زخم معده و اثنی عشر در کودکان: درمان با رژیم غذایی، دارو و جراحی

زخم معده و اثنی عشر در کودکان: درمان با رژیم غذایی، دارو و جراحی


در مقایسه با بزرگسالان زخم‌معده و اثنی‌عشر در کودکان شیوع کمتری دارد اما شیوع آن بیش از آن چیزی است که تصور می‌شود. اگرچه یکی از علل اصلی بروز آن نوعی باکتری به نام هلیکوباکترپیلوری (H. pylori) است اما گاهی اوقات این عارضه می‌تواند علامت یک بیماری جدی مانند سرطان باشد. تشخیص در کودکان کمی با بزرگسالان متفاوت است چرا که برخی تست‌ها نتایج قابل‌اطمینانی ارائه نمی‌دهند. موارد ساده معمولا با مصرف داروهای خوراکی و آنتی‌بیوتیک‌ها به سادگی درمان می‌شوند.

چنانچه یک علت زمینه‌ای جدی وجود نداشته باشد عوارض ناشی از زخم‌معده و اثنی‌عشر بسیار کم و بین 2-1 درصد است و خطر مرگ نیز بسیار کمتر و در حدود 0.001 است.

علل زخم‌معده و اثنی‌عشر در کودکان


باکتری هلیکوباکترپیلوری یک باکتری شبیه چوب‌پنبه بازکن (corkscrew) است که به صورت رایج با زخم‌ معده و اثنی‌عشر مرتبط است. تصور می‌شود حدود 50 درصد جمعیت دنیا حامل این باکتری باشند که در 20 درصد آنها علائم مربوط در قسمت فوقانی دستگاه گوارش ایجاد شود.

در حالیکه هلیکوباکترپیلوری یک دلیل رایج زخم‌معده و اثنی‌عشر در کودکان است فاکتورهای دیگری نیز ممکن است در بروز این مشکل نقش داشته باشند. از جمله این عوامل می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

  • داروهای ضدالتهابی غیراستروئیدی (NSAIDs) مانند آسپرین یا ایبوپروفن در صورت استفاده بیش از حد با خونریزی و زخم معده ارتباط دارند.
  • ژنتیک. دانشمندان معتقدند مسائل ژنتیکی در بروز این مشکل نقش دارند. حدود 20 درصد کودکان مبتلا دارای سابقه خانوادگی ابتلا به زخم‌معده و اثنی‌عشر بوده‌اند.
  • چاقی نیز با افزایش خطر بروز زخم معده و اثنی‌عشر مرتبط است چرا که افراد چاق بیشتر در معرض خطر التهاب معده و روده و تغییر فلور باکتریایی طبیعی قرار دارند.
  • بیماری رفلاکس معده به مری (GERD ) که مشخصه آن رفلاکس مزمن اسید است که در موارد شدید می‌تواند منجر به زخم معده شود.
  • کشیدن سیگار. مطالعات نشان می‌دهند که کشیدن سیگار خطر ایجاد زخم معده و اثنی‌عشر را افزایش داده، روند التیام زخم‌ را کند کرده و باعث افزایش احتمال عود مجدد زخم می‌شود. این دلیل دیگری است برای ترک سیگار در کودکان و نوجوانان سیگاری است.
  • کافئین. به نظر می‌رسد کافئین ترشح اسید معده را تحریک کرده و باعث تشدید درد زخم‌های موجود در آن می‌شود. اگرچه علت تحریک اسید معده نمی‌تواند صرفا کافئین به تنهایی باشد.
  • استرس. اگرچه دیگر تصور نمی‌شود استرس روانی علت بروز اینگونه زخم‌ها باشد ولی افراد دچار این زخم‌ها اغلب گزارش می‌دهند که استرس روانی دردشان را تشدید می‌کند. هر چند استرس فیزیکی ممکن است خطر بروز زخم را به خصوص در معده افزایش دهد. مثلا افراد دچار جراحت (مثل سوختگی‌های شدید) و کسانی که تحت عمل جراحی سنگین قرار گرفته‌اند اغلب برای جلوگیری از ایجاد زخم و عوارض آن نیاز به درمان جدی دارند.
  • اسید و پپسین. تصور می‌شود عدم توانایی معده برای دفاع از خود برای مقابله با مایعات گوارشی قدرتمند اسید هیدروکلریک و پپسین در ایجاد زخم نقش دارد.

اگرچه استرس عمومی،اضطراب و غذاهای تند به خودی خود ایجاد زخم نمی‌کنند اما می‌توانند باعث بدتر شدن وضعیت زخم‌های موجود شوند.

برخی دلایل دیگر نیز وجود دارند که اگرچه رایج نیستند اما می‌توانند باعث بروز زخم شوند. از جمله این موارد اختلالات ترشح بی‌رویه است که در آن اسید معده بیش از حد تولید می‌شود. سیستیک فیبروزیس، لوسمی بازوفیلی، سندروم زولینگر-الیسون و نئوپلازی اندوکرین چندگانه از جمله موارد دیگر از این قبیل هستند.

به ‌علاوه، هر وضعیتی که باعث افزایش فشار داخل جمجمه‌ای شود نیز می‌تواند سبب ترشح بیش از حد اسید معده شود که به این بیماری زخم کوشینگ گفته می‌شود. در موارد نادر ممکن است زخم معده و اثنی‌عشر علامت نوعی سرطان خون به نام لنفوم باشد.

علائم زخم‌معده و اثنی‌عشر در کودکان


زخم معده‌و اثنی‌عشر به زبان ساده یک زخم باز است که در لایه داخلی پوشاننده دیواره معده ایجاد می‌شود. چنانچه زخم در معده ایجاد شود به آن زخم معده و اگر دورتر و نزدیک به روده کوچک ایجاد شود به آن زخم اثنی‌عشر گفته می‌شود.

علائم رایج زخم‌ معده و اثنی‌عشر شامل موارد زیر است:

  • سوزش خفیف یا درد مداوم در معده
  • تولید گاز و نفخ
  • حالت تهوع و استفراغ
  • از دست دادن اشتها
  • خستگی

در حالیکه درد اغلب زمانی که معده خالی باشد بیش از اوقات دیگر احساس می‌شود، اما درد واکنشی که پس از خوردن بروز می‌کند می‌تواند اغلب به تشخیص افتراقی زخم معده و زخم اثنی‌عشر کمک کند. زخم‌های معده معمولا پس از خوردن غذا بروز می‌کنند در حالیکه درد ناشی از زخم اثنی‌عشر معمولا 3-2 ساعت پس از خوردن غذا ایجاد می‌شود.

اگر درد شدید باشد ممکن است نشانه خونریزی زخم باشد. در صورت بروز، خونریزی در مدفوع خون مشاهده می‌شود و یا اینکه فرد خون یا ذرات قهوه‌مانند استفراغ می‌کند.

تب، لرز، استفراغ و مشکل در بلع همگی علائمی هستند که در صورت بروز فرد نیاز به مراقبت پزشکی فوری خواهد داشت.

زخم‌های معده و اثنی‌عشر چه عوارضی به دنبال دارند؟


بدون درمان صحیح، افراد دچار زخم ممکن است دچار عارضه‌های جدی شوند. رایج‌ترین این مشکلات عبارتند از:

  • خونریزی: با سایش دیواره پوشاننده معده و اثنی‌عشر، ممکن است به عروق خونی نیز صدمه وارد شود و زخم دچار خونریزی شود.
  • سوراخ شدگی. در برخی موارد ممکن است در محل زخم یک حفره ایجاد شود و باکتری‌ها و غذاهای نیمه‌هضم‌شده از طریق این منفذ وارد حفره استریل شکمی (پریتونئوم یا صفاق) شوند که نتیجه آن بروز وضعیتی به نام پریتونیت است. پریتونیت نوعی التهاب است که در جداره و حفره شکمی اتفاق می‌افتد.
  • باریک‌شدن و انسداد. زخم‌های قرارگرفته در انتهای معده(محل اتصال اثنی‌عشر) می‌توانند منجر به تورم و ایجاد اسکار شوند که این می‌تواند منجر به باریک شدن یا بسته شدن منفذ روده شود. این انسداد می‌تواند مانع حرکت غذا از معده و ورود آن به روده کوچک شود که نتیجه آن استفراغ محتویات معده است.

تشخیص


تشخیص زخم معده در کودکان می‌تواند با توجه به اینکه برخی تست‌های مورد استفاده برای بزرگسالان مانند آزمایش خون آنتی‌بادی هلیکوباکترپیلوری در این گروه سنی صحت کمتری دارند دشوار باشد.

به طورکل، اگر علائم شدید نباشند پزشکان از تست‌های کم‌تهاجمی‌تر استفاده می‌کنند. از جمله این تست‌ها می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

  • آزمایش خون GastroPanel: این تست قادر به شناسایی هلیکوباکترپیلوری و میزان بالای اسید و پپسین(یک آنزیم معده‌ای) است که با گاستریت مطابقت دارد.
  • آزمایش آنتی‌ژن مدفوعی. در این تست شواهد ژنتیکی مبنی بر وجود هلیکوباکترپیلوری در نمونه مدفوع جستجو می‌شود.
  • تست تنفسی اوره. در این تست مقدار دی‌اکسیدکربن در هوای بازدم اندازه‌گیری می‌شود که می‌تواند عفونت هلیکوباکترپیلوری فعال را نشان دهد.

نتیجه منفی این تست‌ها به پزشک کمک می‌کند تا احتمال وجود اختلالات گوارشی به عنوان علت زخم  را رد کند و همزمان از استفاده از روش‌های تهاجمی‌تر اجتناب شود.

اگر نتیجه تست‌ها مثبت و علائم شدید باشند، از روشی به نام اندوسکوپی قسمت فوقانی دستگاه گوارش استفاده می‌شود. با توجه به ابزارهای ترجیحی مورد استفاده برای تشخیص، در اندوسکوپی یک اسکوپ فیبراپتیک منعطف در داخل گلو قرار داده می‌شود و بافت پوشاننده معده مورد بررسی قرار می‌گیرد. این کار تحت بیحسی خفیف انجام می‌شود و می‌توان از آن برای برداشتن نمونه بافتی برای بررسی آزمایشگاهی نیز استفاده کرد.  از جمله عوارض جانبی این تست می‌توان به سوزش گلو، سوء هاضمه، سوزش معده و حالت تهوع اشاره کرد. عفونت، سوراخ شدگی یا خونریزی از سایر عوارض جانبی و البته نادر استفاده از این تست هستند.

اشعه ایکس باریومی که به عنوان بلع باریوم نیز شناخته می‌شود بسیار کم‌تهاجمی‌تر است هرچند به خصوص اگر زخم معده و اثنی‌عشر کوچک باشد صحت کمتری دارند. در این تست، یک مایع گچ‌مانند حاوی باریوم بلعیده می‌شود. این ماده معده را پوشانده  و به تشخیص بهتر ناهنجاری‌ها با استفاده از اشعه ایکس کمک می‌کند. اثرات جانبی شامل معده‌درد، حالت تهوع، استفراغ و یبوست هستند.

درمان زخم معده و اثنی عشر در کودکان


اگر زخم‌معده و اثنی‌عشر مربوط به هلیکوباکترپیلوری باشد پزشک ترکیبی از داروها را برای ریشه‌کنی عفونت و نرمال کردن سطح اسید معده تجویز می‌کند به طوریکه فرصت کافی برای ترمیم زخم برای بدن فراهم شود.

در سال‌های اخیر، ریشه‌کن کردن هلیکوباکترپیلوری به دلیل افزایش نرخ مقاومت باکتریایی و بی‌اثرشدن درمان‌های سنتی دشوار شده است. به همین دلیل، پزشکان امروزه از روش‌های تهاجمی‌تری با ترکیب دو یا تعداد بیشتری آنتی‌بیوتیک با یک داروی کاهش‌دهنده اسید به نام مهارکننده پمپ پروتئینی (PPI) و قرص‌های بیسموت ساب‌سالیسیلات (مانند پپتوبیسمول جویدنی) که قادر به پوشاندن و محافظت از معده هستند استفاده می‌کنند.

اگر یک درمان خط مقدم نتواند باعث رفع مشکل شود، ترکیبات دارویی دیگری استفاده خواهد شد تا زمانی که همه علائم عفونت از بین برود. دوره درمان 14 روزه است و معمولا شامل استفاده از آنتی‌بیوتیک کلاریترومایسین  و آموکسی‌سیلین است. در درمان‌های بعدی ممکن است تتراسایکلین یا مترونیدازول مصرف شود.

به منظور جلوگیری از ایجاد مقاومت آنتی‌بیوتیکی، این آنتی‌بیوتیک‌ها باید طبق دستور پزشک مصرف شوند. برای کاهش استرس معده‌ای از مصرف  NSAIDs  ها خودداری کنید. تایلنول (استامینوفن) می‌تواند برای درمان درد و تب مورد استفاده قرار گیرد.

رژیم غذایی

در طول درمان، غذاهایی به کودک بدهید که هضم آن آسان باشد و فشار کمی روی معده وارد کند. از جمله این غذاها می‌‌توان به سبزیجات و میوه‌های غنی از فیبر، ماهی و مرغ بدون چربی و پروبیوتیک‌هایی نظیر ماست اشاره کرد. از مصرف غذاهای سرخ شده، غذاهای تند، غذاهای اسیدی، نوشیدنی‌های کربناته یا هر چیز حاوی کافئین (مانند شکلات و چای) خودداری شود.

جراحی

زخم‌ها را اغلب در زمان معاینه اندوسکوپی می‌توان درمان کرد. زمانی که یک زخم مشاهده شود از ابزارهای متعددی می‌توان برای بستن عروق خونی پاره شده از طریق اندوسکوپ استفاده کرد. ممکن است برای سوزاندن بافت یا تزریق اپی‌نفرین (آدرنالین) برای گشاد کردن عروق خونی، نیاز به استفاده از دستگاه لیزر یا الکتروکوتر باشد.

امروزه به ندرت از جراحی برای ترمیم زخم‌ها استفاده می‌شود. تنها زمانی مورد استفاده قرار می‌گیرد که سوراخ، انسداد، خونریزی شدید یا خطر بالای سوراخ‌شدگی وجود داشته باشد. در صورت نیاز، می‌توان از جراحی‌های انتخابی به صورت لاپاراسکوپی (با برش‌های سوراخ کلیدی) استفاده کرد در حالیکه جراحی‌های اورژانسی معمولا به صورت باز انجام می‌شوند.

واگوتومی

این روش شامل برش بخش‌هایی از عصب واگ (عصبی که پیام‌ها را از مغز به معده می‌فرستد) است و هدف آن جلوگیری از انتقال پیام از طریق این عصب و کاهش ترشح اسید است.

آنترکتومی

در این روش بخش پایینی معده (آنتروم) برداشته می‌شود. آنتروم هورمونی تولید می‌کند که ترشح اسید توسط معده را تحریک می‌کند. گاهی اوقات جراح ممکن است بخش مجاور معده که پپسین و اسید ترشح می‌کند را نیز بردارد. اغلب همراه با این عمل واگوتومی هم انجام می‌شود.

پیلوروپلاستی

نوعی عمل جراحی است که ممکن است همراه با واگوتومی انجام شود و در آن منفذ داخل دئودنوم و روده کوچک (پیلوروس) گشاد می‌شود و به این ترتیب این امکان فراهم می‌شود تا محتویات راحت‌تر از معده به سمت روده خارج شوند.

سایر درمان‌های زخم معده و اثنی عشر در کودکان

این درمان‌ها شامل موارد زیر هستند

  • تغییرات در شیوه زندگی-در گذشته پزشکان به والدین توصیه می‌کردند از دادن غذاهای تند، چرب و اسیدی به کودکان خود خودداری کنند. اگرچه امروزه مشخص شده یک رژیم غذایی بدون طعم نیز در درمان یا جلوگیری از بروز زخم بی‌تاثیر است. هیچ رژیم غذایی خاصی در بیشترکودکان مبتلا به زخم کارایی ندارد.
  • برخی کودکان و نوجوانان با یا بدون اجازه والدین خود سیگار می‌کشند. مشخص شده سیگار کشیدن التیام زخم را به تاخیر انداخته و باعث افزایش احتمال عود مجدد زخم می‌شود.
  • داروها-پزشکان ممکن است زخم‌های معده و اثنی‌عشر را با داروهایی مانند آنچه در زیر به آن اشاره می‌شود تحت درمان قرار دهند:
  • بلاکرهای H2 که با بلوک هیستامین مقدار اسید معده را کاهش می‌دهند. هیستامین یک محرک قدرتمند ترشح اسید است.
  • عوامل محافظت‌کننده از مخاط برای محافظت از لایه پوشاننده مخاط معده از آسیب ناشی از اسید. این داروها تاثیری روی آزادسازی اسید ندارند.

در آینده ممکن است روش‌های لاپاراسکوپی به عنوان درمان‌های استاندارد جراحی مورد استفاده قرار گیرند. لاپاراسکوپی روشی است که از یک لوله که در سر خود (لاپاراسکوپ)  به یک لامپ و یک لنز دوربین مجهز است برای معاینه اندام‌ها و بررسی ناهنجاری‌ها استفاده می‌کند. از لاپاراسکوپی اغلب در طول جراحی برای دیدن داخل بدن و اجتناب از ایجاد برش‌های بزرگ استفاده می‌شود. می‌توان از این روش برای گرفتن نمونه بافتی برای معاینه و بررسی بیشتر آزمایشگاهی استفاده کرد.

درمان سرطان مقعدی: با دارو، پرتو درمانی، شیمی درمانی و جراحی

 


زخم اثنی عشر: علائم و درمان

زخم اثنی‌ عشر (دوازدهه) معمولاً پی‌آمد عفونت ناشی از باکتریی موسوم به هلیکوباکترپیلوری است. این زخم با یک دوره درمان 4 تا 8 هفته‌ای مصرف داروی ضد اسید التیام می‌یابد. ضمناً مصرف یک هفته‌ای دو آنتی‌بیوتیک به علاوه داروی فوق معمولاً عفونت باکتریایی را از بین می‌برد و به این ترتیب از عود کردن بیماری جلوگیری می‌شود. در گذشته داروهای ضدالتهابی برای درمان عارضه‌هایی چون آرتروز به کار برده می‌شد که گاهی اوقات زخم اثنی‌ عشر را به دنبال داشت. اگر بیمار ملزم به مصرف مستمر داروهای ضدالتهاب باشد، باید در کنار آن در طولانی مدت از داروهای ضد اسید نیز استفاده کند.

Untitled

غذا از مری وارد معده می‌شود. معده تولید کننده اسیدی است که به رغم ضروری نبودنش به هضم غذا کمک می‌کند. مواد غذایی پس از درهم‌آمیخته شدن در معده وارد نخستین بخش روده کوچک (اثنی‌عشر یا دوازدهه) می‌شود و در آنجا و باقی مسیر روده کوچک با موادی شیمیایی به نام آنزیم مخلوط می‌شود. این آنزیم‌های ترشح شده از لوزالمعده و سلول‌های لایه پوشش دهنده روده، مواد غذایی را تجزیه می‌کنند و سپس بدن این مواد را جذب می‌کند.

  • التهاب دستگاه گوارش (پپتیک): این التهاب ناشی از اسید معده است که گاهی معده یا با توجه به وجود اسید در جریان غذای در حال عبور از دستگاه گوارش، نخستین بخش روده کوچک (اثنی‌عشر) را درگیر می‌کند، یا در صورت برگشت اسید معده و ریفلاکس، بخش پایینی مری آسیب می‌بیند.
  • اولسر پپتیک (زخم گوارشی) زخمی حاصل از اسید معده است که در اثر آسیب دیدن لایه پوشش دهنده دستگاه گوارش و نمایان شدن بافت زیرین آن ایجاد می‌شود. این زخم به فرورفتگی یا گودال قرمز کوچکی روی لایه داخلی دستگاه گوارش شبیه است.
  • اثنی‌عشر رایج‌ترین محل زخم گوارشی است. در این مقاله صرفاً به بررسی زخم اثنی‌ عشر می‌پردازیم.

علائم

بروز درد در قسمت فوقانی شکم دقیقاً زیر استخوان جناغ سینه یکی از علائم رایج زخم اثنی عشر است. بیمار اکثر اوقات پیش از زمان معمول صرف وعده غذایی یا در صورت گرسنه بودن متحمل درد می‌شود، و حتی به دلیل درد از خواب شبانه بیدار می‌شود. درد گاهی پس از غذا خوردن یا مصرف قرص‌های ضد اسید بهبود می‌یابد. دیگر علائم زخم اثنی عشر عبارتند از:

  • نفخ
  • حالت تهوع و دل به‌هم‌خوردگی
  • بیمار گاهی اوقات، به ویژه پس از غذا خوردن، احساس سیری مفرط می‌کند
  • شدید شدن درد بعد از غذا خوردن

علت

معده به طور طبیعی برای تسهیل هضم غذا و از بین بردن باکتری‌ها اسید تولید می‌کند. چون این اسید خاصیت خورندگی دارد، بعضی از سلول‌های دیواره داخلی معده و نخستین بخش روده کوچک (اثنی‌عشر) برای حفاظت از لایه پوشش دهنده معده و اثنی‌عشر، مانع مخاطی طبیعی ترشح می‌کنند. بین میزان اسید تولید شده و مانع دفاعی مخاطی در حالت عادی تعادل وجود دارد، چنانچه تغییری در این تعادل به وجود آید، زخم ایجاد می‌شود و به این ترتیب لایه پوشش دهنده معده یا اثنی‌عشر آسیب می‌بیند. در ادامه به دلایل ایجاد این زخم اشاره می‌کنیم.

  • هلیکوباکترپیلوری: دلیل هر 19 مورد از 20 مورد زخم اثنی‌ عشر عفونت ناشی از هلیکوباکترپیلوری است. بیش از یک چهارم جمعیت انگلستان در مرحله‌ای از زندگی دچار عفونت باکتریایی هلیکوباکترپیلوری می‌شوند. این عفونت در صورت درمان نشدن معمولاً تا پایان زندگی باقی می‌ماند؛ این باکتری برای بسیاری از افراد هیچ مشکلی را ایجاد نمی‌کند و تعدادی از این باکتری‌ها به حیات بدون ضرر خود در لایه پوشش دهنده معده و اثنی‌عشر ادامه می‌دهند. اما لایه داخلی معده یا اثنی‌عشر برخی از افراد به دلیل وجود این باکتری‌ها ملتهب می‌شود و در نتیجه آن، مانع مخاطی دفاعی پاره می‌شود (در بعضی موارد میزان اسید افزایش می‌یابد) و در نتیجه اسید باعث التهاب و زخم اثنی عشر می شود.
  • داروهای ضد التهاب: داروهای ضدالتهاب، یا داروهای ضدالتهاب غیراستروئیدی (NSAIDs)، مانند آسپرین، ایبوپروفن، دیکلوفناک و…، در انواع مختلفی توسط شرکت‌های گوناگون تولید می‌شوند. بسیاری از بیماران داروهای ضدالتهاب را برای آرتروز، دردهای عضلانی و… مصرف می‌کنند؛ بسیاری نیز از آسپرین برای جلوگیری از تشکیل لخته خون استفاده می‌کنند. اما این داروها گاهی اوقات به مانع مخاطی اثنی‌عشر صدمه می‌زنند و در نتیجه زخم ناشی از اسید به وجود می‌آید. از هر 20 بیمار مبتلا به زخم اثنی‌ عشر، یک بیمار در اثر مصرف کردن داروهای ضدالتهاب دچار بیماری شده است.
  • عامل‌های دیگر: علل نادر دیگری نیز مانند سندرم زولینگر ـ الیسون وجود دارند، که باعث زخم اثنی عشر می شوند. در عارضه سندرم زولینگر ـ الیسون مقدار اسید تولید شده توسط معده بسیار بیشتر از حالت طبیعی است. عامل‌های دیگری مانند استعمال دخانیات، استرس و فشار عصبی و نوشیدن بیش از حد مشروبات الکلی نیز احتمال زخم شدن اثنی‌عشر را افزایش می‌دهد؛ اگرچه این عامل‌ها معمولاً دلیل اصلی زخم محسوب نمی‌شوند.

تشخیص

  • آندوسکوپی: آزمایشی است که در تأیید تشخیص زخم اثنی‌ عشر کاربرد دارد. برای این آزمایش از لوله منعطف و باریک مجهز به دوربین که آندوسکوپ نام دارد استفاده می شود. پزشک با عبور دادن آندوسکوپ از مری و پایین بردن تدریجی آن می تواند معده و نخستین بخش روده کوچک (اثنی‌عشر) را مشاهده می‌کند و وجود هر گونه التهاب یا زخم اثنی عشر را بررسی می‌کند.
  • آزمایش تعیین وجود باکتری هلیکوباکترپیلوری: این آزمایش معمولاً در صورت وجود زخم اثنی‌ عشر انجام می‌شود. چنانچه این باکتری یافت شود، به احتمال زیاد علت اصلی زخم خواهد بود. به طور خلاصه می‌توان گفت که وجود هلیکوباکترپیلوری در آزمایش نمونه مدفوع، آزمایش تنفس یا بررسی نمونه به دست آمده طی انجام آندوسکوپی تعیین می‌شود.

درمان

برای درمان زخم‌های گوارشی معمولاً از روش‌های زیر استفاده می‌شود:

  • ترک مصرف دخانیات، قطع مصرف آسپرین و داروهای ضدالتهاب غیراستروئیدی
  • داروهای ضد اسید
  • داروهای حفاظت کننده از لایه پوشش دهنده معده و اثنی‌عشر
  • رژیم‌های درمانی “دوگانه” و “سه‌گانه” برای زخم‌های ناشی از هلیکوباکترپیلوری

هیچ داروی منحصربه‌فردی برای از بین بردن عفونت هلیکوباکترپیلوری وجود ندارد، بااین حال دو ترکیب بهترین نتیجه را برای اکثر موارد به دست می‌دهد. روش های درمان عفونت هلیکوباکترپیلوری عبارتست از:

  • درمان سه‌گانه: ترکیب سا‌بسالیسیلات بیسموت (برای مثال پپتو ـ بیسمول) و آنتی بیوتیک تتراسایکلین و مترونیدازول درمانی کارآمد برای 80 تا 95 درصد از بیماران به شمار می‌آید و استاندارد رایج درمان زخم اثنی‌ عشر محسوب می‌شود. هر سه این داروها به صورت قرص مصرف می‌شوند، سابسالیسیلات بیسموت و تتراسایکلین باید چهار بار در روز و مترونیدازول سه بار در روز مصرف شود. البته پیروی از این برنامه درمانی پیچیده و به خاطر سپردن زمان‌بندی آن برای بسیاری از بیماران دشوار است.
  • درمان دوگانه: این روش درمانی در واکنش به پیچیدگی و عوارض جانبی درمان سه‌گانه طرح‌ریزی شد. در این روش از دو آنتی‌بیوتیک به نام های آموکسی‌سیلین و مترونیدازول، استفاده می‌شود که هر دو به صورت قرص و سه بار در روز مصرف می‌شوند. بسیاری از بیماران این برنامه ساده ‌تر را ترجیح می‌دهند.
  • کلاریترومایسین: 15 تا 25% از بیمارانی که عفونتشان در برابر مترونیدازول مقاومت نشان می‌دهد، از این داروی جایگزین استفاده می‌کنند.
  • اوقات بازدارنده پمپ اسید: مانند امپرازول (پریلوسک) گاهی در کنار آنتی‌بیوتیک‌ها یا به عنوان جایگزین یکی از آن‌ها تجویز می‌شود.

این درمان‌ها معمولاً یک دوره دو هفته‌ای دارند. زمانی که هلیکوباکترپیلوری نابود و از دستگاه گوارش بیمار حذف شود، به احتمال زیاد دیگر وارد بدن وی نخواهد شد. زخم‌ اثنی عشر معمولاً به طور کامل التیام می‌یابند و مجدداً ایجاد نمی‌شوند. زخم‌های خونریزی دهنده با توجه به شدت خونریزی و میزان خون از دست رفته درمان می‌شوند. این درمان ها عبارتند از:

  • تزریق درون وریدی مایعات
  • استراحت دادن به روده: استراحت مطلق و آشامیدن مایعات رقیق و نخوردن هر گونه غذای جامد به مدت چند روز مفید است، چون زخم فرصت آن را می‌یابد تا بدون تحریک شدن التیام یابد.
  • لوله نازوگاستریک: قرار دادن لوله منعطف باریک از داخل بینی تا پایین معده فشار روی معده را نیز کاهش می‌دهد و به التیام سریع‌تر زخم کمک می‌کند.
  • جراحی یا آندوسکوپی اضطراری در صورت لزوم: رگ‌های خونی آسیب دیده و خونریزی دهنده معمولاً هنگام آندوسکوپی ترمیم می‌شوند. در انتهای آندوسکوپ وسیله گرم کننده کوچکی قرار دارد که برای سوزاندن زخم‌های کوچک مورد استفاده قرار می‌گیرد.

روش های دیگر

تأثیر و نتیجه‌بخشی درمان‌های خانگی در بیماران مختلف، بسته به شدت زخم یا دلیل اصلی ایجاد زخم متفاوت است. هر چه درمان این مشکلات بیشتر به تعویق انداخته شود و بیماری تا مراحل نهایی و پیشرفته پیش برود، احتمال وخیم‌تر و جدی‌تر شدن آن‌ها نیز بیشتر می‌شود. بیمار باید اقدام‌های احتیاطی لازم را به طور مداوم تا زمان التیام کامل زخم به عمل آورد.

  • رژیم غذایی و تغذیه: غذاهای سرشار از فیبر مانند جو دو سر، چاودار، عدس، هویج، لوبیا و سویا موادی هستند که علت زخم‌های اثنی‌عشر را به طور قابل ملاحظه‌ای کاهش می‌دهد.
  • درمان گیاهی: چای بابونه سرد یا چای قاصدک ولرم برای از بین بردن تمام گونه‌های عفونت مفید است. این دمنوش‌ها را می‌توان دو بار در روز با فاصله زمانی مناسب از یکدیگر مصرف نمود.
  • ویتامین A: هر گونه میوه سرشار از ویتامین A باید به طور منظم در طول روز مصرف شود. هندوانه، هلو، آب هویج، کلم برگ خام و پرتقال نمونه‌هایی از مفیدترین این میوه‌ها محسوب می‌شوند و غذاهای مناسبی برای زخم اثنی عشر هستند.
  • عسل: عسل را می‌توان به سادگی به روش‌های گوناگون در رژیم غذایی روزمرّه گنجاند. عسل التهاب معده را کاهش می‌دهد. عسل را می‌توان روی نان گندم یا نان غلات مخلوط مالید و در طول روز در زمان‌های مناسب میل کرد.

عوارض

Peptic-Ulcers-What-Are-the-Most-Common-Risk-Factors-Pic

بعضی از موارد زخم اثنی‌ عشر عوارضی را به دنبال دارد که می‌تواند جدی باشد. این عوارض عبارتند از:

  • زخم خونریزی دهنده: شدت این خونریزی ممکن است بصورت قطره قطره باشد یا گاهی خونریزی آنقدر شدید باشد که خطر مرگ برای بیمار داشته باشد.
  • سوراخ شدن دیواره روده: در این حالت زخم از میان دیواره نخستین بخش روده کوچک (اثنی‌عشر) می‌گذرد و آن را سوراخ می‌کند. پس از آن، غذا و اسید موجود در اثنی‌عشر از این سوراخ وارد حفره شکم می‌شود، و در نتیجه بیمار دچار درد شدید می‌شود و باید بی‌درنگ به مرکز فوریت‌های پزشکی مراجعه کند.
  • درد یا  ناراحتی شدید
  • پخش شدن عفونت

پیشگیری

با پرهیز از مصرف دخانیات، آسپرین، داروهای غیراستروئیدی ضد التهاب و کافئین، می‌توان از ایجاد زخم‌های گوارشی جلوگیری کرد. اما برای جلوگیری از عفونت ناشی از هلیکوباکترپیلوری باید از مصرف آب و غذای آلوده خودداری نمود و استانداردهای بهداشت فردی را به دقت رعایت کرد. پس از هر بار استفاده از سرویس بهداشتی، تعویض پوشک بچه و قبل و بعد از تهیه غذا باید دست‌ها را کاملاً با آب گرم و صابون شست. در صورت نیاز به مصرف مسکن، می‌توان احتمال زخم شدن دستگاه گوارش را با رعایت نکته‌های زیر کاهش داد:

  • امتحان داروهای غیراستروئیدی ضد التهاب متفاوتی که معده را کمتر تحریک می‌کند.
  • کاهش میزان یا تعداد دفعات مصرف دارو
  • جایگزینی با داروهای دیگری مانند استامینوفن
  • مشورت با پزشک یا متخصص بهداشت در مورد شیوه‌های پیشگیری و مراقبت از خود

زخم اثنی عشر بیماری است که در صورت درمان به موقع می توان از عوارض آن جلوگیری کرد. درمان قطعی بیماری پس از تشخیص علت آن از سوی پزشک تجویز می شود. درد در قسمت فوقانی شکم از شایعترین علائم بیماری می باشد. معمولا دلیل اصلی این مشکل وجود عفونت هلیکوباکترپیلوری می باشد، که با درمان این مشکل، زخم گوارش نیز از بین می رود. در کنار روش های درمان زخم اثنی عشر یاد شده می توان از درمان های گیاهی و مصرف غذاهای مناسب نیز برای کمک به  بهبودی استفاده کرد.