نوشته‌ها

زخم پپتیک

وجود سابقه ی ترش کردن، بیماری برگشت (ریفلاکس) اسید معده به مری (GERD) و مصرف بعضی از داروها، احتمال وجود زخم پپتیک را مطرح می کند. داروهایی که ممکن است با زخم پپتیک در ارتباط باشند عبارتند از: داروهای ضدالتهاب غیر استروئیدی و اکثر کورتون ها (مثل دگزامتازون و پردنیزولون) .

ارتباط دردهای زخم پپتیک با خوردن غذا

معمولاً درد زخم معده در حین خوردن غذا (در اثر ترشح اسید معده) یا پس از خوردن غذا (در اثر برگشت محتویات قلیایی اثنی عشر به معده) در ناحیه ی اپیگاستر (قسمت بالا و میانی شکم) احساس می شود. درد زخم اثنی عشر اغلب قبل از غذا یعنی هنگامی که اسید معده ترشح شده به دلیل گرسنگی به اثنی عشر می رسد احساس می شود. البته این علامت های زخم پپتیک از نظر طب بالینی چندان قابل اعتماد نیست.

هلیکوباکترپیلوری

هلیکوباکترپیلوری احتمالاً از راه آب یا غذا به معده می رسد و پژوهشگران آن را در بزاق بعضی افراد مبتلا به زخم پپتیک پیدا کرده اند. بنابراین ممکن است این باکتری از طریق تماس دهان- به – دهان (مانند بوسیدن) و نیز از طریق تماس با محتویات استفراغ فرد آلوده، به فرد دیگر انتقال یابد. هلیکوباکترپیلوری غشای مخاطی معده و اثنی عشر را ضعیف می کند و در نتیجه اسید به لایه ی حساس زیرین می رسد. اسید و باکتری، هر دو، لایه ی مزبور را تحریک می کنند و موجب ایجاد زخم پپتیک می شوند. هلیکوباکترپیلوری (اچ. پیلوری) به دلیل ترشح آنزیم های خنثی کننده اسید، می تواند در معده زنده بماند، شکل مارپیچی این باکتری کمک می کند تا در لایه ی مخاطی مفروش کننده ی معده و اثنی عشر تونل حفر نماید.

توجه:

چنانچه مبتلا به هر یک از نشانه های زیر در زخم پپتیک هستید فوراً به پزشک مراجعه نمایید:

  • درد واضح، ناگهانی و مداوم معده.
  • مدفوع خونی یا سیاهرنگ،
  • استفراغ خونی یا استفراغ شبیه دانه های قهوه.

علایم مزبور ممکن است حاکی از وجود مشکلات جدی زیر باشند: سوراخ شدگی معده یا اثنی عشر در اثر نفوذ زخم، خونریزی ناشی از پارگی عروق معده یا اثنی عشر در اثر تماس با اسید معده یا به دلیل زخم پپتیک . انسداد ناشی از وجود زخم، در مسیر عبور غذا از معده.

راه تشخیص

زخم معده و اثنی عشر با روش های زیر تشخیص داده می شود:

رادیوگرافی دستگاه گوارش

در رادیوگرافی دستگاه گوارش، مری، معده و اثنی عشر مورد بررسی قرار می گیرد. بیمار پس از خوردن مایعی گچ مانند که ترکیبی از باریم است بر روی تخت رادیولوژی می خوابد و تصاویر رادیوگرافیک از نواحی مزبور گرفته می شوند. مطالعه ی رادیوگرافیک با استفاده از باریم هنوز هم به طور شایع به عنوان نخستین آزمایش تشخیص زخم پپتیک به کار می رود. حساسیت آزمایش رادیوگرافیک با باریم برای تشخیص زخم اثنی عشر به 80% می رسد و چنان چه میزان ماده ی حاجب به دو برابر رسانده شود حساسیت مزبور به 90% خواهد رسید. این حساسیت در زخم های کوچک (زیر 0.5 سانتی متر) یا در موارد وجود اِسکار (بافت جوشگاهی) قبلی در زخم پپتیک یا بعد از جراحی زخم پپتیک کاهش می یابد. زخم اثنی عشر در رادیوگرافی به شکل دهانه ی آتشفشان دارای حاشیه های مشخص و غالباً در قسمت برجسته ی آن (بولب؛bulb) دیده می شود و زخم معده در رادیوگرافی ممکن است به شکل خوش خیم یا بدخیم تظاهر کند. به طور معمول زخم معده خوش خیم به شکل دهانه ی آتشفشان یا قیف مشخصی با چین خوردگی های مخاطی دارای خطوط شعاعی منشأ گرفته از حاشیه ی زخم دیده می شود. احتمال بدخیم بودن زخم های پپتیک بزرگتر از 3 سانتی متر یا زخم های همراه با توده بیشتر است.

نکته:

متأسفانه تا 8% از زخم هایی که در رادیوگرافی خوش خیم به نظر می رسند در آندوسکوپی یا جراحی، بدخیم هستند. بنابراین در صورت مشاهده زخم پپتیک در رادیوگرافی باید آندوسکوپی و نمونه برداری انجام شود.

خواننده گرامی، پیشنهاد می شود مطلب ” درمان زخم پپتیک ” را جهت کسب اطلاعات بیشتر در زمینه زخم پپتیک مطالعه فرمایید.

منبع: کتاب راهنمای پزشکی خانواده- سوءهاضمه، زخم معده و اثنی عشر


درمان زخم های پپتیک

غالباً بیماران جوان تر مبتلا به نشانه های مشابه زخم های پپتیک قبل از انجام آندوسکوپی، با آنتی اسیدها یا داروهای متضاد (آنتاگونیست) گیرنده ی H2 (داروهای آنتی هیستامین H2) درمان می شوند. ترکیبات بیسموت ممکن است موجب درمان زخم های پپتیک شوند. سایمتیدین، رانیتیدین، فاموتیدین و نیزاتیدین (با نام تجارتی Axid) از داروهای ضدگیرنده ی H2 هستند. اگر چه این داروها از نظر قدرت با یکدیگر تفاوت دارند همگی موجب مهار ترشح پایه و نیز ترشح تحریک شده اسید می شوند. در حال حاضر این داروها در درمان زخم های فعال پپتیک (به مدت 4 تا 6 هفته)، در ترکیب با آنتی بیوتیک های ریشه کن کننده ی هلیکوباکترپیلوری به کار می روند. رانیتیدین، فاموتیدین و نیزاتیدین قویتر از سایمتیدین هستند و هر سه داروهای مزبور را می توان به منظور پیشگیری از ایجاد زخم های پپتیک، یک بار در روز (در هنگام خواب شب) تجویز نمود.

داروهای درمان زخم های پپتیک

ممکن است بعضی بیماران نسبت به داروهای ضدگیرنده ی H2 مقاوم شوند که این موضوع به ندرت در استفاده از داروهای مهارکننده ی پمپ پروتون (PPIs) روی می دهد. مقدار مصرف داروهای ضدگیرنده ی H2 عبارت است از: 800 میلی گرم سایمتیدین، یا 300 میلی گرم رانیتیدین، یا 400 میلی گرم رانیتیدین، یا 300 میلی گرم نیزاتیدین، همگی در هنگام خواب شب.

داروهای مهارکننده ی پمپ پروتون (H+, K+ – ATpase) شامل اومپرازول، اِسومپرازول، لانسوپرازول، رابپرازول و پَنتوپرازول به طور برگشت ناپذیر (H+, K+ – ATpase) را مهار می کنند.

اسومپرازول (Esomeprazole) با نام تجارتی نگزیوم (Nexium) به شکل کپسول های 20 و 40 میلی گرمی، جدیدترین داروی درمان زخم های پپتیک است. از جمله سایر داروهای گروه مهارکننده ی پمپ پروتون (proton pump inhibitors; ppIs)، اومپرازول (omeprazole) با نام تجارتی Prilosec ( در کپسول های 10، 20 و 40 میلی گرم) و لانسوپرازول (lansoprazole) با نام تجارتی prevacid (در کپسول های 15 و 30 میلی گرم) هستند که می توان آنها را برای مدت طولانی مصرف کرد. پَنتوپرازول (pantoprazole) با نام های تجارتی protonix یا pantakul (در قرص های 40 میلی گرم) و رابپرازول (raberprazole) با نام تجارتی aciphex (در قرص های 60 میلی گرم) از دیگر داروهای این گروه (PPIs) هستند که شروع اثر سریعی دارند و حداکثر شروع اثر آنها 2 تا 6 ساعت بعد از مصرف است و اثرشان 72 تا 96 ساعت طول می کشد. دو داروی دیگر این گروه موسوم به تناتوپرازول (Tenatopeazole) و P-CABها (داروهای متضاد پمپ اسید رقابتی پتاسیم) در حال تولید هستند.

زخم های پپتیک ناشی از اچ.پیلوری با ترکیبی از داروهای کاهش دهنده اسید معده و محافظت کننده ی لایه مفروش کننده و آنتی بیوتیک ها درمان می شوند. از دو نوع داروی مهار کننده ی اسید باید استفاده شود: داروی مسدود کننده ی گیرنده ی H2 و داروی مهارکننده ی پمپ پروتون.

داروهای مسدود کننده ی گیرنده H2 با بلوک کردن هیستامین که باعث تحریک ترشح اسید می شود عمل می کنند و پس از چند هفته، درد ناشی از زخم های پپتیک را کاهش می دهند. داروهای مهارکننده پمپ پروتون با ایجاد وقفه در مکانیسم پمپ کردن اسید به داخل معده تولید اسید را مهار می کنند. سال ها از این دو گروه دارو به تنهایی برای درمان زخم های پپتیک استفاده می شد ولی این کار قادر به ریشه کنی اچ.پیلوری نیست. بیسموت ساب سالیسیلات (bismuth subsalicylate) با نام تجارتی Pepto Bismol ( به شکل قرص های جویدنی 262 میلی گرمی و نیز به صورت مایع 262 و 524 میلی گرمی در 15 میلی لیتر) برای محافظت از معده در برابر اسید و نیز از بین بردن اچ.پیلوری استفاده می شود. معمولاً رژیم های آنتی بیوتیکی مورد استفاده، در نقاط مختلف جهان با یکدیگر تفاوت دارند زیرا مقاومت در برابر آنتی بیوتیک ها در بعضی مناطق آغاز شده است.

استفاده از یک دارو برای درمان زخم های پپتیک توصیه نمی شود و در حال حاضر مؤثرترین روش اثبات شده، درمان سه گانه (triple therapy) به مدت 2 هفته است که در آن از 2 آنتی بیوتیک برای از بین بردن باکتری ها و یک داروی مهارکننده ی اسید یا یک داروی محافظ لایه مفروش کننده ی معده استفاده می شود. با این درمان، نشانه های زخم پپتیک کاهش می یابند، باکتری ها از بین می روند و از عود این عارضه در بیش از 90% بیماران پیشگیری می شود. متأسفانه ممکن است درمان سه گانه یا چهارگانه موجب عوارضی برای بیمار شود و بیمار مجبور است تا 20 قرص در روز را بخورد. عوارض ناشی از آنتی بیوتیک های این رژیم های درمانی عبارتند از: تهوع، استفراغ، اسهال، سیاه رنگ شدن مدفوع، احساس طعم فلزی در دهان، گیجی، سردرد و بروز عفونت های قارچی در زنان. (اکثر این عوارض با قطع مصرف داروها بر طرف می شوند.) درمان دو هفته ای زخم های پپتیک با هر یک از رژیم های مذکور ایده آل است و در بعضی کشورها، درمان سه گانه به مدت یک هفته به همان اندازه مؤثر بوده، ضمن اینکه عوارض جانبی کمتری نیز داشته است. ممکن است عفونت اچ. پیلوری عود کند که در صورت لزوم می توان از آنتی بیوتیک دیگری استفاده کرد.

منبع: کتاب راهنمای پزشکی خانواده- سوءهاضمه، زخم معده و اثنی عشر


پیشگیری از زخم های پپتیک

برای آسیب های معده یا اثنی عشر یا زخم های پپتیک ناشی از داروهای ضدالتهاب غیر استروئیدی (NSAIDs) باید از طریق درمان زخم پپتیک فعال و پیشگیری اولیه از آسیب بعدی برخورد نمود. ایده آل آن است که ابتدا مصرف داروی ایجاد کننده ی آسیب متوقف شود و در صورت امکان پذیر بودن این کار، پس از قطع داروی مزبور، درمان زخم معده یا اثنی عشر با یکی از ترکیبات مهارکننده ی اسید (داروهای مسدود کننده ی H2، داروهای مهار کننده ی پمپ پروتون) انجام می شود.

قطع داروهای ضدالتهاب غیر استروییدی به دلیل شدید بودن بیماری زمینه ای، در تمام موارد امکان ندارد. در این صورت تنها داروهای ضد پمپ پروتون (PPIs) می توانند زخم معده یا اثنی عشر را بدون توجه به اینکه بیمار داروی ضدالتهاب غیر استروییدی مصرف می کند یا نه بهبود بخشند. پیشگیری اولیه از ایجاد زخم های پپتیک ناشی از داروهای ضدالتهاب غیر استروئیدی به وسیله ی دارویی به نام میزوپروستول (misoprostol) با نام تجارتی Cytotec ( در قرص های 100 و 200 میکروگرم) یا یک داروی مهارکننده ی پمپ پروتون امکان پذیر است.

میزوپروستول نوعی داروی آنالوگ (همسان) پروستاگلاندین است. که به پیشگیری از بروز زخم های پپتیک ناشی از داروهای ضدالتهاب غیر استروییدی کمک می کند. (پروستاگلاندین ها، اسید های چرب غیر اشباعی هستند که با مقادیر بسیار کم بر ارگان های هدف بدن تأثیر می گذارند. پروستاگلاندین ها به مقادیر کم تولید می شوند و از آثار مختلفی برخوردار هستند که از جمله ی آنها باید از اثر ضد اسید معده نام برد. از سوی دیگر داروهایی مانند آسپرین و سایر داروهای ضدالتهاب غیر استروییدی مثل دیکلوفناک، ایبوپروفن، ناپروکسن، ایندومتاسین و غیره با اثر ضدپروستاگلاندینی خود موجب ازدیاد ترشح اسید معده می شوند.) مقدار تجویز میزوپروستول برای پیشگیری اولیه از زخم پپتیک ناشی از داروهای ضدالتهاب غیر استروئیدی، 200 میکروگرم، 4 بار در روز است.

پیشگیری از بروز زخم های پپتیک

پیشگیری از ابتلا به عفونت اچ.پیلوری دشوار است زیرا نحوه ی انتشار دقیق آن مشخص نیست. محققان تلاش دارند واکسن پیشگیری کننده از ابتلا به عفونت مزبور را تولید نمایند.

اکثر زخم های پپتیک در اثر هلیکوباکترپیلوری و تعداد دیگری از آنها در اثر مصرف داروهای ضدالتهاب غیر استروییدی ایجاد می شوند ولی بر خلاف تصور گذشته، هیچ یک از این مشکلات گوارشی به دلیل خوردن غذاهای پرادویه و یا به تنهایی در اثر استرس به وجود نمی آیند.

علی رغم کشف این نکته که در 80% موارد، عفونت باکتریایی موجب بروز زخم پپتیک می شود، به نظر می رسد عفونت مزبور ایجاد تمام این مشکلات گوارشی را توجیه نمی کند. پژوهشگران، همچنان وجود استرس را به عنوان یکی از علل بروز مشکلات گوارشی یا حداقل یک عارضه در مسیر ایجاد آنها مد نظر قرار داده اند. در بعضی تحقیقات مشخص شده است که زخم های پپتیک به طور خالص، بیماری عفونی نیستند و عوامل روانی در ایجاد آنها نقش مهمی دارند. همچنین محققان در حال بررسی این موضوع هستند که چگونه استرس می تواند موجب کمک به ایجاد عفونت هلیکوباکترپیلوری شود. به عنوان مثال، اچ.پیلوری در شرایط اسیدی رشد می کند و استرس موجب تولید مقدار بیش از حد اسید معده می شود. در بعضی از تحقیقات به عمل آمده، مشخص است که استرس مزمن، قویاً با افزایش احتمال بروز زخم پپتیک در ارتباط است و استرس مزمن، در کنار نامنظم بودن زمان خوردن غذا و همچنین زخم های پپتیک ناشی از داروهای ضدالتهاب غیر استروئیدی، از عوامل خطر قابل ملاحظه ای به شمار می آید.

منبع: کتاب راهنمای پزشکی خانواده- سوءهاضمه، زخم معده و اثنی عشر


نقش استرس در زخم معده و اثنی عشر

زخم معده و اثنی عشر از نظر میزان شیوع در جهان در رتبه ی سی ام و از لحاظ شیوع در ایران در رتبه ی سی و یکم قرار گرفته است. میزان شیوع این بیماری 6تا 15 درصد است. زخم معده و اثنی عشر از جمله شایعترین بیماری های دستگاه گوارش است که تا بیش از 10% جمعیت هر کشور به آن مبتلا می شوند. 60% این زخم ها طی دو سال دوباره عود می کنند و نقش استرس در این مشکلات گوارشی غیر قابل انکار است.

عوامل موثر در بروز زخم معده و اثنی عشر

بعضی از استرس های شدید مانند سوختگی ها و وارد آمدن ضربه به سر می توانند موجب بروز زخم معده یا اثنی عشر در افرادی که قبلاً مبتلا به زخم معده و اثنی عشر نبوده اند شوند. همچنین زخم استرس در بسیاری از بیمارانی که تحت درمان با دستگاه تهویه ی مکانیکی (ریه مصنوعی) قرار داشته اند دیده می شود.

استعمال دخانیات، عدم تغذیه ی صحیح، گروه خونی، مصرف غذاهای پرادویه و سایر عواملی که تا اواخر قرن بیستم به عنوان علل ایجاد کننده زخم معده و اثنی عشر معرفی می شدند از اهمیت نسبتاً ناچیزی در بروز این مشکلات گوارشی برخودار هستند. همان گونه که بیش از این ذکر شد کورتون ها می توانند موجب تحلیل رفتگی (آتروفی) تمام بافت های اپی تلیال از جمله بافت های اپی تلیال دستگاه گوارش شوند ولی نقش آنها در ایجاد زخم معده و اثنی عشر نسبتاً کم است.

استعمال دخانیات موجب تصلب شرایین (آترواسکلروز) و اسپاسم عروقی و در نتیجه، نارسایی عروقی و کمک به ایجاد زخم معده و اثنی عشر از طریق نرسیدن خون کافی (ایسکمی) به بافت معده و اثنی عشر می شود. نیکوتین موجود در سیگار می تواند فعالیت عصب پاراسمپاتیک دستگاه گوارش را از طریق تأثیر بر گیرنده های نیکوتینی واقع در سیناپس ها افزایش دهد. افزایش تحریک سلول های مشابه اِنتِروکرومافین و سلول های G موجب افزایش ترشح هیستامین و گاسترین و در نتیجه افزایش اسیدیته ی شیره ی معده می شود. سابقه ی فامیلی در زخم های اثنی عشر، به ویژه در مواردی که گروه خون فرد O است وجود دارد. به نظر نمی رسد توارث نقش مهمی در زخم های معده داشته باشد.

معمولاً سرعت التیام زخم اثنی عشر بیشتر از زخم معده است. زخم معده، بیشتر در قسمت آنتر (antrum) یعنی قسمت انتهایی معده (قسمت پیلوریک آن) واقع در بین تنه ی معده و کانال پیلوریک و انحنای کوچک معده ایجاد می شود. حدود 90% زخم های اثنی عشر در نخستین قسمت آن و اغلب در چند سانتی متری پیلور ایجاد می شوند.

علی رغم کشف این نکته که در 80% موارد، عفونت باکتریایی موجب بروز زخم معده و اثنی عشر می شود، به نظر می رسد عفونت مزبور ایجاد تمام این مشکلات گوارشی را توجیه نمی کند. پژوهشگران، همچنان نقش استرس به عنوان یکی از علل بروز زخم معده و اثنی عشر یا حداقل یک عارضه در مسیر ایجاد آنها مد نظر قرار داده اند. در بعضی تحقیقات مشخص شده است که زخم معده و اثنی عشر به طور خالص، بیماری عفونی نیستند و عوامل روانی در ایجاد این مشکلات گوارشی نقش مهمی دارند. همچنین محققان در حال بررسی این موضوع هستند که چگونه استرس می تواند موجب کمک به ایجاد عفونت با اچ.پیلوری شود. به عنوان مثال، اچ.پیلوری در شرایط اسیدی رشد می کند و استرس موجب تولید مقدار بیش از حد اسید معده می شود. در بعضی از تحقیقات به عمل آمده، مشخص است که استرس مزمن، قویاً با افزایش احتمال بروز زخم پپتیک در ارتباط است و استرس مزمن، در کنار نامنظم بودن زمان خوردن غذا، از عوامل خطر قابل ملاحظه ی ایجاد زخم معده و اثنی عشر به شمار می آید.

منبع: کتاب راهنمای پزشکی خانواده- سوءهاضمه، زخم معده و اثنی عشر


درمان جراحی زخم های پپتیک

زخم های پپتیک شایع و اغلب مزمن هستند و در ایالات متحده سالیانه ۴ میلیون نفر (به صورت جدید یا عود بیماری) دچار آن می شوند. در هر سال حدود ۱۵۰۰۰ مورد مرگ در ایالات متحده در اثر پیامدهای بیماری اولسرپپتیک (peptic ulcer disease; PUD) عارضه دار شده روی می دهد. از هر ۱۰ آمریکایی، یک نفر در مقطعی از عمر خود دچار زخم های پپتیک می شود. حدود ۸۰% از آنها با عفونت هلیکوباکترپیلوری همراه هستند. این زخم ها همچنین ممکن است در اثر مصرف آسپرین و داروهای ضدالتهاب غیر استروییدی (مثل بروفن، دیکلوفناک، ایندومتاسین) و غیر ایجاد یا تشدید شوند و به درمان جراحی بیانجامد.

غالباً بیماران جوان تر مبتلا به نشانه های مشابه زخم پپتیک قبل از انجام آندوسکوپی، با آنتی اسیدها یا داروهای متضاد (آنتاگونیست) گیرنده ی H2 (داروهای آنتی هیستامین H2) درمان می شوند. ترکیبات بیسموت ممکن است موجب کاهش زخم های پپتیک شوند. سایمتیدین، رانیتیدین، فاموتیدین و نیزاتیدین (با نام تجارتی Axid) از داروهای ضدگیرنده ی H2 هستند. اگر چه این داروها از نظر قدرت با یکدیگر تفاوت دارند همگی موجب مهار ترشح پایه و نیز ترشح تحریک شده اسید می شوند. در حال حاضر این داروها در درمان زخم های پپتیک فعال (به مدت 4 تا 6 هفته)، در ترکیب با آنتی بیوتیک های ریشه کن کننده ی هلیکوباکترپیلوری به کار می روند. رانیتیدین، فاموتیدین و نیزاتیدین قویتر از سایمتیدین هستند و هر سه داروهای مزبور را می توان به منظور پیشگیری از ایجاد زخم های پپتیک، یک بار در روز (در هنگام خواب شب) تجویز نمود.

درمان زخم های پپتیک به روش جراحی

درمان جراحی زخم های پپتیک ممکن است به صورت اختیاری (elective)، یا در موارد مقاوم به درمان های طبی، و یا در موارد اورژانس (به عنوان درمان عوارض زخم ها) مورد استفاده قرار گیرد. استفاده از رویکردهای دارویی و آندوسکوپی برای درمان زخم های پپتیک و عوارض آنها، میزان موارد جراحی را کاهش داده است. خونریزی از دستگاه گوارش، سوراخ شدن قسمتی از دستگاه گوارش و انسداد مجرای خروجی معده سه عارضه ای هستند که باید برای درمان آنها از عمل جراحی استفاده کرد.

برای کاهش ترشح اسید معده نیز می توان از درمان جراحی زخم های پپتیک استفاده کرد که شایع ترین این اعمال جراحی عبارتند از:

واگوتومی (قطع بعضی شاخه های خاص معده ای عصب واگ، یعنی عصب شماره ی 10 جمجمه ای، با استفاده از جراحی معده) همراه با پیلوروپلاستی،

گاسترودئودونوستومی (وصل کردن قسمت باقی مانده ی معده، پس از جراحی به اثنی عشر)، یا گاستروژژونوستومی (برداشتن پیلور و اثنی عشر و وصل کردن انتهای بیده شده معده به ژژنوم، یعنی قسمت میانی از سه قسمت روده ی باریک که حد فاصل میان اثنی عشر و ایلئوم، یعنی یک سوم انتهایی روده ی باریک است) با استفاده از مزوکولون (بندروده) عرضی]. پیلوروپلاستی، گاسترودئودونوستومی یا گسارتوژژنوستومی به منظور جبران اختلال تحرک معده ناشی از عمل واگوتومی انجام می شوند. عمل پیلوروپلاستی، «عمل بیلروت I» و عمل گاستروژونوستومی، «عمل بیلروت II» نیز نامیده می شوند. چنان چه زخم های پپتیک سوراخ شود، هوا از سطح داخلی دستگاه گوارش به حفره ی صفاق (که به طور طبیعی هرگز دارای هوا نیست) نشت می کند و در نتیجه، «هوای آزاد» داخل حفره ی مزبور می شود که می توان آن را در رادیوگرافی قفسه سینه (در حالی که بیمار ایستاده است) یا در وضعیت خوابیده به پهلو در رادیوگرافی شکمی مشاهده نمود و سوراخ شدگی زخم های پپتیک را تشخیص داد.

منبع: کتاب راهنمای پزشکی خانواده- سوءهاضمه، زخم معده و اثنی عشر


خصوصیات زخم معده و اثنی عشر

در این مقاله میخواهیم شما را با بعضی خصوصیات زخم معده و اثنی عشر آشنا کنیم. با ما همراه باشید:

آقایان 3 برابر خانم ها مبتلا به زخم اثنی عشر و 2 برابر خانم ها مبتلا به زخم معده می شوند. خانم ها اکثراً در دوران یائسگی یا بعد از آن به زخم معده و اثنی عشر مبتلا می شوند. اوج بروز زخم اثنی عشر، حدود 50 تا 60 سالگی و اوج بروز زخم معده 60 تا 70 سالگی است. اکثراً درد زخم اثنی عشر دوره ای یا فصلی است یعنی به مدت چند هفته، هر روز وجود دارد و چند ماه خودبه خود بر طرف می شود و دوباره عود می کند.

  • نقش گروه خونی

در گروه خونی O، زخم معده اثنی عشر و در گروه A، زخم معده بیشتر دیده می شود.

  • نقش غذا ها

هیچ غذایی باعث بروز زخم معده و اثنی عشر نمی شود و اینکه اغلب مردم خوردن مواد ترش یا تند را عامل ایجاد زخم معده و اثنی عشر می دانند، اعتقاد غلطی است و همان گونه که ذکر شد نقش غذاهای پرادویه و عدم تغذیه ی صحیح و به موقع در ایجاد زخم های پپتیک ناچیز است. پرهیز از خوردن غذاهای چرب و پرحجم، شکلات، قهوه، نوشابه های گازدار، سوسیس، کالباس، انواع ساندویچ و خمیر نان، فلفل و انواع سس ها به جلوگیری از سوء هاضمه کمک می کند. پرخوری و خوردن غذا در وعده های مکرر (بیش از 3 وعده) موجب ترشح بیشتر اسید معده می شود. افراد مبتلا به زخم معده و اثنی عشر می توانند هر غذا یا میوه ای را بخورند ولی اگر با خوردن غذا یا میوه ی خاصی دچار ناراحتی می شوند بهتر است آن را مصرف نکنند. خوردن حبوبات، میوه های خام و سبزی نیز نه تنها بی ضرر، بلکه برای دستگاه گوارش مفید است. در صورت عدم تحمل میوه، بیمار می تواند از کمپوت یا آب میوه استفاده کند.

تمام افراد آلوده به اچ.پیلوری دچار زخم معده و اثنی عشر نمی شوند. فقط حدود 1 نفر از هر 6 فرد آلوده به اچ.پیلوری مبتلا به این مشکلات گوارشی می شود.

غذاهای مفید برای زخم معده و اثنی عشر

از غذاهای مفید برای دستگاه گوارش و زخم معده و اثنی عشر عبارتند از:

عسل، ضدنفخ وشیرین بیان، نعناع و بابونه ضداسپاسم دستگاه گوارش هستند. گروهی موز را یکی از مؤثرترین میوه ها برای تسکین و رفع درد زخم معده و اثنی عشر دانسته اند و عنوان نموده اند که این میوه به دلیل داشتن بعضی ترکیبات ناشناخته اسید بییش از حد معده را خنثی می کند و با ایجاد پوشش محافظ بر روی لایه ی مخاطی معده تحریک ایجاد شده به وسیله ی اسیدمعده را کاهش می دهد.

خوردن دو عدد موز همراه با یک لیوان شیر، 3 یا 4 بار در روز توصیه شده است. همچنین اسید سیتریک و املاح معدنی موجود در لیموترش را در تسکین زخم های پپتیک و سوءهاضمه مؤثر دانسته اند. خوردن آب کلم پیچ یا کلم قرمز پخته شده نیز برای زخم معده و اثنی عشر مؤثر ذکر شده است.

دستور تهیه آب کلم پخته به شرح زیر است: 250 گرم کلم در 500 میلی لیتر (نیم لیتر) آب به اندازه ای جوشانده می شود تا حجم آن به یک دوم برسد. سپس این آب پس از سرد شدن، 2 بار در روز خورده می شود. آب کلم خام را هم می توان گرفت و مخلوط با آب هویج (هر کدام به اندازه ی 125 میلی لیتر) خورد. مصرف آب هویج به تنهایی یا مخلوط با آب اسفناج، یا عصاره ی چغندر (لبو) و خیار، به میزان 300 میلی لیتر آب هویج، 200 میلی لیتر عصاره ی اسفناج، یا 300 میلی لیتر آب هویج، 100 میلی لیتر عصاره ی چغندر و 100 میلی لیتر عصاره ی خیار (در مجموع، 500 میلی لیتر) نیز برای بهود زخم معده و اثنی عشر توصیه شده است. از دیگر موارد توصیه شده شیر فرآوری شده با مغز بادام پوست کنده است و برخی از محققان آن را در بهبود زخم پپتیک بسیار مؤثر دانسته اند. این ترکیب به اسید اضافی معده متصل می شود. شیر، خامه، کره، میوه ها، سبزیجات تازه خام و پخته شده، غذاهای طبیعی و مکمل های ویتامینی طبیعی، بهترین رژیم غذایی افراد مبتلا به زخم معده و اثنی عشر را تشکیل می دهند.

غذاهای مضر

بعضی غذاها باعث ناراحتی در افراد مبتلا به سوء هاضمه یا زخم معده و اثنی عشر می شوند. به طور کلی نمی توان چند غذا یا میوه ی خاص را عامل بروز ناراحتی در خصوصیات زخم معده و اثنی عشر این افراد دانست و ممکن است یک یا چند ماده ی غذایی که در یک فرد باعث بروز ناراحتی می شود، ناراحتی چندانی در فرد دیگر ایجاد ننماید ولی به طور کلی غذاهای تند و ادویه دار، شورها و ترشی ها، کافئین (مثلاً کافئین موجود در قهوه، چای، نوشابه های گازدار)، میوه های ایجاد کننده ی نفخ (مثل هندوانه، گیلاس، گوجه سبز، هلو، زیتون)، غذاهای خیلی سرد یا خیلی گرم بیشتر موجب ناراحتی زخم معده و اثنی عشر می شوند. فلفل سیاه یا سبز به مقدار کم از طریق افزایش تولید مخاط موجب افزایش محافظت از معده می شود ولی در صورت استفاده از مقادیر زیاد باعث تخریب مخاط مزبور می شود. همچنین بهتر است در صورت عدم تحمل موادی مانند آجیل، مرکبات و سیر از آنها استفاده نشود.

منبع: کتاب راهنمای پزشکی خانواده- سوءهاضمه، زخم معده و اثنی عشر