سوزش سر معده: علت و درمان

سوزش معده یک درد همراه با سوزش در ناحیه سینه درست پشت قفسه سینه است. این درد اغلب در زمان دراز کشیدن یا خم شدن بیشتر است. سوزش معده یکی از مسائلی است که بسیاری از افراد بدون هیچ خطر مشخص با آن روبرو می شوند. اکثر افراد می توانند ناراحتی های مربوط به سوزش بالای معده (سوزش سر معده) را با ایجاد تغییرات در سبک زندگی و استفاده از داروهای قابل تهیه از داروخانه ها کنترل کنند. به هر حال در صورتی که این سوزش ادامه داشته باشد یا به صورت یک مسئله عادی روزمره در آید، می تواند نشانه ای از ایجاد مشکلات جدی تر برای فرد باشد که نیازمند مراقبت های پزشکی است.

علائم

gerd

علائم همراه سوزش معده شامل موارد زیر است:

  • درد به صورت سوزش در سینه که معمولاً همراه سوزش معده بعد از غذا خوردن و در زمان شب احساس می شود
  • دردی که با دراز کشیدن یا خم شدن بدتر می شود
  • بیماری رفلاکس معده به مری (GERD) یکی از نشانه های سوزش معده است. در این حالت اسید معده به مری بر می گردد و باعث درد و سوزش معده تا گلو می شود. این درد می تواند به صورت احساس سوزش پشت جناغ سینه یا استخوان سینه به صورت گرفتگی یا درد شدید احساس شود. بسیاری از مواقع درد ناشی از رفلاکس اسیدی ممکن است با درد مربوط به حمله قلبی اشتباه گرفته شود.
  • درد ناشی از رفلاکس معده (سوزش معده) می تواند در قسمت پایین سینه احساس شود یا در مواقع خاص به سمت پشت گلو توسعه پیدا کرده و همراه با نفخ شکم باشد. در این حالت یک مزه تند در پشت گلو احساس می شود. اگر رفلکس اسیدی نزدیک حنجره در گلو باشد، می تواند باعث ایجاد سرفه یا گرفتگی صدا شود. رفلکس اسیدی معده با شدت زیاد و در طول دوره های زمانی طولانی می تواند باعث از بین رفتن مینای دندان ها شده و در نهایت منجر به ایجاد پوسیدگی دندان شود.
  • علائم این بیماری اغلب پس از صرف غذای سنگین، خم شدن به جلو، یا دراز کشیدن بیشتر احساس می شود. به این ترتیب بسیاری از افراد ممکن است سوزش معده را در زمان بیدار شدن از خواب احساس نمایند.

علت

سوزش سر معده نشانه ای از بیماری رفلاکس معده به مری (GRED) است که در نتیجه ی برگشت اسید معده به مری ایجاد می شود. عوامل سوزش معده این حالت شامل مواردی هستند که باعث افزایش تولید اسید در معده می شوند و نیز در نتیجه آنها مشکلات ساختاری ایجاد می شود که می تواند امکان برگشت اسید معده به مری را در بدن فراهم کند.

مصرف برخی غذاهای معمول باعث می شود ترشح اسید معده افزایش پیدا کند و این موضوع باعث سوزش معده می شود. مصرف برخی داروهای خاص نیز می تواند باعث سوزش معده شود. بنابراین در پاسخ به این سوال که برای درمان سوزش سر معده چی بخوریم باید گفت با پرهیز از خوردن و آشامیدن موارد ذکر شده در ادامه مطلب می توانید، علائم سوزش سر معده را کاهش دهید:

  • کافئین
  • آسپرین
  • ایبوپروفن (مورتین، ادویل، نوپرین و موارد مانند آن)
  • ناپروکسین (آلیو)
  • نوشیدنی های حاوی کربونات
  • آب میوه های اسیدی (گریپ فروت، پرتقال، آناناس)
  • غذاهای اسیدی (گوجه فرنگی، گریپ فروت، و پرتقال)
  • شکلات.

سیگار کشیدن و مصرف غذاهای پر چرب می تواند بر عملکرد طبیعی اسفنکتر تحتانی مری (LES) تاثیر داشته باشد و باعث شل شدن آن شود. این موضوع باعث می شود اسید معده به مری برگشت کند.

فتق هیاتال که بخشی از بافت معده است در داخل سینه به جای شکم قرار دارد و می تواند بر عملکرد طبیعی اسفنکتر تحتانی مری تاثیر داشته باشد که یکی از عوامل رفکلاس معده است. فتق هیاتال به خودی خود هیچ علائمی ندارد ولی این مشکل فقط در زمانی علت سوزش معده می باشد که در عملکرد عادی اسفنکتر تحتانی مری اختلال ایجاد شود.

بارداری می تواند باعث افزایش فشار به حفره شکمی شود، در این حالت عملکرد اسفنکتر تحتانی مری آسیب دیده و باعث رفلاکس اسیدی معده به مری و سوزش معده در بارداری می شود. چاقی می تواند باعث افزایش فشار وارد شده به ناحیه شکم شود و بنابراین رفلاکس معده ایجاد می شود. برخی بیماری های معمول مری می تواند با سوزش سر معده همراه باشد. این بیماری ها عبارت از اسکلرودرمی و سارکوئیدوز است.

علت سوزش معده در نوزادان و کودکان

سوزش معده در نوزادان و کودکان معمولاً یک علامت از رفلاکس معده به مری است. یک عضله در قسمت پایین مری به نام اسفنکتر تحتانی مری (LES) وجود دارد که بطور عادی اسیدهای معده را در معده نگه می دارد. به هر حال در صورتی که این عضله ضعیف شود، اسید معده می تواند بالا آمده و بافت حساس مری را دچار آسیب نماید. این مشکل باعث سوزش معده و سایر علائم مربوط به آن می شود.

رفلاکس معده به مری برای افراد ناراحتی به همراه دارد، اما بسیار رایج است و شرایطی است که در نوزادان نیز مشاهده می شود. در حدود نیمی از کودکان زیر سه ماه دارای علائم این بیماری هستند. بالا آوردن شیر یکی از علائم رایج رفلاکس معده است، اما بسیاری از کودکان به همراه آن از سوزش معده نیز رنج می برند. این مشکل را می توان با ناراحتی کودک در زمان غذا خوردن مشاهده کرد.

در بسیاری از کودکان، دلیل سوزش معده معمولاً وجود سیستم گوارشی نابالغ است. در کودکان بزرگتر، خطراتی شامل اضافه وزن، قرار گرفتن در معرض دود سیگار دیگران، و مصرف غذاهای خاص (مثل غذاهای تند) از عوامل عادی سوزش معده می باشند. کودکان مبتلا به مشکلات عصبی همچون فلج مغزی به احتمال بیشتر به این بیماری مبتلا می شوند.

تشخیص

سوزش معده یکی از مشکلات رایجی است که می تواند با سایر بیماری های مربوط به قفسه سینه همچون موارد زیر اشتباه گرفته شود:

  • حمله قلبی
  • آمبولی ریه
  • ذات الریه
  • درد قفسه سینه

تشخیص این بیماری با دریافت یک سابقه کامل از بیماری و معاینه فیزیکی بیمار شروع می شود. در بسیاری از موارد که اطلاعات کافی درباره وضعیت سلامتی فرد در اختیار پزشک متخصص قرار گیرد امکان شروع یک برنامه درمانی مناسب برای بیمار فراهم می شود. به هر حال در برخی موارد نیاز به انجام آزمایش های دیگر در این رابطه به شرح زیر وجود دارد:

  • عکس برداری رادیولوژی: در این حالت از بیمار خواسته می شود که باریم یا گاستروگرافین را فرو دهد و در این زمان متخصص رادیولوژی از پرتوی ایکس تابانده برای مشاهده وضعیت حرکت این مواد در مری و وارد شدن آنها به معده استفاده می کند. در این زمان در کنار بررسی موارد ناهنجاری یا التهاب های موجود در مری و دیواره آن، می توان عملکرد مناسب عضلات مری با یک الگوی متوازن برای انتقال این مواد به معده را نیز مورد بررسی قرار داد.
  • آندوسکوپی: در این آزمایش یک متخصص بیماری های گوارش از یک اسکوپ قابل انعطاف و دوربین متصل به آن برای نگاه کردن به دیواره داخلی مری و معده استفاده می کند. به این ترتیب امکان تشخیص التهاب و زخم های ایجاد شده وجود خواهد داشت. علاوه بر این در این روش امکان نمونه برداری از مقدار کمی از بافت های مری و معده برای بررسی احتمال سرطانی بودن سلول ها وجود دارد.
  • مانومتری و آزمایش PH: در موارد نادر زمانی که روش های معمول توانایی تشخیص مشکل بیمار را نداشته باشد یا زمانی که این علائم غیر عادی باشند، از اندازه گیری فشار و ارزیابی سطح اسید استفاده می شود و این روش می تواند در تشخیص مشکل مفید و سودمند باشد.

درمان

برای درمان سوزش معده به موارد زیر می توان توجه کرد.

دارو

iStock_000014338893XSmall

بسیاری از داروهای موجود در داروخانه ها می تواند به کاهش سوزش معده کمک کند. البته باید توجه داشت که این داروها باید حتماً توسط پزشک برای بیمار تجویز شود. این داروها شامل موارد زیر هستند:

  • داروهای ضد اسید معده که در عمل می توانند اسید معده را خنثی کنند. مصرف این داروها می تواند به سرعت باعث تسکین ناراحتی بیمار شوند. به هر حال این داروها نمی توانند آسیب وارد شده به مری به خاطر اسید معده را درمان نمایند. داروهای ضد اسید معده ممکن است پس از خوردن غذا، قبل از خواب، یا در هر زمان مورد نیاز دیگر مصرف شوند تا به این ترتیب تاثیر زیاد اسید معده را  کاهش داده و یک پوشش محافظ بر روی دیواره مری ایجاد نمایند.
  • داروهای کاهنده اسید معده که می توانند سطح ترشح اسید معده را کاهش دهند. این داروها دارای سرعت عمل مشابه داروهای ضد اسید نیستند، اما می توانند در دوره زمانی طولانی تر برای بیمار مفید باشند.
  • مهار کننده های پروتون پمپ مثل لانسوپرازول و امپرازول می توانند اسید معده را کاهش دهند.

اگر درمان های معمول در این رابطه جواب نداد یا دارای اثربخشی مناسب نبود، لازم است با پزشک ملاقات شود. در این حالت ممکن است نیاز به تجویز داروهای دیگر برای بهبود وضعیت بیمار وجود داشته باشد. توجه داشته باشید که مهار کننده های پروتون پمپ از انواع داروهایی هستند که مانع تولید اسید معده می شوند. این داروها شامل موارد زیر هستند:

  • امپرازول
  • رابپرازول
  • پنتوپرازول
  • لانزوپرازول

درمان خانگی

برای کنترل مشکل سوزش معده شما می توانید در سبک زندگی خود تغییرات زیر را ایجاد نمایید:

  • در هر وعده غذای کمتری مصرف کنید، اما تعداد دفعات غذا خوردن را افزایش دهید.
  • از خوردن غذا قبل از خوابیدن خودداری نمایید
  • از مصرف الکل، آسپرین، ایبوپروفن، و کافئین اجتناب کنید
  • سیگار نکشید
  • سر خود را در زمان خوابیدن بالا بگیرید (با استفاده از دو یا سه بالش) تا به این ترتیب امکان کشیدن اسید معده به پایین توسط جاذبه فراهم شود و از رفلاکس اسیدی و سوزش معده جلوگیری گردد.

عمل جراحی

عمل جراحی یک روش درمانی است که برای بیماران زیر قابل استفاده است:

  • برای کسانی که دارو درمانی نتوانسته بهبودی مناسب برای مشکل آنها به همراه داشته باشد،
  • برای افراد مبتلا به مری بارت
  • برای بیمارانی که رفلکس اسیدی معده آنها به قدری شدید است که باعث ایجاد خش در صدا، ذات الریه، یا خس خس کردن سینه شده باشد.

برای درمان رفلاکس اسیدی معده از روش های مختلف جراحی استفاده می شود. در روش فوندوپلیکاسیون، معده به دور بخش پایین مری پیچانده می شود تا به این ترتیب یک دریچه جدید در پایین اسفنکتر تحتانی مری ایجاد شود. علاوه بر این در سال های گذشته ابزارهای جدیدی به بازار معرفی شده که می تواند دور قسمت پایین مری پیچیده شده و عملکردی مشابه اسفنکتر تحتانی مری داشته باشد. به هر حال انتخاب روش درمانی مناسب در این حالت بستگی به شرایط بیمار دارد.

درمان در کودکان

در این حالت از روش های درمانی خاص با توجه به شرایط زیر برای کودکان استفاده می شود:

  • سن کودک، سطح سلامتی، و سابقه بیماری
  • میزان شدت بیماری
  • سطح تحمل کودک در برابر داروها، روش ها، یا درمان های خاص
  • انتظارات موجود از شرایط بیماری
  • انتخاب و اولویت های والدین کودک

درمان در طول دوره بارداری

بیش از نیمی از تمام زنان باردار علائمی را از سوزش شدید معده، به خصوص در طول سه ماهه دوم و سوم بارداری گزارش می کنند. سوزش معده که به عنوان سوء هاضمه اسیدی نیز شناخته می شود یک احساس سوزش یا التهاب مری است که در نتیجه رفلاکس اسیدی معده به مری ایجاد می شود.

سوزش معده در حاملگی ممکن است به دلیل ایجاد تغییر در سطوح هورمونی مادر ایجاد شود که این شرایط می تواند بر عضلات سیستم گوارشی و چگونگی هضم غذاهای مختلف تاثیرگذار باشد. هورمون های بارداری می توانند باعث ضعیف شدن اسفنکتر تحتانی مری (دریچه عضلانی بین معده و مری) شوند و به این ترتیب امکان برگشت اسید معده به مری را فراهم نمایند. علاوه بر این، بزرگ شدن رحم می تواند باعث افزایش ازدحام سایر اندام های شکم شود و اسید معده را به سمت بالا هدایت کند. در موارد نادر سنگ صفرا نیز می تواند باعث سوزش معده در طول دوره بارداری شود.

برای کاهش سوزش معده در بارداری بدون وارد شدن آسیب به جنین، همواره لازم است به نکات زیر توجه شود:

  • در طول روز از چند وعده غذایی کم به جای سه وعده غذایی بزرگ و پر حجم استفاده کنید.
  • به آرامی غذا بخورید.
  • از مصرف غذاهای سرخ کردنی، تند یا مواد غذایی غنی شده و هر گونه مواد غذایی دیگری که باعث ضعیف شدن اسفنکتر تحتانی مری می شود و ریسک مواجه شدن با سوزش معده را افزایش می دهد، خودداری کنید.
  • کمتر در طول مصرف غذا آب بنوشید، زیرا نوشیدن مقدار زیاد آب در زمان غذا خوردن می تواند احتمال رفلاکس اسیدی و سوزش معده را افزایش دهد.
  • بلافاصله پس از غذا خوردن دراز نکشید.
  • سعی کنید سر خود را در رختخواب بالاتر از پاهای خود قرار دهید تا به این ترتیب از بالا رفتن اسید معده جلوگیری نمایید.
  • از پزشک خود درباره داروهای قابل استفاده برای رفع مشکل که خطری را برای جنین به همراه ندارند سوال کنید. گاهی اوقات ممکن است متوجه شوید داروهای به شکل شربت به خاطر ایجاد پوشش بر روی مری اثربخشی بیشتری در مقایسه با سایر داروهایی که به شکل قرص هستند، دارند.
  • از لباس های گشاد استفاده کنید. پوشیدن لباس های تنگ می تواند سطح فشار به معده و شکم را افزایش دهد.
  • از یبوست جلوگیری کنید

اگر سوزش معده شما با وجود این اقدامات ادامه داشت، با پزشک ملاقات کنید. پزشک می تواند داروهای مناسب و بی خطر برای استفاده در دوره بارداری را برای شما تجویز کند. سوزش معده معمولاً با به دنیا آمدن کودک از بین می رود.

عوارض

سوزش معده مکرر که باعث ایجاد مشکل برای شما می شود به عنوان بیماری رفلکس معده به مری (GERD) شناخته می شود. درمان این مشکل نیازمند تجویز دارو و گاهی اوقات عمل جراحی و سایر روش های درمانی موجود است. این بیماری می تواند بطور جدی مری بیمار را دچار آسیب نماید.

پیشگیری

برای پیشگیری از مواجه شدن با سوزش معده به نکات زیر توجه کنید:

  • نحوه غذا خوردن خود را تغییر دهید
  • در بهترین حالت لازم است از چند وعده غذایی محدود به جای دو یا سه وعده غذایی پر حجم استفاده کنید.
  • به مدت 2 تا 3 ساعت پس از غذا خوردن دراز نکشید. مصرف تنقلات در آخر شب ایده مناسبی برای شما نیست.
  • مصرف شکلات، نعناع، و الکل باعث شدید شدن سوزش معده می شود. این مواد می توانند اسفنکتر تحتانی مری را که دریچه بین مری و معده است، ضعیف نمایند.
  • غذاهای تند عبارتند از موادی هستند که از سطح اسید بالایی برخوردار می باشند (مشابه گوجه فرنگی و پرتقال)، و قهوه می تواند علائم سوزش معده را در برخی افراد تشدید کند. اگر علائم سوزش معده شما پس از خوردن غذاهای خاص تشدید شد، شما باید به دنبال مصرف غذاهایی باشید که این علائم را بهبود بخشند.
  • سیگار نکشید و تنباکو نجوید.
  • اگر سوزش معده شما در زمان شب احساس می شود، سر خود را هنگام خواب 15 تا 20 سانتیمتر (6 تا 8 اینچ) با قرار دادن بالش زیر سر خود بالا نگه دارید.
  • لباسی که روی سینه آن تنگ است نپوشید.

علل بازگشت اسید معده که باعث سوزش سر معده می شود، می تواند خوردن بعضی غذاها، دارو، بارداری و… باشد. درمان فوری و سریع این مشکل معمولا با مراجعه به پزشک و مصرف دارو و استفاده از رژیم غذای و درمان گیاهی میسر می باشد. سوزش معده ممکن است بعد از غذا، صبح و در شب نیز بیمار را ناراحت کند. جراحی برای درمان سوزش معده در موارد خیلی محدود صورت می گیرد.


داروی سوزش سر دل

[sbu_post_image]

بیشتر از 60 میلیون آمریکایی ماهی یکبار سوزش سر دل یا سوء هاضمه اسیدی را تجربه می کنند و بعضی مطالعات نشان می دهد که حدود 15 میلیون آمریکایی هرروز این عارضه را تجربه می کنند. نشانه های سوزش سر دل که با عنوان سوء جذب اسید معده نیز شناخته می شود، در افراد کهنسال و زنان باردار شایع تر است.

ریفلاکس گاستروازوفاژیال (معده ای- مری) حالت فیزیکی است که در آن، اسید معده از معده به سمت بالا و به داخل مری پس می زند. افراد زمانی سوزش سر دل را تجربه می کنند که میزان زیادی اسید به داخل مری پس زده شود. بیشتر بیماران این مشکل گوارشی را به صورت یک احساس سوزش ناراحت کننده که در پشت استخوان جناغ احساس می شود و به سمت گردن و گلو انتشار می یابد توصیف می کنند. برخی هم این تجربه را به صورت احساس ترش کردن و یا تلخی ناشی از اسید در پشت حلق احساس می کنند. علایم این عارضه ممکن است چند ساعت طول بکشد و عموماً بعد از خوردن غذا بدتر می شود. همه ما ممکن است در بعضی شرایط، این ناراحتی را داشته باشیم. سوزش سر دل مستمر (2 بار یا بیشتر در هفته)، گیر کردن غذا، خونریزی، کاهش وزن، و مشکلاتی شبیه این موارد به عنوان بیماری GERD شناخته می شود.

علل

برای شناخت بیماری ریفلاکس معده ای- مری (GERD) در ابتدا لازم است علت های سوزش سر دل را بشناسیم . بسیاری از افراد این مشکل گوتذشی را زمانی تجربه می کنند که مخاط مری آنها در یک دوره زمانی به مدت طولانی در تماس باشیره معده قرار گیرد. شیره معده از اسید، آنزیم های هضم کننده غذا و سایر مواد زیان آور تشکیل شده است. تماس طولانی مخاط مری با شیره معده به مری صدمه می زند و سبب ایجاد حالت ناخوشایند سوزش می شود. به طور طبیعی، دریچه ماهیچه ای در قسمت انتهایی مری قرار دارد که با نام دریچه ی انتهایی مری یا LES شناخته می شود که اسید را در درون معده و دور از مری نگه می دارد. در بیماری ریفلاکس معده ای- مری یا GERD، LES غالباً به حالت شل و استراحت است که باعث می شود اسید معده برگشت پیدا کند و یا به سمت عقب و داخل مری وارد شود.

درمان سوزش سر دل گذرا

در بیشتر بیماران، پزشکان دریافتند که سوزش سر دل گذرا با تغییر روش زندگی به خوبی قابل کنترل است و استفاده از داروهای بدون نیاز به نسخه نیز می تواند کمک کننده باشد.

– از خوردن غذاها و نوشیدنی هایی که باعث سوزش سر دل می شوند پرهیز کنید: شکلات، قهوه، قرص های تغذیه ای، فلفل، غذاهای چرب و ادویه دار، سس گوجه فرنگی و مشروبات الکلی.

– از مصرف دخانیات پرهیز کنید. توتون سبب می شود ترشح بزاق کم شود که خود یک خنثی کننده اسید نیز محسوب می شود. توتون سبب تحریک تولید اسید در معده و شل شدن دریچه بین مری و معده می شود که باعث ریفلاکس اسید اتفاق بیفتد. وزن خود را در صورتی که خیلی چاق هستید، کاهش دهید.

– دو سه ساعت قبل خواب، غذا نخورید.

– برای سوزش سر دل گذرا، می توان از داروهای قابل تجویز بدون نسخه پزشک (OTC) که شامل آنتی اسیدها و H2 بلوکرهاست استفاده کرد.

دارو درمانی

تعداد بسیاری از آمریکایی ها از آنتی اسیدهایی که بدون نسخه پزشک قابل تهیه هستند و سایر داروهایی که به راحتی می توان تهیه کرد برای درمان شکایت های کوچک دستگاه گوارش و سوزش سر دل استفاده می کنند. به تازگی سازمان غذا و داروی آمریکا (FDA) فروش داروهای قابل استفاده بدون نسخه پزشک را که برای عموم قابل تهیه هستند و می توانند اسید معده را خنثی کنند به تصویب رسانده است. این داروها که بیشتر از گروه H2 بلوکر (بلوک کننده گیرنده های H2) هستند، همانطور که گفته شد می توانند اسید معده را خنثی کنند و به همین دلیل برای درمان سوزش سر دل مؤثر هستند. در کشور ما، هیچ دارویی بدون نسخه پزشک قابل تهیه و استفاده نیست. در آمریکا داروهای بدون نسخه، نقش بسیار مؤثری در درمان و بهبود علایم این گونه بیماران دارند. دوره های مکرر سوزش سر دل یا سوء هاضمه اسیدی شاید نشانه ای از اتفاقات جدی تری باشند که در صورت عدم درمان، ممکن است سبب پدید آمدن مشکلات بیشتری شوند. اگر بیمار از داروهای بدون نسخه بیشتر از 2 بار در هفته استفاده می کند، باید با پزشک خود مشورت کند تا پیش از انجام بررسی های تشخیصی لازم، روش های درمانی ویژه ای آغاز شود که شامل داروهای قویتری هستند که بدون نسخه قابل دریافت نیستند.

خواننده گرامی، پیشنهاد می شود مطلب ” علائم سوزش سر دل ” را جهت کسب اطلاعات بیشتر در زمینه سوزش سر دل مطالعه فرمایید.

منبع: کتاب سوزش سردل و خونریزی گوارشی


راه درمان سوزش سر دل

وقتی نشانه های این عارضه با تغییر روش زندگی کنترل نشوند، یا با وجود مصرف دارو علایم سوزش سر دل بهبود پیدا نکند، و دوره های عود این مشکل گوارشی وجود داشته باشد، باید برای یافتن راه درمان سوزش سر دل به پزشک متخصص مراجعه شود. وقتی GERD درمان نشود، ممکن است عوارض زیادی پیدا شوند. از جمله درد قفسه سینه که می تواند شبیه حملات قلبی نمود پیدا کند و یا باریک شدگی یا انسداد مری، خونریزی، یا تغییرات پیش از ایجاد سرطان که در مخاط مری ایجاد می شود. که به آن مری بارت می گویند.

نشانه های آسیب مری

نشانه هایی که دلالت بر صدمات جدی به مری دارند شامل این موارد هستند:

اختلال در بلع: مشکل در به پایین فرستادن غذا و یا احساس گیرکردن غذا پشت استخوان جناغ سینه.

خونریزی: استفراغ خونی و یا قهوه ای رنگ یا تریه همراه با حرکات لوله گوارش.

احساس خفگی: احساس پس زدن اسید به داخل نای که باعث تنگی نفس، سرفه و خشونت صدا می شود.

کاهش وزن.

اهداف درمانی

GERD مشکلی است که نشانه های سوزش سر دل در روز مشاهده می شود، ولی صدمات آن در شب اتفاق می افتد. به طور کلی درمان باید شامل موارد زیر باشد:

1- علایم و نشانه های بیماری

2- بهبود و درمان التهاب مری

3- ممانعت از عود یا پیشرفت عوارض سوزش سر دل در بیمارانی که مبتلا به درگیری مری هستند. در بسیاری از بیماران، GERD یک بیماری مزمن و عود کننده است و درمان نگه دارنده طولانی مدت کلید درمان است. تمام درمان ها بر پایه تلاش برای:

الف) کاهش مقدار اسیدی است که از معده به داخل مری پس زده می شود

ب)فراهم کردن موادی است که در صورت پس زدن اسید، مخاط مری را کمتر تحریک کنند و به آن صدمه نزنند.

راه درمان سوزش سر دل

بهبود روش و کیفیت زندگی (تغییر و تحول در سبک زندگی): برای کاهش دادن حجم محتویاتی که در معده قرار دارند و به نواحی انتهایی مری فشار وارد می آورند توصیه های ساده ای وجود دارند که در زیر بیان می شود:

  • هنگام خواب سر را بالا نگه دارید: ساده ترین روش این است که یک قطعه چوب به ابعاد 4×4 تهیه کنید و آن را زیر سر قرار دهید تا سر، هنگام خواب بالاتر از سطح بدن قرار گیرد. در صورتی که نتوانید از قطعه استفاده کنید می توانید از یک قطعه فوم به ابعاد 25×15 سانتی متر برای زیر سرگذاشتن استفاده کنید. بالش، روش مؤثر و خوبی برای بالا نگه داشتن سر هنگام خواب و پیشگیری از سوزش سر دل نیست.
  • ساعات و عادات غذا خوردن و خواب خود را تغییر دهید: از خوابیدن تا 2 ساعت پس از صرف هر وعده غذایی پرهیز کنید. این عمل سبب می شود میزان اسید برگشتی و پس زده شده به مری کاهش یابد.
  • لباس تنگ نپوشید: اگر چاقی برایتان مشکل ساز شده، وزنتان را کاهش دهید نه اینکه لباس تنگ بپوشید.
  • رژیم غذایی خود را تغییر دهید: برای درمان سوزش سر دل از خوردن غذاهایی که قدرت دریچه تحتانی مری را کاهش می دهند پرهیز کنید (چربی ها و شکلات). همچنین غذاهایی که مری را تحریک می کنند نیز کمتر مصرف کنید (آب مرکبات، سس گوجه فرنگی و احتمالاً فلفل).
  • سایر عادت هایی که همراه GERD هستند: مصرف هم زمان الکل و استعمال دخانیات سبب می شود قدرت اسنفکتر (دریچه) تحتانی مری کاهش پیدا کند و احتمال وقوع پس زدگی اسید معده بیشتر شود.

دارو درمانی

علت پدید آمدن GERD یا سوزش سر دل، یک علت فیزیکی است و اگر پیاپی رخ دهد، تنها تغییر روش و سبک زندگی کارساز نخواهد بود. اگر شما از داروهای کاهش دهنده اسید بیش از 2 بار در هفته استفاده می کنید، ولی همچنان از علایم GERD رنج می برید لازم است دوباره به وسیله پزشک معالجتان معاینه شوید. اگر اقدامات قبلی راه درمان سوزش سر دل ثمربخش نبوده لازم است درمان هایی را انجام دهید تا اسید معده شما کاهش پیدا کند، قدرت دریچه ی تحتانی مری افزایش یابد و به سرعت تخلیه معده بالا برود.

منبع: کتاب سوزش سردل و خونریزی گوارشی


تشخیص سوزش سر دل یا GERD

[sbu_post_image]

در این مقاله شما را با روش های تشخیص سوزش سر دل یا GERD بیشتر آشنا می کنیم. با ما همراه باشید:

  • آزمایشاتی که برای ارزیابی GERD به کار می روند:

هنگامی که علایم شما که ناشی از پس زدن اسید معده است ناواضح و مبهم باشد ویا شما از عوارضی همچون اختلال در بلع، خونریزی و احساس خفگی رنج می برید، یا علایم بیماری شما با داروهای رایج بهبود نیافته، پزشک شما به این نتیجه می رسد که برای تصمیم گیری در مورد شما از آزمایشات خاصی استفاده کند.

  • بررسی قسمت های فوقانی لوله گوارش:

برای بررسی این ناحیه و تشخیص علت سوزش سر دل از شما خواسته می شود تا مایعی از جنس باریوم را بخورید. سپس رادیولوژیست با فلورسکوپ، باریومی را که در حال پایین رفتن از مری به معده است بررسی می کند. امکان دارد از شما خواسته شود تا در حین عکس برداری با اشعه X جابجا شوید تا رادیولوژیست بتواند سایر قسمت های لوله گوارش شما را ببیند. بدین ترتیب تصویر مورد نظر به دست می آید.

  • آندوسکوپی معده:

این آزمایش با استفاده از یک لوله انعطاف پذیر صورت می گیرد که این لوله از راه دهان وارد معده می شود و ناهنجاری های این ناحیه را بررسی می کند. گاهی اوقات، این آزمایش با درصدی از بیهوشی انجام می شود. این آزمایش بهترین آزمایش برای تشخیص علت سوزش سر دل و ازوفاژیت و مری بارت است.

  • مانومتری از مری یا اندازه گیری میزان PH مری:

این آزمایش شامل گذراندن یک لوله قابل انعطاف و ظریف است که از طریق بینی وارد مری و معده می کنند و از طریق آن، فشار و عملکرد مری را اندازه می گیرند. همچنین شدت بازگشت اسید از معده به مری را نیز طی 24 ساعت اندازه می گیرند.

عوارض

GERD می تواند نمای بیماری های دیگر را به خود بگیرد.

درد قفسه سینه: بیمارانی که مبتلا به سوزش سر دل یا GERD هستند ممکن است از دردی مشابه دردهای آنژیتی یا دردهای قلبی رنج ببرند. غالباً این افراد کسانی هستند که علایم پس زدن اسید و سوزش سر دل را دارند. پس اگر پزشکتان به شما گفت که درد شما ناشی از بیماری قلبی نیست، مری را فراموش نکنید. از سوی دیگر، عکس آن هم ممکن است یعنی اگر شما از درد ناحیه قفسه سینه شکایت دارید حتماً باید توسط پزشک متخصص قلب معاینه شوید تا احتمال بیماری قلبی رد شود.

آسم: پس زدن اسید، بیماری آسم را تشدید می کند.

پژوهش های جدید نشانگر آن است که یکی از عوامل زمینه ساز آسم می تواند GERD باشد، این بدان معناست که GERD سبب وخیم شدن آسم در فرد مستعد می شود به طوری که:

1) آسم در بزرگسالی امکان دارد به دنبال سوزش سر دل تشخیص داده شود.

2) بیماری آسم با دراز کشیدن تمرین های ورزشی یا غذا خوردن تشدید شود.

3) آسمی که در شب هنگام تشدید شود. درمان بازگشت اسید در بعضی اوقات سبب درمان بیماران آسمی و کاهش نیاز آنها به داروهای درمان کننده این بیماری می شود.

مشکلات مربوط به گوش و حلق و بینی: پس زدن اسید در برخی موارد امکان دارد زمینه ساز بروز سرفه های مزمن، زخم گلو، و گلودرد لارنژیت و خشونت صدا شود. همچنین تحریک مداوم گلو می تواند منجر به تغییراتی در تارهای صوتی و تشخیص سوزش سر دل یا GERD شود. اگر این علایم به وجود آید و به درمانی های معمول پاسخ ندهد باید به فکر GERD باشیم.

منبع: کتاب سوزش سردل و خونریزی گوارشی


آندوسکوپی

[sbu_post_image]

آندوسکوپی روشی است که پزشک توسط آن داخل بدن بیمار را مشاهده و بررسی می کند . وسیله ای هم که برای این کار استفاده می شود، آندوسکوپ نام دارد. آندوسکوپ لوله ای است انعطاف‌پذیر که به دوربین مجهز است و پزشک متخصص آندوسکوپی، آن را وارد بدن بیمار می کند و به طور کامل اجزا و اعضای مربوطه بیمار را بررسی می نماید. این وسیله از طریق برش بدن و یا از طریق دهان یا مقعد وارد بدن می‌شود. هر چند که این روش عوارضی نیز دارد، ولی مزایای آن بیشتر است.

انواع آندوسکوپی کدامند؟

این روش فقط برای مشاهده داخل معده نیست، بلکه برای سایر اعضای بدن نیز به کار می رود که ما تعدادی از آنها را برای شما بیان می کنیم. البته بر اساس عضوی که آندوسکوپی می شود، نام آن تغییر می کند.

1- آرتروسکوپی : بررسی مفاصل و استخوان ها

2- برونکوسکوپی : آندوسکوپی ریه ها

3- کولونوسکوپی و سیگموئیدوسکوپی : برای بررسی روده بزرگ

4- سیستوسکوپی و یورتروسکوپی : آندوسکوپی سیستم ادراری

5- لاپاراسکوپی : بررسی ناحیه شکم یا لگن

6- آندوسکوپی دستگاه گوارش فوقانی برای مشاهد مری و معده

علت

در اغلب موارد، پزشکان برای بررسی مشکلات زیر، انجام آندوسکوپی را به بیمار توصیه می کنند:

– درد معده

– زخم معده ، التهاب معده و یا اشکال در بلع غذا

– خونریزی دستگاه گوارش

– تغییر اجابت مزاج ( یبوست یا اسهال)

– پولیپ روده بزرگ
پزشک ممکن است در طی آندوسکوپی، نمونه ای از بافت داخل عضو مربوطه را توسط وسایل خاصی برداشته (نمونه برداری) و مورد آزمایش و بررسی قرار دهد.

این روش فقط برای مشاهده داخل عضو نیست، بلکه کارهای زیر را هم می توان همراه با آن انجام داد:

1- پزشک ممکن است در طی آندوسکوپی، نمونه ای از بافت داخل عضو مربوطه را توسط وسایل خاصی برداشته (نمونه برداری یا بیوپسی) و مورد آزمایش و بررسی قرار دهد.

2- از این روش برای درمان مشکلات گوارشی نیز استفاده می شود ؛ مثلا پزشک علاوه بر مشاهده بافت ها و اجزای بدن، می تواند توسط این روش، برخی خونریزی های گوارشی را متوقف کند.

3- با آندوسکوپی روده، می توان پولیپ ها را برداشت تا از گسترش سرطان روده بزرگ جلوگیری شود.

4- در برخی موارد با انجام این بررسی می توان سنگ کیسه صفرا را از بدن خارج کرد. البته این مسئله شامل سنگ های صفراوی است که از کیسه صفرا بیرون آمده اند و در مجرای صفراوی قرار گرفته اند.

عوارض

به طور کلی انجام آندوسکوپی توسط پزشک متخصص مشکلی به وجود نمی آورد، اما مانند سایر روش های تشخیص دیگر می تواند عوارضی داشته باشد که عبارتند از:

– سوراخ یا پاره شدن دیواره اندامی که با این روش مورد بررسی قرار می گیرد.

– فرد نسبت به داروی آرامبخش تزریق شده حسایت نشان می دهد، زیرا قبل از انجام آندوسکوپی به فرد آرامبخش تزریق می شود تا وارد شدن آندوسکوپ و دردهای ناشی از آن را متوجه نشود.

– عفونت

– خونریزی

بسیاری از انواع آندوسکوپی می توانند توسط پزشک متخصص گوارش انجام گیرند. جراحان دستگاه گوارش نیز می توانند این کار را انجام دهند.

نکات قبل از اندوسکوپی

– قبل از انجام آن، فرد باید اطلاعات نسبتا کاملی درباره وضعیت خود قبل از آن داشته باشد. او می تواند این اطلاعات را از طریق مطالعه کسب کند و یا از پزشک خود سوال نماید.

– افرادی که می خواهند آندوسکوپی شوند، باید  با نحوه انجام آن آشنایی نسبی داشته باشند، زیرا آگاهی و همکاری بیمار با پزشک از اصول مهم آن به شمار می رود.

– باید 6 تا 8 ساعت قبل از آن، هیچ چیزی نخورد و ننوشد. برای انجام بدون خطر این آزمایش، معده فرد باید خالی باشد، زیرا احتمال تهوع و استفراغ وجود دارد.

– اگر فردی بیماری خاصی دارد، مانند دیابت، فشار خون بالا و… ، حتما به پزشک خود بگوید تا تمهیدات متناسب با بیماری‌اش برای او در نظر گرفته شود.

مراقبت های بعد از عمل

– بعد از این عمل مدتی طول می کشد تا فرد از حالت بیهوشی خارج شود.

– در اغلب موارد آندوسکوپی، بیمار پس از به هوش آمدن، احساس گلودرد خفیف می کند که معمولا پزشک برای بهبود این مشکل، قرقره کردن آب نمک را توصیه می نماید. همچنین ممکن است مشکلات تنفسی بعد از این عمل دیده شود.البته هر دو مشکلی که ذکر شد، خفیف و موقتی است و هیچ جای نگرانی ندارد.

– هنگامی که فرد کاملا به هوش آمد، تحت نظر پزشک می تواند غذا بخورد و معمولا هیچ نوع پرهیز غذایی برای این افراد وجود ندارد، مگر اینکه بیمار از قبل بیماری خاصی (مثل دیابت) داشته باشد و باید رژیم بگیرد.

– در صورتی که اثر داروهای بی هوشی کاملا از بین برود، فرد می تواند بدون کمک دیگران، کارهای روزمره خود را انجام دهد.

– باید بدانید امکان انتقال بیماری های مسری از طریق آندوسکوپ وجود ندارد، زیرا آندوسکوپ کاملا ضدعفونی و تمیز می شود.

منبع:  تبیان ، مجله سلامت


بیماری های مری

بیماری مری بارت (Barrett’s disease) ( یا متاپلازی بارت) در اثر تماس طولانی مری با اسید معده ایجاد می شود. در بسیاری از موارد، مری بارت مشکل چندانی ایجاد نمی کند ولی مشخص شده است که در بعضی موارد به ویژه در افراد مبتلا به نوع شدید بیماری مری بارت مشکل ساز می شود.

حرکت غذا در مسیر مجرای گوارشی در اثر انقباض های عضلانی متوالی موسوم به حرکات دودی (کِرمی) یا موج پریستالیس (peristalsis) صورت می گیرد. انواع دیگر عملکرد عضلانی در معده، غذا را به تلاطم در می آورند و در روده ی بزرگ (کولون) موجب تشکیل مدفوع می شوند. فعالیت عضلانی مجرای گوارشی به وسیله ی شبکه ای از اعصاب که مجرای مزبور را پوشانیده اند کنترل می شود. دریچه های عضلانی متعدد، عبور غذا را کنترل و از بازگشت آن به عقب جلوگیری می کنند.

وظایف مری

مری، لوله ای عضلانی است که غذا را به معده هدایت می کند. در معده، غذای جامد تا 5 ساعت با شیره ی معده مخلوط می شود تا قبل از ورود به روده ی باریک، کیموس (chymus) را بسازد. کیموس ماده ی نیمه ی مایع و خمیری شکل بخش فوقانی مجرای معده ای- روده ای است که از هضم غذا حاصل می شود. مایعات طی مدت چند دقیقه از دهان به روده می رسند. غذا طی 2 تا 3 ثانیه از ابتدای مری به پایین آن می رسد. اسفنکتر تحتانی مری، حلقه ای عضلانی است که با شل شدن خود به غذا اجازه می دهد به داخل معده برود و سپس با انقباض بعدی از بازگشت غذا به عقب جلوگیری می کند. اسفنکترپیلور (منفذ انتهایی معده)، دریچه ای عضلانی است که کیموس را تا زمان تکمیل فرآیند مخلوط شدن آن در معده نگه می دارد. معده ی خالی به شکل J و دارای چین خوردگی هایی است که به معده اجازه می دهند متسع شود. معده با آستری مخاطی پوشیده شده است که مایعی مخاطی به منظور پیشگیری از هضم شدن بافت معده به وسیله ی خودش ترشح می کند. آستر معده حفره هایی دارد که قعده ی آنها حاوی غدد معده است. این غدد به تعداد بسیار زیاد در داخل هر چین خوردگی مخاط معده حضور دارند و اسید و آنزیم های سازنده ی شیره ی معده را ترشح می کنند. معده روزانه 3 لیتر شیره ی معده تولید می کند.

درمان بیماری های مری

شیره ی معده حاوی اسید و آنزیم های گوارشی است. اسید معده، باکتری های موجود در غذا را از بین می برد و آنزیم ها به تجزیه ی پروتئین و تبدیل آنها به اسیدهای آمینه کمک می کنند. سلول های اختصاصی معده، مخاط (موکوس) ترشح می کنند که موجب پیشگیری از هضم معده به وسیله ی اسید معده می شود. در اثنی عشر، صفرا ذرات چربی را به ذرات کوچکتر تقسیم می کند و شیره ی لوزالمعده، حاوی آنزیم های مبدل چربی به اسید های چرب، گلیسرول و بیکربنات سدیم است که اسید معده را خنثی می کند.

 در صورت بروز سرطان مری باید برای جلوگیری از پیشرفت سرطان مری با جراحی، مقداری از مری را برداشت و در صورتی که مقدار مری نیازمند برداشتن زیاد باشد لازم است معده به سمت بالا کشیده شود یا به جای مری قسمتی از روده ی بزرگ قرار داده شود. درمان دراز مدت سرطان مری با داروهای مهارکننده پمپ پروتون برای کنترل ریفلاکس شدید ممکن است ضرورت داشته باشد.

منبع: کتاب راهنمای پزشکی خانواده- سوءهاضمه، زخم معده و اثنی عشر


عوامل بروز سوء هاضمه

در بسیاری از افراد سوء هاضمه در اثر پرخوری، سریع غذا خوردن، خوردن غذاهای پرچرب یا غذا خوردن در وضعیت های پر استرس ایجاد می شود. همچنین خستگی می تواند از عوامل بروز سوء هاضمه یا تشدید آن باشد. این عارضه مداوم غیر مرتبط با عوامل مزبور که سوء هاضمه ی عملکردی (functional) یا دیس پپسی غیر مرتبط با زخم پپتیک نام دارد ممکن است در اثر اشکال در تحرک معده ایجاد شود. ورزش با معده ی پر ممکن است موجب بروز این مشکل شود. بهتر است ورزش، قبل از غذا یا حداقل یک ساعت بعد از آن انجام شود.

داروهای درمان سوء هاضمه

سایمتیدین با نام تجارتی Tagamet، رانیتیدین با نام تجاری Zantac، فاموتیدین با نام تجارتی Pepcid و نیزاتیدین با نام تجارتی Axid در دسترس قرار دارند. همچنین نام تجارتی داروهای مهارکننده ی پمپ پروتون به قرار زیر است: اومپرازولپ Prilosec؛ لانسوپرازول =Prevacid؛ رابِپرازول= Aciphex، پنتوپرازول= Protonix و اسومپرازول= Nexium.

داروهای مهارکننده اسید معده در بیماران مبتلا به دیس پپسی غیر عضوی نیز چنان چه به درستی انتخاب شده باشند مؤثر هستند. داروهای آنتی اسید مایع برای کنترل کوتاه مدت GERD خفیف مفید هستند ولی در موارد شدید سوء هاضمه تأثیر چندانی ندارند مگر اینکه از دوزهای بالای آنها استفاده شود که معمولاً این دوزها موجب عوارضی مانند اسهال (در صورت مصرف آنتی اسیدهای حاوی منیزیوم) یا یبوست (در موارد مصرف آنتی اسیدهای حاوی آلومینیوم) می شوند.

سوکرالفیت (sucralfate) با نام تجارتی Carafate نوعی نمک هیدروکسید آلومینیم و سوکروز اوکتاسولفات است که اسید را خنثی می کند و به پپسین و املاح صفراوی متصل می شود وتأثیر آن در GERD با اثر داروهای ضد H2 قابل مقایسه است. ریشه کنی هلیکوباکترپیلوری فقط در مواردی که زخم معده یا اثنی عشر یا لنفوم معده عامل سوء هاضمه باشند توصیه می شود. تأثیر ریشه کنی هلیکوباکتر در دیس پپسی غیر عضوی به خوبی به اثبات نرسیده است ولی در کمتر از 15% موارد، این نوع دیس پپسی با عفونت مزبور ارتباط دارد.

نکته:

عفونت با اچ. پیلوری با کاهش میزان بروز GERD، به ویژه در افراد مسن همراه است، ولی در ریشه کنی عفونت مزبور نشانه های سوء هاضمه را تشدید نمی کند.
ترکیبات تحریک کننده ی حرکات دستگاه گوارش (داروهای پروکینتیک) مانند متوکلوپرامید، اریترومایسین، دومپریدون و تگاسِرود در GERD مصرف چندانی ندارند. داروی محرک (آگونیست) γ – آمینوبوتیریک اسید B (GABA-B) با نام تجارتی باکلوفن (Baclofen) از طریق مهار شل شدن موقت اسفنکتر تحتانی مری موجب کاهش تماس اسید معده با مری می شود ولی هنوز فواید آن تحت کارآزمایی های بالینی بزرگ قرار دارند.

سایر گزینه های درمانی در سوء هاضمه عبارتند از:

عمل جراحی ضدریفلاکس (فوندوپلیکاسیون) در بیماران جوان مبتلا به GERD به منظور درمان دایمی (برای تمام طول عمر)؛

مصرف دوز پایین داروهای ضدافسردگی سه حلقه ای در بعضی بیماران مبتلا به سوء هاضمه غیر عضوی و دیس پپسی غیر عضوی مقاوم به درمان های استاندارد؛ عدم مصرف مواد غذایی ایجاد کننده گاز و مصرف داروهایی مانند سایمتیکون یا شارکول فعال در موارد وجود نفخ، و روان درمانی در دیس پپسی غیر عضوی مقاوم به درمان.

نکته:

از آنجا که سوء هاضمه و عوامل بروز آن ممکن است علامت یک بیماری جدی تر باشد، در موارد زیر به پزشک مراجعه نمایید:

وجود استفراغ، کاهش وزن، بی اشتهایی، وجود خون در استفراغ یا سیاه رنگ شدن مدفوع، درد شدید قسمت بالا و راست شکم، ناراحتی غیر مرتبط با خوردن غذا، سوء هاضمه ی همراه با تنگی نفس، تعریق یا انتشار درد به فک، گردن، یا بازو. طول کشیدن علایم به مدت بیش از 2 هفته.

منبع: کتاب راهنمای پزشکی خانواده- سوءهاضمه، زخم معده و اثنی عشر


علل سوزش سردل

[sbu_post_image]

سوزش سر دل‌ ربطي‌ به‌ قلب‌ ندارد. اين مشكل مي‌تواند در هر سني‌ رخ‌ دهد، اما در افراد بالاي‌ 60 سال‌ شايع‌تر است و علايم‌ آن‌ غالباً با حمله‌ قلبي‌ اشتباه‌ گرفته‌ مي‌شوند.

اين‌ حالت‌ به‌ دليل‌ برگشت‌ اسيد از معده‌ به‌ مری رخ‌ مي‌دهد. عضلاتي‌ كه‌ قسمت‌ بالايي‌ معده‌ را مي‌بندند شل‌ مي‌شوند و به‌ اين‌ ترتيب‌، مقداري‌ از محتويات‌ معده‌ وارد مري‌ شده‌ و پوشش‌ مخاطي‌ آن‌ را آزرده‌ مي‌سازد.

ترش کردن غذا وقتی ایجاد می شود که اسید معده به مری برگردد. این اسید، مری را تحریک می کند و سبب درد و سوزش سر دل می‌شود.

اگر سوزش سر دل زیاد طول بکشد ممکن است التهاب مخاط مری را به وجود آورد.در صورت پیشرفت التهاب مخاط مری، مری تنگ ‌شده و امکان دارد دچار خونریزی شود و بلع نیز با مشکل مواجه می شود.

منبع: عصر ایران  و    نایت ملودی


علایم سوء هاضمه

ممکن است عوامل ژنتیکی موجب سوء هاضمه و بازگشت اسید معده به مری شوند. غالباً این عارضه پس از مدت نسبتاً کوتاهی برطرف می شود ولی در برخی افراد ممکن است علایم طولانی و شدید شوند و با زندگی روزمره تداخل کنند.

علایم سوء هاضمه عبارتند از:

  • درد و ناراحتی در قسمت بالا و میانی شکم (اپیگاستر) که با خوردن غذا در ارتباط است،
  • احساس سوزش سردل و قفسه ی سینه (ترشح کردن)،
  • درد سینه،
  • آروغ زدن،
  • نفخ شکم،
  • تهوع و گاهی استفراغ.

ارتباط سوء هاضمه با سایر بیماری ها

سوء هاضمه ممکن است با بیماری بازگشت اسید معده به مری (GERD; Gateroesophageal reflux diease)، دیس پپسی عملکردی (functional dyspepsia) ، زخم مری، معده یا اثنی عشر، بیماری کرون، بیماری های بدخیم مری یا معده، دردهای کولیک (قولنجی) صفراوی، خوردن لاکتوز به وسیله ی افراد مبتلا به کمبود لاکتاز روده، عدم تحمل به کربوهیدرات ها (مانند فروکتوز و سوربیتول) رشد بیش از حد باکتری های روده ی کوچک، بیماری های لوزالمعده (التهاب مزمن و بدخیمی لوزالمعده)، سرطان سلول کبدی، بیماری سلیاک، بیماری های تیرویید و پاراتیروئید و تحت کشش قرار گرفتن جدار معده، نارسایی احتقانی قلب و سل و چند بیماری دیگر اشتباه شود.

نشانه ها

سوء هاضمه اغلب به شکل سوزش سردل (ترش کردن) و نوعی حس گرم شدن زیر جناغ که به طرف گردن حرکت می کند بروز می نماید. اغلب ترش کردن با خوردن غذا تشدید می شود و ممکن است بیمار را از خواب بیدار کند.

علایم همراه سوء هاضمه عبارتند از: بازگشت اسید و آب از معده به مری و آزاد شدن رفلکسی ترشحات شور بزاقی به داخل دهان.

علایم غیر معمول بازگشت اسد معده عبارتند از: التهاب حلق (فارنژیت)، آسم، سرفه، برونشیت، خشونت صدا و درد قفسه ی سینه (شبیه درد آنژین صدری).

در بعضی بیماران سوء هاضمه با آنکه وجود ریفلاکس اسید در آزمایش pH مری به اثبات می رسد، ترش کردن و درد شکم ذکر نمی شود. برخی بیماران از درد یا سوزش ناحیه ی اپیگاستر، بدون انتشار به سایر نقاط شکایت دارند. تعداد دیگری از بیماران دچار احساس پر بودن شکم پس از خوردن مقدار معمولی غذا و سیری زودرس می شوند که با نفخ شکم و آروغ زدن یا تهوع همراه است. در GERD غیر معمول، قرمزی حلق و خس خس سینه وجود دارد. در دیس پپسی عملکردی ممکن است حساس بودن ناحیه ی اپیگاستر یا اتساع شکم موجود باشد. برای افتراق میان علل عملکردی (غیر عضوی) و عضوی سوء هاضمه باید سابقه ی بیماری و یافته های موجود در معاینه را بررسی کرد. درد در هنگام بلع، احتمال عفونت مری و اختلال در بلع (بلع دشوار)، احتمال وجود توده ی خوش خیم یا بدخیم مری را مطرح می کنند.

سایر علایم هشدار دهنده سوء هاضمه عبارتند از: کاهش وزن غیر منتظره، استفراغ مکرر، خونریزی مخفی یا آشکار از دستگاه گوارش، یرقان، وجود توده ی قابل لمس یا بزرگی غدد لنفاوی و وجود سابقه ی فامیلی بدخیمی گوارشی.

منبع: کتاب راهنمای پزشکی خانواده- سوءهاضمه، زخم معده


تشخیص و درمان سوء هاضمه

پس از رد کردن عوامل هشدار دهنده، بیماران مبتلا به GERD یا سوء هاضمه معمولی نیاز به بررسی بیشتری ندارند و باید تحت تشخیص و درمان این عارضه قرار بگیرند.

روش های تشخیص

  • انجام آندوسکوپی فوقانی (مشاهده ی مری، معده و اثنی عشر با آندوسکوپ) برای رد ضایعه ی مخاطی سوء هاضمه در موارد وجود نشانه های غیر معمول، نشانه های مقاوم به درمان با داروهای مهارکننده ی اسید معده و وجود عوامل هشدار دهنده ضرورت دارد. در صورت وجود ترش کردن برای مدت بیش از 5 سال، به ویژه در افراد بالای 50 سال، آندوسکوپی از نظر تشخیص وجود متاپلازی بارِت (Barrett’s metaplasia) ضروری است. (متاپلازی بارت عبارت است از تبدیل سلول های بافت انتهای تحتانی مری به سلول های بافت روده که اغلب در اثر تحریک مزمن مری در سوء هاضمه به وسیله ی ریفلاکس اسید معده به مری ایجاد می شود و در آن ضایعه ای خوش خیم، شبیه به زخم در اپی تلیوم، مطبق مری به وجود می آید و با اختلال بلع، کاهش فشار اسفنکتر تحتانی مری و ترش کردن همراه است.)
  • آزمایش تعیین pH مری (pH متری) در سوء هاضمه موارد مقاوم به درمان انجام می شود. آندوسکوپی فوقانی، نخستین آزمایش تشخیص این بیماری در دیس پپسی توجیه نشده در بالای 55 سالگی یا در موارد وجود عوامل هشداردهنده است زیرا در این بیماران احتمال بدخیمی و زخم افزایش پیدا می کند.
  • آزمایش تشخیص عفونت هلیکوباکترپیلوری

نحوه درمان سوء هاضمه

در سوء هاضمه خفیف ممکن است اطمینان دادن به بیمار در این مورد که بررسی های به عمل آمده بیماری عضوی مهمی را نشان نداده اند تنها اقدام لازم به شمار آید. در صورت امکان بیمار باید از مصرف داروهای ایجاد کننده ی ریفلاکس یا دیس پپسی خودداری کند. بیماران مبتلا به سوء هاضمه یا سوزش سر دل باید از خوردن اتانول، کافئین، شکلات و کشیدن سیگار اجتناب نمایند. خوردن غذای کم چربی، نخوردن غذاهای سبک قبل از خواب شب و بالا نگه داشتن سر از بستر در هنگام خواب از اقدامات ضروری در GERD است. کاهش وزن، ورزش، نخوردن غذاهای چرب و سرخ شده، پنیر، چیپس و گوشت قرمز، ادویه جات، نمک، سرکه، پیاز و گوجه فرنگی ممکن است سوء هاضمه را کاهش دهند. رعایت نظم در ساعت خوردن غذا مفید است.

دارو درمانی

در صورت وجود کولیک صفراوی علاوه بر سوء هاضمه باید از جراحی استفاده کرد و در کمبود لاکتاز یا بیماری سلیاک، تغییرات رژیم غذایی مفید واقع می شوند. چنان چه زخم معده یا اثنی عشر عامل سوء هاضمه باشند باید با رژیم های درمانی اختصاصی خود تحت درمان قرار بگیرند. با توجه به اینکه اکثر موارداین بیماری ناشی از GERD یا دیس پپسی غیرعضوی هستند باید از داروهای کاهش دهنده ی حرکات معده یا کاهش دهنده ی حساسیت معده در درمان سوء هاضمه استفاده شود. داروهای مهارکننده یا خنثی کننده ی اسید معده اغلب برای درمان GERD تجویز می شوند. داروهای متضاد (آنتاگونیست) گیرنده ی هیستامین  H2 (مثل سایمتیدین، رانتیدین، فاموتیدین و نیزاتیدین) در GERD خفیف تا متوسط مؤثر واقع می شوند.

در التهاب مری (ازوفاژیت) زخمی به علت سوء هاضمه، باید از داروهای مهارکننده ی پمپ پروتون مانند اومپرازول، لانسوپروزول، رابِپرازول، پَنتوپرازول یا اِسومِپرازول استفاده کرد. این داروها، فعالیت H+, K+– ATPase معده را مهار می کنند و قویتر از داروهای متضاد H2 هستند. بسیاری از بیمارانی که از داروهای مهارکننده پمپ پروتون در درمان سوء هاضمه استفاده می کنند می توان به تدریج تحت درمان با داروهای ضد H2 قرار داد. درمان ترکیبی این عارضه با هر دو گروه داروهای مذکور در بعضی موارد مقاوم مورد استفاده قرار می گیرد. آسپرین و داروهای ضدالتهاب غیر استروئیدی (مثل دیکلوفناک و برون و ایندومتاسین) می توانند موجب تشدید سوء هاضمه شوند.

منبع: کتاب راهنمای پزشکی خانواده- سوءهاضمه، زخم معده