مغزی، میگرن، سندرم کانال مچ دستی، زوال عقل (دِمانس؛dementia)، افزایش فشار داخل جمجمه با علت نامشخص.
  • سرطان پستان، تخمدان، مری، کولون و رکتوم، کبد، لوزالمعده، کیسه ی صفرا، معده، اندومتر (لایه ی داخلی رحم) و دهانه ی رحم، پروستات، کلیه، لنفوم غیر هوجکین، میلیوم متعدد.
  • اختلالات روانی مرتبط با چاقی، مانند افسردگی در زنان بیماری های مفصلی و ارتوپدی از قبیل نقرس، کمبود تحرک، پوکی استخوان، کمردرد.
  • اختلالات تنفسی از جمله قطع تنفس انسدادی هنگام خواب (Sleep Apnea)، چاقی، سندرم کاهش تهویه، آسم، افزایش عوارض ناشی از بی هوشی عمومی.
  • عوارض ادراری و کلیوی، مانند بی اختیاری ادرار، نارسایی مزمن کلیه، کم کاری غدد جنسی و اختلال عملکرد نعوظ نیز از جمله بیماری های مرتبط با چاقی است.

منبع: کتاب چاقی، افزایش وزن و درمان آن