نوشته‌ها

هلیکوباکترپیلوری

هلیکوباکترپیلوری (Helicobacter pylori) نقش واضحی در ایجاد زخم های گوارشی دارد ولی این زخم ها موجب بروز موارد بسیار کمی از سوء هاضمه می شوند. هلیکوباکترپیلوری نوعی باکتری متحرک گِرَم منفی (gram- negative) مارپیچ یا مستقیم با تاژک ها (فلاژل) های متعدد است که در مخاط معده ی انسان و حیوانات یافت می شود و با ایجاد زخم های معده و اثنی عشر و نیز سرطان معده در ارتباط است.

زخم های گوارشی

هلیکوباکترپیلوری باسیلی است که در معده ی نزدیک به 50% مردم دنیا وجود دارد و عامل خطر اصلی ایجاد زخم دستگاه گوارش و سرطان معده به شمار می آید. این باسیل دارای چندین مکانیسم مقاومت به اسید است و به مقدار کمی اکسیژن نیاز دارد. هلیکوباکترپیلوری رشد آهسته ای دارد. در نزدیک 30% از بزرگسالان ایالات متحده و سایر کشورهای توسعه یافته و بیش از 80% بزرگسالان کشورهای در حال توسعه، یافت می شود. معمولاً هلیکوباکترپیلوری در دوران کودکی وارد بدن می شود. اکتساب یا از دست دادن خود به خودی در دوران بلوغ شایع نیست. از عوامل خطر کُلُنیزاسیون هلیکوباکترپیلوری زندگی در نقاط پرجمعیت و بهداشت ضعیف در دوران کودکی است. میزان بروز بسیار پایین عفونت در کودکان کشورهای توسعه یافته، لااقل تا حدودی ناشی از بهداشت خوب و افزایش مصرف آنتی بیوتیک هاست.

راه انتقال هلیکوباکترپیلوری

انسان تنها مخزن مهم هلیکوباکترپیلوری است و این باکتری احتمالاً از راه آب یا غذا وارد بدن می شود. کودکان ممکن است این باسیل را از والدین خود (با شیوع بیشتر، از مادر) یا از کودکان دیگر اکتساب کنند. اینکه آیا انتقال عفونت هلیکوباکترپیلوری از طریق مدفوعی- دهانی صورت می گیرد یا دهان به دهان مشخص نشده است ولی هلیکوباکتر پیلوری به آسانی از محتویات استفراغ یا ماده ی برگشتی از معده به مری و به نحو دشوارتر، از مدفوع کشت می شود.

هلیکوباکترپیلوری در سال 1982 به وسیله ی دو دانشمند استرالیایی، موسوم به دکتر John Robin Warren و دکتر Barry James Marshall کشف شد. تا اوایل دهه ی 1980 تصور می شد که زخم های معده و اثنی عشر اکثراً ناشی از نحوه ی زندگی افراد هستند و در افراد سیگاری و نیز افراد متعلق به سطوح پایین اجتماعی و یا اشخاصی که دچار استرس می شوند به وجود می آیند. دو دانشمند مذکور در جریان تحقیق بر نمونه های بافت معده متوجه شدند که نوعی باکتری در مخاط نیمه ی تحتانی معده بعضی از افراد وجود دارد. آنها این باکتری را که نقش دقیق آن معلوم نبود، کامپیلو باکترپیلوری نامیدند.

هلیکوباکترپیلوری می تواند به نحوی در مخاط معده قرار بگیرد که اسید معده نتواند آن را از بین ببرد. کلنیزاسیون باکتری مزبور نوعی واکنش بافتی معده، موسوم به التهاب معده (گاستریت) مزمن سطحی را به دنبال دارد که ارتشاح مخاطی معده به وسیله ی گلبول های سفید تک هسته ای و چند هسته ای را شامل می شود. ابتدا معلوم نبود که آیا عفونت با کامپیلوباکتر عامل التهاب معده است و یا التهاب معده باعث عفونت مزبور می شود. برای حل این مشکل، پروفسور مارشال، خود را به کامپیلوباکترپیلوری آلوده نمود و سپس با انجام آزمایش، ابتلای خود به التهاب معده را ثابت کرد. در مرحله ی بعد، این دانشمند با مصرف آنتی بیوتیک های مخصوص توانست عفونت هلیکوباکترپیلوری را ریشه کن نماید و التهاب معده خود را درمان کند. در سال 2005، مؤسسه ی کارولینسکا واقع در استکهلم جایزه ی نوبل در فیزیولوژی یا پزشکی را به پاس قدردانی از کشف باکتری مزبور و نقش آن در ایجاد التهاب معده و زخم معده و اثنی عشر به پروفسور مارشال و همکار قدیمی او دکتر وارن اهدا نمود. سال ها بعد دانشمندان نام این باکتری را به هلیکوباکترپیلوری تغییر دادند که به اختصار به آن اچ.پیلوری (H.pylori) گفته می شود. التهاب ایجاد شده به وسیله ی کلنیزاسیون اچ.پیلوری موجب ازدیاد، اسید معده، تحریک آنتی ژنی، زخم معده یا اثنی عشر و گاستریت آتروفیک می شود. تحریک آنتی ژنی گاهی موجب لنفوم سلول B (نوعی سرطان) می شود و گاستریت آتروفیک ممکن است به آدنومکارسینوم (نوعی سرطان) معده یا التهاب مری ناشی از برگشت اسید معده بیانجامد.

عفونت با هلیکوباکترپیلوری نقش کمی در ایجاد دیس پپسی عملکردی (غیر عضوی) دارد. در مقابل این نوع دیس پپسی در اثر استرس تشدید می شود. داروهای ضد درد عفونت هلیکوباکترپیلوری می توانند موجب دیس پپسی شوند. نیترات ها، داروهای مسدود کننده ی کانال کلسیم، تئوفیلین و پروژسترون موجب ریفلاکس اسید می شوند. اتانول، تنباکو و کافئین از طریق شل کردن LES (اسفنکتر تحتانی مری) نیز باعث ریفلاکس اسید معده به مری می شوند.

منبع: کتاب راهنمای پزشکی خانواده- سوءهاضمه، زخم معده


عفونت هلیکوباکترپیلوری

عفونت هلیکوباکترپیلوری مسری بوده و اعضاء خانواده می توانند از یکدیگر واگیر کنند. این باکتری با تماس نزدیک افراد با یکدیگر منتقل می شود و در خانواده های پرجمعیتی که در خانه های کوچک زندگی می کنند بسیار شایع می باشد. همچنین شما می توانید عفونت هلیکوباکترپیلوری را در جاهای که افراد جوان در یکجا زندگی می کنند مانند سربازخانه ها زیاد ببینید.

نحوه انتقال هلیکوباکترپیلوری هنوز شناخته شده است، اما هلیکوباکترپیلوری در بزاق و احتمالاً در مدفوع افراد دیده می شود. در اکثر موارد، جلوگیری از انتشار عفونت احتمالاً غیر ممکن است، اما همانند سایر عفونت های روده ای، رعایت بهداشت صحیح بسیار مهم می باشد. حدود 40 درصد از افراد به این عفونت مبتلا هستند همچنین دیده شده است که افراد بالای 65 سال بیشتر به این باکتری آلوده هستند که ممکن است به علت انتقال راحت این باکتری در جنگ جهانی دوم باشد.

عوارض ابتلا به عفونت هلیکوباکترپیلوری

اکثر افرادی که به عفونت هلیکوباکترپیلوری مبتلا هستند در طول زندگی خود از هیچ گونه علامتی رنج نمی برند. با این حال حدود 10% از این افراد به زخم معده یا اثنی عشر مبتلا می شوند. هنوز مشخص نشده است که چرا بعضی از افراد به زخم دچار می شوند و عده ای دیگر دچار این مشکل نمی شوند. البته احتمالاً به سنی که دچار عفونت شده اند و همچنین به نوع عفونت هلیکوباکترپیلوری نیز بستگی دارد. مکانیسم ایجاد زخم پیچیده است اما احتمالاً عفونت هلیکوباکترپیلوری موجب افزایش اسید می شود.

هلیکوباکترپیلوری همچنین باعث نازک شدن لایه معده می شود و این امر باعث نفوذ اسید در دیواره معده می گردد. عفونت هلیکوباکترپیلوری بدون زخم علایمی ایجاد نمی کند اما ممکن است در نوعی بیماری به نام سوء هاضمه بدون زخم نقش داشته باشد. این باکتری سوزش معده و ریفلاکس معده به مری ایجاد نمی کند. تصور می شود عفونت در بعضی موارد از بروز علایم ریفلاکس جلوگیری می کند. مثلاً در بعضی موارد که عفونت ریشه کن می شود ریفلاکس بدتر می شود. دلیل این امر وجود مواد خنثی کننده اسید در طی عفونت با هلیکوباکترپیلوری است. در افراد مبتلا به زخم اثنی عشر این موضوع دیده نمی شود. در اینکه آیا عفونت با هلیکوباکترپیلوری موجب سرطان معده می شود یا خیر هنوز بحث وجود دارد. مشخصاً عفونت موجب سرطان نمی شود و ریشه کنی عفونت خطر بروز سرطان را کاهش نمی دهد.

منبع: کتاب سوء هاضمه