سرطان کیسه صفرا

سرطان کیسه صفرا از پیش آگهی بدتری نسبت به کلانژیوکارسینوما (CCC) برخوردار است و شانس زنده ماندن فرد مبتلا به آن 6 ماه یا کمتر است. احتمال ابتلای زنان به این نوع تومور 4 برابر بیشتر از مردان است. در اکثر بیماران مبتلا ، سابقه ابتلا به سنگ کیسه صفرا وجود دارد ولی فقط حدود 0.2 درصد از بیماران مبتلا به سنگ دچار سرطان کیسه صفرا می شوند. بیماری، اغلب در جریان جراحی سنگ صفرا یا التهاب کیسه ی صفرا تشخیص داده می شود. این بیماری با درد ربع فوقانی راست شکم و کاهش وزن تظاهر می یابد.

تومورهای متاستاتیک کبد

سرطان کیسه صفرا و سرطان های اولیه کولون، لوزالمعده و پستان، بیشترین توموروهای متاستاتیک کبد را تشکیل می دهند. خال های بدخیم (ملانوم) های چشمی مستعد دست اندازه به کبد هستند.

انسداد مجرای صفراوی

کُلستاز (cholestasis) از دو واژه ی یونانی «chole» به معنی صفرا و «stasis» به معنی متوقف شدن تشکیل شده است و عبارت است از قطع جریان صفرا در هر قسمت از دستگاه صفراوی، از کبد تا اثنی عشر و تشخیص این که محل انسداد در داخل کبد قرار دارد یا خارج از آن اهمیت زیادی دارد. علل داخل کبدی کلستاز عبارتند از از وجود سنگ یا تومور مسدودکننده مجرای مشترک صفراوی یعنی سرطان کیسه صفرا و کارسینوم لوزالمعده تشکیل می شوند. نشانه های هر دو نوع کلستاز عبارتند از یرقان، رنگ پریدگی، و وجود مدفوع چرب، تیره شدن ادرار و خارش شدید پوست. در صورت مشکوک بودن به وجود بیماری کبدی، نمونه برداری از کبد برای تایید تشخیص ضرورت دارد. درمان کلستاز خارج کبدی معمولاً به عمل جراحی نیاز دارد.

تشخیص و درمان سرطان کیسه صفرا

تشخیص سرطان کیسه صفرا معمولاً با استفاده از CT اسکن یا MRCP صورت می گیرد. درمان در مرحله I، کوله سیستکتومی (برداشتن کیسه صفرا) به شکل ساده و در مرحله II، کوله سیستکتومی کامل است. شانس زنده ماندن در مرحله I ، حدود 100 درصد و در مرحله ی II، از 60 تا 90 درصد است . موارد پیشرفته تر پیش آگهی بدتری دارد و بسیاری از تومورها را نمی توان در این مرحله جراحی کرد. رادیوتراپی کمکی که در صورت گرفتاری موضعی غدد لنفاوی انجام می شود شانس زنده ماندن را در سرطان کیسه صفرا افزایش نمی دهد.

منبع: کتاب راهنمای پزشکی خانواده – بیماری های کبد و مجاری صفراوی


التهاب کیسه صفرا (کوله سیستیت)

به معنی التهاب کیسه صفرا است و به دو نوع حاد و مزمن تقسیم می شود. التهاب مکانیکی، التهاب شیمیایی و التهاب میکروبی (در 50 تا 85 درصد موارد) می توانند موجب بروز واکنش التهابی کیسه صفرا و کوله سیستیت شوند. میکروب هایی که در اکثر موارد، در کشت صفراوی بیماران التهاب کیسه صفرا (کوله سیستیت) یافت می شوند عبارتند از ای.کولای (Escherichia coli)، گونه های کلبسیلا (klebsiella)، گونه های استرپتوکوک (Streptococcus) و گونه های کلوستریدیوم (clostridium).

علائم 

علایم کوله سیستیت عبارتند از:

– درد شدید و دایمی ربع فوقانی راست شکم (ممکن است درد در ابتدا به پهلوی راست یا کتف راست انتشار پیدا کند).

– تب خفیف

– تهوع و استفراغ

بروز تب شدید، شوک و یرقان، احتمال ایجاد عوارضی مانند آبسه یا سوراخ شدن کیسه ی صفرا را مطرح می کند. علایم کوله سیستیت مزمن، غیر اختصاصی و شامل تهوع، درد مبهم شکم، آروغ زدن و اسهال هستند.

تشخیص 

تشخیص معمولاً بر اساس علایم بیماری صورت می گیرد و تست های آزمایشگاهی مانند فسفاتاز قلیایی و بیلی روبین که هر دو افزایش پیدا می کنند و نیز آزمایش های تصویر برداری (رادیوگرافی، سونوگرافی، سی.تی.اسکن و سینتی گرافی کبدی صفراوی) برای تأیید تشخیص مورد استفاده قرار می گیرند. تعداد گلبول های سفید و نیز مقدار C-reactive protein CRP احتمالاً افزایش پیدا می کند. سه نشانه ی شروع ناگهانی حساسیت ربع فوقانی راست شکم، تب و افزایش گلبول سفید به میزان زیاد، احتمال وجود التهاب کیسه صفرا را مطرح می کنند. در کمتر از نصف بیماران التهاب کیسه صفرا، بیلی روبین سرم کمی افزایش می یابد و حدود یک چهارم بیماران دچار افزایش متوسط آمینوترانسفرازهای سرم می شوند. در 90 تا 95 درصد بیماران، سنگ کیسه ی صفرا در سونوگرافی وجود دارد. سونوگرافی سایر علایم مربوط به کوله سیستیت را نیز نشان می دهد. اسکن صفراوی رادیونوکلید(مانند HIDA اسکن) در صورتی که کیسه صفرا در تصویر برداری مجاری صفرا دیده نشود نقش تأیید کننده ی تشخیص التهاب کیسه صفرا را ایفا می کند.

التهاب حاد

کوله سیستیت حاد اغلب به شکل حمله ای و قولنجی آغاز و به تدریج تشدید می شود. حدود 60 تا 70 درصد بیماران التهاب کیسه صفرا حملات قبلی را که خود به خود بهبود یافته است ذکر می کنند. ممکن است درد التهاب کیسه صفرا به ناحیه بین دو کتف منتشر شود یا به شانه کتف راست انتشار پیدا کند. درد التهاب کیسه صفرا ممکن است با تکان خوردن یا تنفس عمیق تشدید شود. بی اشتهایی، و غالباً تهوع وجود دارد. استفراغ نسبتاً شایع است و ممکن است موجب تخلیه مایعات بدن شود. معمولاً یرقان در اوایل کوله سیستیت حاد به ندرت ایجاد می شود. تب خفیف اغلب در التهاب کیسه صفرا وجود دارد ولی لرز شایع نیست. در 25 تا 50 درصد بیماران التهاب کیسه صفرا، کیسه صفرا لمس می شود.

در 5 تا 10 درصد بیماران مبتلا به التهاب کیسه صفرا و کوله سیستیت حاد، در جراحی، سنگ مسدود کننده ی مجرای صفراوی وجود ندارد. این نوع کوله سیستیت ها به ویژه در ارتباط با ضربه های جدی یا سوختگی ها، طولانی شدن مدت وضع حمل و پس از اعمال جراحی ارتوپدی یا سایر جراحی های بزرگ غیر صفراوی ایجاد می شوند.

التهاب مزمن

التهاب مزمن کیسه صفرا تقریباً همیشه همراه با سنگ کیسه ی صفرا ایجاد می شود. در بیش از 25 درصد بیماران مبتلا به التهاب کیسه صفرا و کوله سیتستیت مزمن، باکتری در صفرا یافت می شود. ممکن است التهاب کیسه صفرا یا کوله سیستیت مزمن، سال ها بدون علامت باشد، به سمت بیماری علامتدار کیسه صفرا یا کوله سیستیت حاد پیشرفت کند و یا با عوارض تظاهر یابد.

کوله سیستیت یا التهاب کیسه صفرا، اغلب در اثر وجود سنگ های صفراوی ایجاد می شود و تغلیظ صفرا، متوقف شدن جریان صفرا و عفونت ثانویه ناشی از میکروب های روده (به ویژه اشریشیاکُلی و گونه های باکترویید) را به دنبال دارد. درمان سنگ صفرا در درمان التهاب مزمن موثر میباشد .

درمان 

درمان قطعی التهاب کیسه صفرا در اکثر مراکز درمانی، برداشتن کیسه ی صفرا به وسیله ی عمل جراحی (کوله سیستکتومی) است که می توان آن را به صورت جراحی باز یا از طریق لاپاروسکوپی انجام داد. ولی معمولاً پیش از آن باید وضعیت بیماری را در بیمارستان تثبیت نمود که این کار با محدود کردن خوردن غذا، قرار دادن لوله در داخل معده و کشیدن محتویات آن و اصلاح اختلالات الکترولیتی انجام می شود. در صورت وجود التهاب شدید، شوک یا خطرناک بودن بی هوشی عمومی برای بیمار، با استفاده از رادیولوژی، لوله (کاتتر) مخصوص تخلیه از راه پوست به داخل کیسه ی صفرا فرستاده می شود و بیمار تا زمان برطرف شدن التهاب حاد تحت درمان با آنتی بیوتیک قرار می گیرد. پس از تخلیه ی ترشحات و برطرف شدن التهاب، کوله سیستکتومی انجام می شود. سوراخ شدن کیسه صفرا از عوارض نادر ولی خطرناک التهاب کیسه صفرا حاد است که می تواند موجب مرگ بیمار شود و باید به سرعت توسط دکتر متخصص گوارش تحت درمان قرار گیرد.

منبع: کتاب راهنمای پزشکی خانواده – بیماری های کبد و مجاری صفراوی