نوشته‌ها

هلیکوباکترپیلوری

هلیکوباکترپیلوری (Helicobacter pylori) نقش واضحی در ایجاد زخم های گوارشی دارد ولی این زخم ها موجب بروز موارد بسیار کمی از سوء هاضمه می شوند. هلیکوباکترپیلوری نوعی باکتری متحرک گِرَم منفی (gram- negative) مارپیچ یا مستقیم با تاژک ها (فلاژل) های متعدد است که در مخاط معده ی انسان و حیوانات یافت می شود و با ایجاد زخم های معده و اثنی عشر و نیز سرطان معده در ارتباط است.

زخم های گوارشی

هلیکوباکترپیلوری باسیلی است که در معده ی نزدیک به 50% مردم دنیا وجود دارد و عامل خطر اصلی ایجاد زخم دستگاه گوارش و سرطان معده به شمار می آید. این باسیل دارای چندین مکانیسم مقاومت به اسید است و به مقدار کمی اکسیژن نیاز دارد. هلیکوباکترپیلوری رشد آهسته ای دارد. در نزدیک 30% از بزرگسالان ایالات متحده و سایر کشورهای توسعه یافته و بیش از 80% بزرگسالان کشورهای در حال توسعه، یافت می شود. معمولاً هلیکوباکترپیلوری در دوران کودکی وارد بدن می شود. اکتساب یا از دست دادن خود به خودی در دوران بلوغ شایع نیست. از عوامل خطر کُلُنیزاسیون هلیکوباکترپیلوری زندگی در نقاط پرجمعیت و بهداشت ضعیف در دوران کودکی است. میزان بروز بسیار پایین عفونت در کودکان کشورهای توسعه یافته، لااقل تا حدودی ناشی از بهداشت خوب و افزایش مصرف آنتی بیوتیک هاست.

راه انتقال هلیکوباکترپیلوری

انسان تنها مخزن مهم هلیکوباکترپیلوری است و این باکتری احتمالاً از راه آب یا غذا وارد بدن می شود. کودکان ممکن است این باسیل را از والدین خود (با شیوع بیشتر، از مادر) یا از کودکان دیگر اکتساب کنند. اینکه آیا انتقال عفونت هلیکوباکترپیلوری از طریق مدفوعی- دهانی صورت می گیرد یا دهان به دهان مشخص نشده است ولی هلیکوباکتر پیلوری به آسانی از محتویات استفراغ یا ماده ی برگشتی از معده به مری و به نحو دشوارتر، از مدفوع کشت می شود.

هلیکوباکترپیلوری در سال 1982 به وسیله ی دو دانشمند استرالیایی، موسوم به دکتر John Robin Warren و دکتر Barry James Marshall کشف شد. تا اوایل دهه ی 1980 تصور می شد که زخم های معده و اثنی عشر اکثراً ناشی از نحوه ی زندگی افراد هستند و در افراد سیگاری و نیز افراد متعلق به سطوح پایین اجتماعی و یا اشخاصی که دچار استرس می شوند به وجود می آیند. دو دانشمند مذکور در جریان تحقیق بر نمونه های بافت معده متوجه شدند که نوعی باکتری در مخاط نیمه ی تحتانی معده بعضی از افراد وجود دارد. آنها این باکتری را که نقش دقیق آن معلوم نبود، کامپیلو باکترپیلوری نامیدند.

هلیکوباکترپیلوری می تواند به نحوی در مخاط معده قرار بگیرد که اسید معده نتواند آن را از بین ببرد. کلنیزاسیون باکتری مزبور نوعی واکنش بافتی معده، موسوم به التهاب معده (گاستریت) مزمن سطحی را به دنبال دارد که ارتشاح مخاطی معده به وسیله ی گلبول های سفید تک هسته ای و چند هسته ای را شامل می شود. ابتدا معلوم نبود که آیا عفونت با کامپیلوباکتر عامل التهاب معده است و یا التهاب معده باعث عفونت مزبور می شود. برای حل این مشکل، پروفسور مارشال، خود را به کامپیلوباکترپیلوری آلوده نمود و سپس با انجام آزمایش، ابتلای خود به التهاب معده را ثابت کرد. در مرحله ی بعد، این دانشمند با مصرف آنتی بیوتیک های مخصوص توانست عفونت هلیکوباکترپیلوری را ریشه کن نماید و التهاب معده خود را درمان کند. در سال 2005، مؤسسه ی کارولینسکا واقع در استکهلم جایزه ی نوبل در فیزیولوژی یا پزشکی را به پاس قدردانی از کشف باکتری مزبور و نقش آن در ایجاد التهاب معده و زخم معده و اثنی عشر به پروفسور مارشال و همکار قدیمی او دکتر وارن اهدا نمود. سال ها بعد دانشمندان نام این باکتری را به هلیکوباکترپیلوری تغییر دادند که به اختصار به آن اچ.پیلوری (H.pylori) گفته می شود. التهاب ایجاد شده به وسیله ی کلنیزاسیون اچ.پیلوری موجب ازدیاد، اسید معده، تحریک آنتی ژنی، زخم معده یا اثنی عشر و گاستریت آتروفیک می شود. تحریک آنتی ژنی گاهی موجب لنفوم سلول B (نوعی سرطان) می شود و گاستریت آتروفیک ممکن است به آدنومکارسینوم (نوعی سرطان) معده یا التهاب مری ناشی از برگشت اسید معده بیانجامد.

عفونت با هلیکوباکترپیلوری نقش کمی در ایجاد دیس پپسی عملکردی (غیر عضوی) دارد. در مقابل این نوع دیس پپسی در اثر استرس تشدید می شود. داروهای ضد درد عفونت هلیکوباکترپیلوری می توانند موجب دیس پپسی شوند. نیترات ها، داروهای مسدود کننده ی کانال کلسیم، تئوفیلین و پروژسترون موجب ریفلاکس اسید می شوند. اتانول، تنباکو و کافئین از طریق شل کردن LES (اسفنکتر تحتانی مری) نیز باعث ریفلاکس اسید معده به مری می شوند.

منبع: کتاب راهنمای پزشکی خانواده- سوءهاضمه، زخم معده


زخم دستگاه گوارشی

[sbu_post_image]

حدود 20 میلیون آمریکایی در طول زندگی خود به دلیل داشتن زخم دستگاه گوارشی مشکلات زیادی را تحمل کرده اند. دوازدهه(قسمت ابتدایی روده کوچک) معمولاً در سنین 30 تا 50 سال و در مردان، 2 برابر خانمها بروز می کنند. این درحالی است که زخم دستگاه گوارشی معده بیشتر در خانمها و آن هم در سنین بالاتر از 60 سال بروز می کند.

بسیاری از خونریزی های گوارشی در نتیجه وجود یک زخم پدید می آیند. هر زخم در اصل بخشی از مخاط معده و یا دوازدهه است که به وسیله اسید معده و یا ترکیبات هضم شده دچار تخریب شده و آسیب دیده است. بسیاری از زخمها شاید ابعاد بسیارکوچکی داشته باشند، اما درد بسیار شدید و طاقت فرسایی دارند.

علایم

شایع ترین علامت زخم دستگاه گوارشی درد سوزشی و یا فشاردهنده ای است که در ناحیه شکم، بین ناف و قسمت فوقانی استخوان سینه حس می شود. درد ناشی از این مشکلات گوارشی معمولاً بین وعده های غذایی ظاهر می شود و در بعضی موارد به اندازه ای شدید است که فرد را از خواب بیدار می کند. درد معمولاً برای چنددقیقه و یا ساعتها طول می کشد و اغلب موارد با خوردن غذا، آنتی اسید و مهارکننده های ترشح اسید تخفیف می یابد. علایم کمتر شایع زخم دستگاه گوارشی شامل تهوع، استفراغ، کاهش اشتها و کاهش وزن و در نهایت خونریزی دستگاه گوارش است.

علل

در گذشته به اشتباه تصور می شد زخمها در نتیجه فشار و به وجود می آید. اما امروزه پزشکان براین باورند که دو عامل اصلی در پدید آمدن زخم های گوارشی دخیل هستند. بسیاری از زخم های دستگاه گوارشی معده و دوازدهه به وسیله عاملی بیماریزا به نام باکتری هلیکوباکترپیلوری به وجود آمده اند. دسته دیگر زخم دستگاه گوارشی، زخمهایی هستند که به دلیل مصرف داروهای گروه NSAID مانند آسپیرین، ایبوپروفن، ناپروکسن سدیم و کتوپروفن به وجود می آیند.

بیشترین درصد زخم دستگاه گوارشی در نتیجه ی حضور هلیکوباکترپیلوری پدید می آیند. اما نکته مهم اینجاست که در معده بسیاری از افراد که زخم معده نیز وجود ندارد، هلیکوباکترپیلوری وجود دارد. پس این خود سبب شد بسیاری از پزشکان براین باور باشند که علاوه بر هلیکوباکترپیلوری، عوامل دیگری نیز همچون ارث و استعداد خانوادگی باید وجود داشته باشد تا زخم معده پدید آید. یکی از پیشرفت های مهم در زمینه درمان عفونت هلیکوباکترپیلوری استفاده از آنتی بیوتیک هاست. پژوهش ها نشانگر آن است که درمان با آنتی بیوتیک ها می تواند حدود 80 تا 90 درصد زخم ها را درمان کند. یکی از درمان های اولیه و اقدامات ابتدایی در درمان زخم دستگاه گوارشی استفاده از مهارکننده های ترشح اسید در معده است.

دومین عامل عمده در شکل گیری و بروز این عارضه مصرف مداوم داروهای ضدالتهابی غیراستروئیدی (NSAIDs) است. در حال حاضر NSAIDs ها به راحتی در دسترس عموم قرار می گیرند. اگر شما جزءِ کسانی هستید که از این دسته داروها برای درمان زخم دستگاه گوارشی استفاده می کنید باید حتماً در مورد توانایی های این داروها در ایجاد زخم و سایر عوارض جانبی این داروها با پزشکتان مشاوره کنید. اثرات منفی درمان با این داروها (NSAID) با استفاده از روش های جایگزین ، قابل کاهش است. پزشک شاید به شما توصیه کند تا داروهای خود را تغییر دهید و از سایر داروها برای کاهش دردتان بهره ببرید.

عوارض

  • خونریزی: خونریزی داخلی که در معده و دوازدهه روی می دهد.
  • پارگی زخم: هنگامی که به خوبی درمان نشوند، به مرور زمان مواد و ترکیبات هضمی و اسید معده می تواند زخم را وسیع تر کرده و در این موقع است که سوراخی در جدار عضو درگیر پدید می آید. این عارضه یکی از عوارض جدی زخم دستگاه گوارشی است و بیمار، باید به سرعت در بیمارستان بستری شود.
  • انسداد: امکان دارد تورم و اثری که در نتیجه یک زخم پدید می آید، سبب بسته شدن دهانه خروجی معده شود. در این زمان راه خروجی غذا بسته می شود و شخص دچار حالت تهوع و استفراغ و در نتیجه کاهش شدید وزن می شود.

تشخیص

معمولی ترین روش ها برای تشخیص زخم دستگاه گوارشی روش آندوسکوپی یا EGD و یا استفاده از اشعه xاست که به کم آن، قسمت فوقانی دستگاه گوارش بررسی می شود.

  • آندوسکوپی: اساس این روش در تشخیص زخم دستگاه گوارشی، استفاده از یک لوله قابل انعطاف ظریف و کوچک است که از راه دهان وارد مری می شود و سپس تا معده و دوازدهه به پیش می رود و کلیه آسیب های این منطقه را بررسی میکند و از کلیه مناطق درگیر و یا غیر درگیر توانایی نمونه برداری دارد. برای انجام این آزمایش برای تشخیص باید از قبل بیمار را کاملاً آرام کرد که این عمل با داروهای آرام بخش صورت می گیرد.
  • بررسی قسمت فوقانی لوله گوارش با اشعه x : طی این روش، بیمار یک ماده نشاندار همچون باریم را می بلعد و سپس به بدنش اشعه x تابانده می شود و طی این روش، آناتومی عضو مبتلا به طور دقیق بررسی می شود.
  • تست های مورد نیاز برای تشخیص هلیکوباکترپیلوری: چندین آزمایش و تست وجود دارد که می توان با کمک آنها حضور هلیکوباکترپیلوری را تشخیص داد. گرفتن یک نمونه خون از بیمار به راحتی میتواند حضور پادتن های ضد هلیکو باکترپیلوری را مشخص کند. نمونه برداری هم میتواند به وضوح، حضور عامل بیماری زا را نشان دهد.

درمان زخم های گوارشی

در گذشته براین باور بودند که رژیم غذایی، تأثیری بر درمان زخم دستگاه گوارشی ندارد، اما امروزه پزشکان توصیه میکنند که بیماران باید از مصرف بعضی غذاها جداً خودداری کنند. بیمارانی که سیگار می کشند باید هرچه سریع تر سیگار خود را قطع کنند. سیگار سبب می شود روند بهبود زخمها متوقف شود و زخم های گوارشی مدام عود کنند.
معمولاً بیمارانی که به این بیماری مبتلا هستند داروهای ضدالتهابی غیراستروئیدی (ایبوپروفن، ناپروکسن، ایندومتاسین و…) مصرف نمیکنند مگر اینکه پزشک معالجشان توصیه کند. بسیاری از درمان ها در بهبود زخم دستگاه گوارشی براین اصل بنا شده اند که ترشح اسید در معده را کم کنند. درمان آنتی بیوتیکی بر ضد هلیکوباکترپیلوری می تواند روند ترمیم را سرعت بخشد و از عود زخم ها جلوگیری کند. در صورتی که زخم ها درمان نشوند، ممکن است عوارض زخم ها یعنی خونریزی، سوراخ شدن دیواره معده و انسداد رخ دهد.

خواننده گرامی، پیشنهاد می شود مطلب ” درمان خونریزی گوارشی ” را جهت کسب اطلاعات بیشتر در زمینه زخم های گوارشی مطالعه فرمایید.

منبع: کتاب سوزش سردل و خونریزی گوارشی


درمان هلیکوباکترپیلوری

تصمیم به اینکه آیا فردی که به عفونت هلیکوباکترپیلوری مبتلا شده برای از بین بردن باکتری نیاز به درمان دارد یا نه بر اساس توصیه های زیر انجام می شود.

درمان عفونت هلیکوباکترپیلوری

موارد زیر که توسط NIH آمریکا و BSG ارائه شده است به پزشکان کمک می کند تصمیم بگیرند که آیا لازم است درمان هلیکوباکترپیلوری صورت گیرد یا خیر.
– چنانچه در حال حاضر دچار زخم معده یا اثنی عشر هستید با از بین بردن عفونت می توانید این زخم را بهبود بخشید.
– اگر قبلا دچار زخم معده یا اثنی عشر بوده اید و با جراحی هم آن را درمان نکرده اید از بین بردن عفونت هلیکوباکترپیلوری از عود بیماری جلوگیری می کند.
– اگر در حال حاضر دچار زخم معده نیستید و قبلاً هم دچار آن نبوده اید، ریشه کنی باکتری ضرورتی ندارد چرا که باعث بدتر شدن ریفلاکس معده به مری می شود.
– در حال حاضر تصور نمی شود از بین بردن عفونت هلیکوباکترپیلوری در پیشگیری از سرطان معده مفید باشد اما اگر فرد داری لنفومای معده باشد این امر توصیه می گردد.
– در صورتی که جزء افرادی نباشید که از بین بردن عفونت هلیکوباکترپیلوری برای شما مفید باشد، نیاز به آزمایش شدن برای عفونت هلیکوباکترپیلوری ندارید.
– در حال حاضر در بیمارانی که دچار سوء هاضمه بدون زخم هستند از بین بردن هلیکوباکترپیلوری توصیه نمی شود.

بر خلاف اکثر عفونتها از بین بردن عفونت هلیکوباکترپیلوری بسیار مشکل می باشد و شما باید چندین داروی مختلف را به طور همزمان مصرف نمایید. دلیل این امر این است که این باکتری در مخاط معده جایگان بسیار امنی را برای خود درست می کند و خود را از اکثر داروها محافظت می نماید گفته می شود که در 10 سال گذشته درمان های دارویی مختلفی توصیه شده است که اگر به طور صحیح انجام شوند در حدود 90 درصد از افرادی که به این عفونت مبتلا هستند، درمان می شوند.

شایع ترین درمان عفونت هلیکوباکترپیلوری استفاده از سه نوع دارو به مدت یک هفته می باشد. دو تا از این داروها آنتی بیوتیک می باشند و داروی سوم داروی متوقف کننده ترشح اسید معده مانند اومپرازول و لانسوپرازول می باشد. درمان های جدیدی که برای از بین بردن عفونت به کار می روند بی خطر بوده و مشکلات کمی را برای مصرف کننده به وجود می آورند اما بعضی از آنتی بیوتیک ها باعث تهوع، استفراغ و اسهال خصوصاً در افراد مسن می شوند. کامل کردن دوره درمان برای برطبق دستور پزشک بسیار حائز اهمیت می باشد، زیرا شایع ترین علت ناموفق بودن درمان، مصرف نادرست داروها می باشد.

بعد از تکمیل دوره درمان برای اطمینان از ریشه کن شدن عفونت هلیکوباکترپیلوری باید یک آزمایش که معمولاً آزمایش تنفس اوره است را انجام دهید. از هر ده نفر یک نفر نیاز به درمان دوباره دارد زیرا در اولین درمان ناموفق هستند. گاهی اوقات با تکرار چندین دوره از درمان عفونت هلیکوباکترپیلوری از بین نمی رود. در چنین مواردی از درمان های مختلف استفاده می شود. کسانی که با درمان موفقیت آمیز عفونت هلیکوباکترپیلوری را ریشه کن کرده اند به ندرت دوباره دچار این عفونت می شوند. اگر علایم بیماری باز هم باقی بماند ممکن است این علایم دلایل دیگری داشته باشند.

منبع: سوء هاضمه