زخم معده و اثنی عشر در کودکان: درمان با رژیم غذایی، دارو و جراحی

زخم معده و اثنی عشر در کودکان: درمان با رژیم غذایی، دارو و جراحی


در مقایسه با بزرگسالان زخم‌معده و اثنی‌عشر در کودکان شیوع کمتری دارد اما شیوع آن بیش از آن چیزی است که تصور می‌شود. اگرچه یکی از علل اصلی بروز آن نوعی باکتری به نام هلیکوباکترپیلوری (H. pylori) است اما گاهی اوقات این عارضه می‌تواند علامت یک بیماری جدی مانند سرطان باشد. تشخیص در کودکان کمی با بزرگسالان متفاوت است چرا که برخی تست‌ها نتایج قابل‌اطمینانی ارائه نمی‌دهند. موارد ساده معمولا با مصرف داروهای خوراکی و آنتی‌بیوتیک‌ها به سادگی درمان می‌شوند.

چنانچه یک علت زمینه‌ای جدی وجود نداشته باشد عوارض ناشی از زخم‌معده و اثنی‌عشر بسیار کم و بین 2-1 درصد است و خطر مرگ نیز بسیار کمتر و در حدود 0.001 است.

علل زخم‌معده و اثنی‌عشر در کودکان


باکتری هلیکوباکترپیلوری یک باکتری شبیه چوب‌پنبه بازکن (corkscrew) است که به صورت رایج با زخم‌ معده و اثنی‌عشر مرتبط است. تصور می‌شود حدود 50 درصد جمعیت دنیا حامل این باکتری باشند که در 20 درصد آنها علائم مربوط در قسمت فوقانی دستگاه گوارش ایجاد شود.

در حالیکه هلیکوباکترپیلوری یک دلیل رایج زخم‌معده و اثنی‌عشر در کودکان است فاکتورهای دیگری نیز ممکن است در بروز این مشکل نقش داشته باشند. از جمله این عوامل می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

  • داروهای ضدالتهابی غیراستروئیدی (NSAIDs) مانند آسپرین یا ایبوپروفن در صورت استفاده بیش از حد با خونریزی و زخم معده ارتباط دارند.
  • ژنتیک. دانشمندان معتقدند مسائل ژنتیکی در بروز این مشکل نقش دارند. حدود 20 درصد کودکان مبتلا دارای سابقه خانوادگی ابتلا به زخم‌معده و اثنی‌عشر بوده‌اند.
  • چاقی نیز با افزایش خطر بروز زخم معده و اثنی‌عشر مرتبط است چرا که افراد چاق بیشتر در معرض خطر التهاب معده و روده و تغییر فلور باکتریایی طبیعی قرار دارند.
  • بیماری رفلاکس معده به مری (GERD ) که مشخصه آن رفلاکس مزمن اسید است که در موارد شدید می‌تواند منجر به زخم معده شود.
  • کشیدن سیگار. مطالعات نشان می‌دهند که کشیدن سیگار خطر ایجاد زخم معده و اثنی‌عشر را افزایش داده، روند التیام زخم‌ را کند کرده و باعث افزایش احتمال عود مجدد زخم می‌شود. این دلیل دیگری است برای ترک سیگار در کودکان و نوجوانان سیگاری است.
  • کافئین. به نظر می‌رسد کافئین ترشح اسید معده را تحریک کرده و باعث تشدید درد زخم‌های موجود در آن می‌شود. اگرچه علت تحریک اسید معده نمی‌تواند صرفا کافئین به تنهایی باشد.
  • استرس. اگرچه دیگر تصور نمی‌شود استرس روانی علت بروز اینگونه زخم‌ها باشد ولی افراد دچار این زخم‌ها اغلب گزارش می‌دهند که استرس روانی دردشان را تشدید می‌کند. هر چند استرس فیزیکی ممکن است خطر بروز زخم را به خصوص در معده افزایش دهد. مثلا افراد دچار جراحت (مثل سوختگی‌های شدید) و کسانی که تحت عمل جراحی سنگین قرار گرفته‌اند اغلب برای جلوگیری از ایجاد زخم و عوارض آن نیاز به درمان جدی دارند.
  • اسید و پپسین. تصور می‌شود عدم توانایی معده برای دفاع از خود برای مقابله با مایعات گوارشی قدرتمند اسید هیدروکلریک و پپسین در ایجاد زخم نقش دارد.

اگرچه استرس عمومی،اضطراب و غذاهای تند به خودی خود ایجاد زخم نمی‌کنند اما می‌توانند باعث بدتر شدن وضعیت زخم‌های موجود شوند.

برخی دلایل دیگر نیز وجود دارند که اگرچه رایج نیستند اما می‌توانند باعث بروز زخم شوند. از جمله این موارد اختلالات ترشح بی‌رویه است که در آن اسید معده بیش از حد تولید می‌شود. سیستیک فیبروزیس، لوسمی بازوفیلی، سندروم زولینگر-الیسون و نئوپلازی اندوکرین چندگانه از جمله موارد دیگر از این قبیل هستند.

به ‌علاوه، هر وضعیتی که باعث افزایش فشار داخل جمجمه‌ای شود نیز می‌تواند سبب ترشح بیش از حد اسید معده شود که به این بیماری زخم کوشینگ گفته می‌شود. در موارد نادر ممکن است زخم معده و اثنی‌عشر علامت نوعی سرطان خون به نام لنفوم باشد.

علائم زخم‌معده و اثنی‌عشر در کودکان


زخم معده‌و اثنی‌عشر به زبان ساده یک زخم باز است که در لایه داخلی پوشاننده دیواره معده ایجاد می‌شود. چنانچه زخم در معده ایجاد شود به آن زخم معده و اگر دورتر و نزدیک به روده کوچک ایجاد شود به آن زخم اثنی‌عشر گفته می‌شود.

علائم رایج زخم‌ معده و اثنی‌عشر شامل موارد زیر است:

  • سوزش خفیف یا درد مداوم در معده
  • تولید گاز و نفخ
  • حالت تهوع و استفراغ
  • از دست دادن اشتها
  • خستگی

در حالیکه درد اغلب زمانی که معده خالی باشد بیش از اوقات دیگر احساس می‌شود، اما درد واکنشی که پس از خوردن بروز می‌کند می‌تواند اغلب به تشخیص افتراقی زخم معده و زخم اثنی‌عشر کمک کند. زخم‌های معده معمولا پس از خوردن غذا بروز می‌کنند در حالیکه درد ناشی از زخم اثنی‌عشر معمولا 3-2 ساعت پس از خوردن غذا ایجاد می‌شود.

اگر درد شدید باشد ممکن است نشانه خونریزی زخم باشد. در صورت بروز، خونریزی در مدفوع خون مشاهده می‌شود و یا اینکه فرد خون یا ذرات قهوه‌مانند استفراغ می‌کند.

تب، لرز، استفراغ و مشکل در بلع همگی علائمی هستند که در صورت بروز فرد نیاز به مراقبت پزشکی فوری خواهد داشت.

زخم‌های معده و اثنی‌عشر چه عوارضی به دنبال دارند؟


بدون درمان صحیح، افراد دچار زخم ممکن است دچار عارضه‌های جدی شوند. رایج‌ترین این مشکلات عبارتند از:

  • خونریزی: با سایش دیواره پوشاننده معده و اثنی‌عشر، ممکن است به عروق خونی نیز صدمه وارد شود و زخم دچار خونریزی شود.
  • سوراخ شدگی. در برخی موارد ممکن است در محل زخم یک حفره ایجاد شود و باکتری‌ها و غذاهای نیمه‌هضم‌شده از طریق این منفذ وارد حفره استریل شکمی (پریتونئوم یا صفاق) شوند که نتیجه آن بروز وضعیتی به نام پریتونیت است. پریتونیت نوعی التهاب است که در جداره و حفره شکمی اتفاق می‌افتد.
  • باریک‌شدن و انسداد. زخم‌های قرارگرفته در انتهای معده(محل اتصال اثنی‌عشر) می‌توانند منجر به تورم و ایجاد اسکار شوند که این می‌تواند منجر به باریک شدن یا بسته شدن منفذ روده شود. این انسداد می‌تواند مانع حرکت غذا از معده و ورود آن به روده کوچک شود که نتیجه آن استفراغ محتویات معده است.

تشخیص


تشخیص زخم معده در کودکان می‌تواند با توجه به اینکه برخی تست‌های مورد استفاده برای بزرگسالان مانند آزمایش خون آنتی‌بادی هلیکوباکترپیلوری در این گروه سنی صحت کمتری دارند دشوار باشد.

به طورکل، اگر علائم شدید نباشند پزشکان از تست‌های کم‌تهاجمی‌تر استفاده می‌کنند. از جمله این تست‌ها می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

  • آزمایش خون GastroPanel: این تست قادر به شناسایی هلیکوباکترپیلوری و میزان بالای اسید و پپسین(یک آنزیم معده‌ای) است که با گاستریت مطابقت دارد.
  • آزمایش آنتی‌ژن مدفوعی. در این تست شواهد ژنتیکی مبنی بر وجود هلیکوباکترپیلوری در نمونه مدفوع جستجو می‌شود.
  • تست تنفسی اوره. در این تست مقدار دی‌اکسیدکربن در هوای بازدم اندازه‌گیری می‌شود که می‌تواند عفونت هلیکوباکترپیلوری فعال را نشان دهد.

نتیجه منفی این تست‌ها به پزشک کمک می‌کند تا احتمال وجود اختلالات گوارشی به عنوان علت زخم  را رد کند و همزمان از استفاده از روش‌های تهاجمی‌تر اجتناب شود.

اگر نتیجه تست‌ها مثبت و علائم شدید باشند، از روشی به نام اندوسکوپی قسمت فوقانی دستگاه گوارش استفاده می‌شود. با توجه به ابزارهای ترجیحی مورد استفاده برای تشخیص، در اندوسکوپی یک اسکوپ فیبراپتیک منعطف در داخل گلو قرار داده می‌شود و بافت پوشاننده معده مورد بررسی قرار می‌گیرد. این کار تحت بیحسی خفیف انجام می‌شود و می‌توان از آن برای برداشتن نمونه بافتی برای بررسی آزمایشگاهی نیز استفاده کرد.  از جمله عوارض جانبی این تست می‌توان به سوزش گلو، سوء هاضمه، سوزش معده و حالت تهوع اشاره کرد. عفونت، سوراخ شدگی یا خونریزی از سایر عوارض جانبی و البته نادر استفاده از این تست هستند.

اشعه ایکس باریومی که به عنوان بلع باریوم نیز شناخته می‌شود بسیار کم‌تهاجمی‌تر است هرچند به خصوص اگر زخم معده و اثنی‌عشر کوچک باشد صحت کمتری دارند. در این تست، یک مایع گچ‌مانند حاوی باریوم بلعیده می‌شود. این ماده معده را پوشانده  و به تشخیص بهتر ناهنجاری‌ها با استفاده از اشعه ایکس کمک می‌کند. اثرات جانبی شامل معده‌درد، حالت تهوع، استفراغ و یبوست هستند.

درمان زخم معده و اثنی عشر در کودکان


اگر زخم‌معده و اثنی‌عشر مربوط به هلیکوباکترپیلوری باشد پزشک ترکیبی از داروها را برای ریشه‌کنی عفونت و نرمال کردن سطح اسید معده تجویز می‌کند به طوریکه فرصت کافی برای ترمیم زخم برای بدن فراهم شود.

در سال‌های اخیر، ریشه‌کن کردن هلیکوباکترپیلوری به دلیل افزایش نرخ مقاومت باکتریایی و بی‌اثرشدن درمان‌های سنتی دشوار شده است. به همین دلیل، پزشکان امروزه از روش‌های تهاجمی‌تری با ترکیب دو یا تعداد بیشتری آنتی‌بیوتیک با یک داروی کاهش‌دهنده اسید به نام مهارکننده پمپ پروتئینی (PPI) و قرص‌های بیسموت ساب‌سالیسیلات (مانند پپتوبیسمول جویدنی) که قادر به پوشاندن و محافظت از معده هستند استفاده می‌کنند.

اگر یک درمان خط مقدم نتواند باعث رفع مشکل شود، ترکیبات دارویی دیگری استفاده خواهد شد تا زمانی که همه علائم عفونت از بین برود. دوره درمان 14 روزه است و معمولا شامل استفاده از آنتی‌بیوتیک کلاریترومایسین  و آموکسی‌سیلین است. در درمان‌های بعدی ممکن است تتراسایکلین یا مترونیدازول مصرف شود.

به منظور جلوگیری از ایجاد مقاومت آنتی‌بیوتیکی، این آنتی‌بیوتیک‌ها باید طبق دستور پزشک مصرف شوند. برای کاهش استرس معده‌ای از مصرف  NSAIDs  ها خودداری کنید. تایلنول (استامینوفن) می‌تواند برای درمان درد و تب مورد استفاده قرار گیرد.

رژیم غذایی

در طول درمان، غذاهایی به کودک بدهید که هضم آن آسان باشد و فشار کمی روی معده وارد کند. از جمله این غذاها می‌‌توان به سبزیجات و میوه‌های غنی از فیبر، ماهی و مرغ بدون چربی و پروبیوتیک‌هایی نظیر ماست اشاره کرد. از مصرف غذاهای سرخ شده، غذاهای تند، غذاهای اسیدی، نوشیدنی‌های کربناته یا هر چیز حاوی کافئین (مانند شکلات و چای) خودداری شود.

جراحی

زخم‌ها را اغلب در زمان معاینه اندوسکوپی می‌توان درمان کرد. زمانی که یک زخم مشاهده شود از ابزارهای متعددی می‌توان برای بستن عروق خونی پاره شده از طریق اندوسکوپ استفاده کرد. ممکن است برای سوزاندن بافت یا تزریق اپی‌نفرین (آدرنالین) برای گشاد کردن عروق خونی، نیاز به استفاده از دستگاه لیزر یا الکتروکوتر باشد.

امروزه به ندرت از جراحی برای ترمیم زخم‌ها استفاده می‌شود. تنها زمانی مورد استفاده قرار می‌گیرد که سوراخ، انسداد، خونریزی شدید یا خطر بالای سوراخ‌شدگی وجود داشته باشد. در صورت نیاز، می‌توان از جراحی‌های انتخابی به صورت لاپاراسکوپی (با برش‌های سوراخ کلیدی) استفاده کرد در حالیکه جراحی‌های اورژانسی معمولا به صورت باز انجام می‌شوند.

واگوتومی

این روش شامل برش بخش‌هایی از عصب واگ (عصبی که پیام‌ها را از مغز به معده می‌فرستد) است و هدف آن جلوگیری از انتقال پیام از طریق این عصب و کاهش ترشح اسید است.

آنترکتومی

در این روش بخش پایینی معده (آنتروم) برداشته می‌شود. آنتروم هورمونی تولید می‌کند که ترشح اسید توسط معده را تحریک می‌کند. گاهی اوقات جراح ممکن است بخش مجاور معده که پپسین و اسید ترشح می‌کند را نیز بردارد. اغلب همراه با این عمل واگوتومی هم انجام می‌شود.

پیلوروپلاستی

نوعی عمل جراحی است که ممکن است همراه با واگوتومی انجام شود و در آن منفذ داخل دئودنوم و روده کوچک (پیلوروس) گشاد می‌شود و به این ترتیب این امکان فراهم می‌شود تا محتویات راحت‌تر از معده به سمت روده خارج شوند.

سایر درمان‌های زخم معده و اثنی عشر در کودکان

این درمان‌ها شامل موارد زیر هستند

  • تغییرات در شیوه زندگی-در گذشته پزشکان به والدین توصیه می‌کردند از دادن غذاهای تند، چرب و اسیدی به کودکان خود خودداری کنند. اگرچه امروزه مشخص شده یک رژیم غذایی بدون طعم نیز در درمان یا جلوگیری از بروز زخم بی‌تاثیر است. هیچ رژیم غذایی خاصی در بیشترکودکان مبتلا به زخم کارایی ندارد.
  • برخی کودکان و نوجوانان با یا بدون اجازه والدین خود سیگار می‌کشند. مشخص شده سیگار کشیدن التیام زخم را به تاخیر انداخته و باعث افزایش احتمال عود مجدد زخم می‌شود.
  • داروها-پزشکان ممکن است زخم‌های معده و اثنی‌عشر را با داروهایی مانند آنچه در زیر به آن اشاره می‌شود تحت درمان قرار دهند:
  • بلاکرهای H2 که با بلوک هیستامین مقدار اسید معده را کاهش می‌دهند. هیستامین یک محرک قدرتمند ترشح اسید است.
  • عوامل محافظت‌کننده از مخاط برای محافظت از لایه پوشاننده مخاط معده از آسیب ناشی از اسید. این داروها تاثیری روی آزادسازی اسید ندارند.

در آینده ممکن است روش‌های لاپاراسکوپی به عنوان درمان‌های استاندارد جراحی مورد استفاده قرار گیرند. لاپاراسکوپی روشی است که از یک لوله که در سر خود (لاپاراسکوپ)  به یک لامپ و یک لنز دوربین مجهز است برای معاینه اندام‌ها و بررسی ناهنجاری‌ها استفاده می‌کند. از لاپاراسکوپی اغلب در طول جراحی برای دیدن داخل بدن و اجتناب از ایجاد برش‌های بزرگ استفاده می‌شود. می‌توان از این روش برای گرفتن نمونه بافتی برای معاینه و بررسی بیشتر آزمایشگاهی استفاده کرد.

درمان سرطان مقعدی: با دارو، پرتو درمانی، شیمی درمانی و جراحی

 


رفلاکس معده

رفلاکس معده و درمان با جراحی و لاپاراسکوپی


ریفلاکس معده و درمان با جراحی و لاپاراسکوپی

ریفلکس یا ترش کردن معده، سوزشی است که در قفسه‌ی سینه و درست پشت استخوان جناغ احساس می‌شود. این عارضه، مشکل شایعی است که اکثر مردم در برخی از مواقع از آن رنج می‌برند و در صورت لزوم به شیوه‌ای مؤثر به کمک دارو قابل درمان است. با این حال در صورتیکه این مشکل مرتباً اتفاق بیافتد، می‌تواند نشانگر در جریان بودن یک مشکل جدی پزشکی باشد. نوع مزمن این بیماری با سوزش‌های مکرر سر دل همراه است. باید توجه داشت که اگر این بیماری بدون درمان رها شود، عوارض آن می‌توانند بسیار شدید و حتی دائمی باشند.

بیماری رفلاکس معده (GERD) چیست؟


اگر چه واژه‌ی ترش کردن برای توصیف بسیاری از مشکلات گوارشی به کار می‌رود، با این حال در اصطلاح پزشکی، این مسئله در واقع به عنوان نشانه‌ای از بیماری ریفلکس معده شناخته می‌شود. در این حالت، اسید معده از معده به مری بازگشت یا اصطلاحاً ریفلکس می‌کند و احساس ناملایمی مانند سوزش را در ناحیه‌ی بین دنده‌ها و یا درست زیر گردن ایجاد می‌کند. ممکن است این احساس در سرتاسر قفسه‌ی سینه و درون گردن و گلو گسترش یابد. بسیاری از بزرگسالان این احساس سوزش زننده‌ را حداقل یک بار در ماه تجربه می‌کنند. دیگر نشانه‌های این عارضه می‌تواند شامل حالت تهوع یا استفراغ، اشکال در بلع و سرفه‌های مزمن یا خس‌خس باشد.

عوامل ایجاد رفلاکس معده


زمانی که شما غذا می‌خورید، ماده‌ی غذایی از مسیری به نام مری از دهان به معده‌ی شما منتقل می‌شود.در منتهی‌الیه پایین مری عضله‌ای حلقوی با نام اسفنکتر تحتانی مری (LES) قرار دارد. این عضله مانند شیری یکطرفه عمل کرده و اجازه‌ی عبور مواد غذایی به معده را می‌دهد و در حالت طبیعی، بلافاصله پس از آن بسته می‌شود تا از بازگشت مواد داخل معده، که دارای محتویاتی اسیدی هستند، به مری جلوگیری کند. مشکل ریفلکس زمانی روی می‌دهد که این عضله‌ی حلقوی به درستی عمل نکند و مواد اسیدی امکان راه یافتن به مری را پیدا کنند و منجر به سوختن بخش پایینی آن شوند. این مسئله منجر به تحریک و التهاب مری و در نتیجه بروز مشکل ریفلکس معده و نهایتاً آسیب به مری خواهد شد. گاهی برخی از بیماران به شرایطی دچار می‌شوند که در آن سلول‌های جداره‌ی پایین مری تغییر می‌کنند. این حالت مری بارت نامیده می‌شود. این مشکل از این جهت که می‌تواند خطر ایجاد سرطان مری را افزایش دهد، بسیار حائز اهمیت می‌باشد.

آنچه منجر به رفلاکس معده می‌شود


برخی از افراد به‌طور طبیعی با یک عضله‌ی اسفنکتر ضعیف به دنیا می‌آیند. برای برخی دیگر، مصرف مواد غذایی چرب و تند، استفاده از انواع خاصی از داروها، پوشیدن لباس‌های تنگ، کشیدن سیگار، نوشیدن الکل، انجام ورزش‌های شدید و یا تغییرات شدید وضعیت بدن (در هنگام خم شدن یا دراز کشیدن) می‌تواند باعث شل شدن این عضله و در نهایت ریفلکس معده شود. در بسیاری از بیمارانی که از مشکا ریفلکس معده رنج می‌برند، عارضه‌ی فتق هیاتال نیز مشاهده می‌شود. در این حالت، بخش بالایی معده متورم شده و بالاتر از دیاگرام و داخل حفره‌ی سینه قرار می‌گیرد. این پدیده به پیشرفت مشکل ریفلکس اسید معده کمک می‌کند. معمولاً انجام جراحی برای رفع مشکل ریفلکس معده، این مشکل را نیز بر طرف می‌کند.

درمان رفلاکس معده


معمولاً مشکل ریفلکس معده تدریجاً طی سه مرحله‌ی درمان سوزش معده می‌شود:

تغییر سبک زندگی

در بسیاری از موارد، تغییر در رژیم غذایی و مصرف داروهای آنتی‌اسیدی می‌تواند به کاهش دفعات رخداد و شدت علائم این عارضه کمک کند. کم کردن وزن، کاهش یا پرهیز از مصرف دخانیات و الکل و تغییر در شیوه‌های غذا خوردن و الگوهای خواب نیز می‌تواند مفید باشد.

دارودرمانی

در صورتیکه پس از تغییر در سبک زندگی، علائم کماکان باقی بمانند، ممکن است به انجام دارودرمانی نیاز شود. داروهای آنتی‌اسیدی، اسید معده را خنثی می‌کنند و قادرند میزان تولید اسید معده را نیز کاهش دهند. مصرف این داروها در تسکین علائم مؤثر خواهد بود. مصرف برخی از داروهای دیگر نیز می‌تواند در کاهش التهاب مری مؤثر باشد. باید دقت داشت که مصرف این داروها با مشورت با پزشک یا جراح صورت بگیرد.

جراحی

ممکن است برای بیمارانی که تغییرات سبک زندگی یا درمان دارویی جوابگوی آن‌ها نباشد یا افرادی که دیگر تمایلی به ادامه‌ی مصرف داروها برای کنترل علائم خود ندارند، انجام عمل جراحی در نظر گرفته شود. جراحی درمانی بسیار مؤثر برای رفع مشکل ریفلکس معده است. رایج‌ترین جراحی مشکل ریفلکس معده فوندوپلیکاسیون نامیده می‌شود. در این عمل، مشکل فتق هیاتال، در صورت وجود، بر طرف شده و بخش بالایی معده به دور بخش انتهایی مری پیچیده می‌شود تا عضله‌ی اسفنکتر تحتانی مری تقویت شود و عملکرد یک طرفه‌ی آن برای جلوگیری از ریفلکس اسید معده، مجدداً احیا شود. این عمل از طریق ایجاد برشی طولانی در قسمت فوقانی شکم، یا در شیوه‌ی بیشتر مرسوم و با حداقل تهاجم آن، با ایجاد چندین برش کوچک انجام می‌شود. این عمل، جراحی لاپراسکوپی نامیده می‌شود.

جراحی

فوندوپلیکاسیون لاپاروسکوپی

در این عمل از ابزاری مخصوص و دوربینی کوچک با نام لاپاروسکوپ برای انجام جراحی و ایجاد برش‌های بسیار کوچک استفاده می‌شود. این دوربین قادر به بزرگنمایی حفره‌ی شکمی و در نتیجه افزایش دقت در حین انجام جراحی می‌باشد. معمولاً برای انجام این جراحی سه یا چهار برش کوچک ایجاد می‌شوند که درد و ناراحتی کمتری را پس از عمل و دوره‌ی بهبودی کوتاه‌تری را خواهند داشت.

مزایای روش‌های لاپاروسکوپی
  • کاهش درد پس از عمل
  • کوتاه کردن زمان بستری در بیمارستان
  • بازگشت سریعتر به کار

فوندوپلیکاسیون باز

در این روش سنتی جراحی فوندوپلیکاسیون، برشی بسیار طولانی ایجاد می‌شود و جراح مستقیماً با دستان خود عمل را انجام می‌دهد. هر چند امروزه در پرتو تکنیک‌های کمتر تهاجمی جدید، استفاده از این شیوه‌ی جراحی بسیار کاهش یافته است، لیکن ممکن است هنوز شرایطی وجود داشته باشند که جراح استفاده از جراحی فوندوپلیکاسیون باز را به عنوان بهترین روش درمانی شما، ترجیح دهد.

انتظارات پس از عمل

  • پس از جراحی، بیمار باید در منزل درگیر فعالیت‌های سبک باشد و از بلند کردن اجسام سنگین یا انجام فعالیت‌های شدید برای مدت زمان کوتاهی که توسط جراح تعیین می‌شود، خودداری کند.
  • درد خفیفی معمولاً پس از عمل احساس می‌شود، با این حال ممکن است داروهای ضددرد برای دروه‌ای کوتاه برای برخی بیماران تجویز شوند.
  • معمولاً استفاده از داروهای آنتی‌ ریفلکس پس از جراحی نیاز نیست.
  • اکثر جراحان به‌طور موقت رژیم غذایی بیمار را با مایعات و به دنبال آن مصرف تدریجی خوردنی‌های جامد، اصلاح می‌کنند. بهتر است بلافاصله پس از عمل پیرامون محدودیت‌های رژیم غذایی خود از جراح سؤال کنید.
  • شما احتمالاً قادر خواهید بود، پس از گذشت مدت زمان کوتاهی، به فعالیت‌های عادی خود بازگردید. فعالیت‌هایی از قبیل دوش گرفتن، رانندگی، بالا رفتن از پله‌ها، بلند کردن وزنه، کار و برقراری رابطه‌ی جنسی.
  • حتماً پس از عمل با مطب پزشک خود تماس بگیرید و جلسات ملاقاتی را برای بررسی وضعیت خود ترتیب دهید.

زخم معده و درمان با جراحی

زخم معده

زخم معده و درمان با جراحی، علت، علائم و نشانه‌ها

زخم معده و درمان با جراحیزخم‌های گوارشی به زخم‌هایی گفته می‌شود که در مجرای معده ـ روده‌ای (GI) ایجاد می‌شود. این مجرا متشکل از مری، معده و روده و محل هضم و جذب غذا است. در صورت آسیب دیدن پوشش محافظ (مخاط) این مجرا زخم‌های گوارشی ایجاد می‌شود. آسیب دیدن مخاط دلایل متعددی دارد که از آن جمله می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

  • عفونی شدن توسط باکتری هلیکوباکتر پیلوری (اچ. پیلوری)
  • مصرف مداوم مسکن‌های غیراستروئیدی ضدالتهاب (NSAIDs)

اگر فکر می‌کنید که مبتلا به زخم معده هستید، به تازگی این تشخیص در مورد شما داده شده است یا سال‌ها است که این ناراحتی توان‌فرسا را تحمل می‌کنید، در اولین فرصت به پزشک مراجعه کنید. سوراخ و زخم شدن معده را می‌توان با جراحی باز یا جراحی‌های با حداقل تهاجم لاپاروسکوپی درمان نمود تا درد برای همیشه آرام بگیرد.

 

انواع زخم‌های گوارشی


زخم‌های گوارشی در بخش‌های مختلفی از مجرای معده ـ روده‌ای ایجاد می‌شود و به انواع زیر تقسیم بندی می‌شود:

  • زخم مری: در امتداد لوله منتقل کننده غذا از دهان به معده
  • زخم معده
  • زخم دوازدهه در بخش ابتدایی روده کوچک و محل خروج غذا از معده به روده کوچک

علت‌ها و دلایل


هیلکوباکتر پیلوری

شایع‌ترین دلیل زخم‌های گوارشی عفونی شدن معده توسط باکتری‌ای به نام هلیکوباکتر پیلوری است. این باکتری در معده بسیاری از افراد وجود دارد، اما معمولاً عفونت حاصل از آن مشکل‌ساز نیست. از هر 10 بیمار مبتلا به زخم دوازدهه و زخم معده به ترتیب 9 و 8 نفر به دلیل این نوع عفونت باکتریایی دچار زخم دستگاه گوارش شده‌اند. زخم به این دلیل ایجاد می‌شود که عفونت به روش‌های زیر به پوشش مجرای معده ـ روده‌ای آسیب می‌زند:

  • ایجاد التهاب
  • تداخل در تولید اسید: هلیکوباکتر پیلوری گاهی سازو کار توقف تولید اسید را مختل می‌کند و به این ترتیب میزان اسید معده بالاتر از حد طبیعی می‌شود.

هیلکوباکتر پیلوری

مصرف داروهای غیراستروئیدی ضدالتهاب

دومین دلیل رایج ایجاد زخم‌های گوارشی مصرف مکرر یا طولانی مدت داروهای غیراستروئیدی ضدالتهاب است. از هر ده مورد زخم معده و زخم دوازدهه به ترتیب دو و یک مورد به دلیل افراط در مصرف مسکن‌هایی چون آسپرین، ایبوپروفن یا دیکلوفناک ایجاد می‌شود. البته اکثر افراد با مصرف این داروها با مشکلی مواجه نمی‌شوند، اما مصرف مداوم آنها بدون شک دردسرساز خواهد بود.

عامل‌های خطر


عامل‌های خطر دیگری که احتمال زخم‌ شدن معده را افزایش می‌دهد عبارت است از:

  • سیگار کشیدن و استعمال دخانیات
  • سابقه ابتلا اعضا خانواده به زخم معده
  • بالا رفتن سن

علائم و نشانه‌ها


زخم معده در ابتدا علامتی ندارد، اما در مراحل بعدی با افزایش سن و استمرار مصرف داروهای NSAIDs علائم ناگهان بروز می‌یابد.

رایج‌ترین علائم زخم‌های گوارشی درد شکمی است. اگر دوازدهه زخم شده باشد، درد معمولاً چند ساعت پس از غذا شروع می‌شود و به تدریج با صرف مجدد غذا تسکین می‌یابد. درد شب هنگام و در صورت خالی بودن معده نیز حمله‌ور می‌شود. اما اگر معده زخم باشد، درد عموماً هنگام غذا خوردن آغاز می‌شود. زخم مری نیز با درد شکمی یا درد پایین قفسه سینه همراه است و بلع نیز دشوار می‌شود.

سوء هاضمه‌ای که بیش از یک ماه طول بکشد نیز بیانگر ابتلا به زخم‌های گوارشی است. سوء هاضمه با علائم زیر همراه است:

  • حالت تهوع
  • استفراغ
  • نفخ
  • آروغ زدن
  • سوزش سر دل (رفلاکس معده ـ مری): برگشت مجدد محتویات معده به مری

تشخیص


پزشک موارد زیر را بررسی می‌کند:

  • وجود زخم گوارشی و تعیین نوع آن (زخم معده، مری یا دوازدهه)
  • دلیل ایجاد شدن زخم به منظور تهیه طرح درمانی مناسب

پزشک از بیمار می‌خواهد تا علائم و سابقه پزشکی خود را شرح دهد، سپس حین معاینه ناحیه شکم را به آرامی فشار می‌دهد تا وجود ناحیه حساس یا دردناک را بررسی کند. در مرحله بعد پزشک معالج تعیین می‌کند که آیا عفونت باکتریایی هلیکوباکتر پیلوری یا مصرف درازمدت داروهای غیراستروئیدی ضدالتهاب می‌تواند عامل بروز علائم باشد یا خیر. احتمال زخم شدن دستگاه گوارش در صورت تایید موثر بودن هر یک از این دو عامل بالا است.

تشخیص

آزمایش‌ها 

از روش‌های مختلفی برای تشخیص عفونت هلیکوباکتر پیلوری استفاده می‌شود که عبارت‌اند از:

  • آزمایش خون
  • آزمایش نمونه مدفوع
  • آزمایش تنفسی
  • آندوسکوپی
  • نمونه برداری

درمان


درمان زخم‌های گوارشی بسیار مهم است. چنانچه اقدام فوری و مناسب برای درمان انجام شود، زخم دوازدهه ظرف چهار هفته و زخم معده در مدت هشت هفته بهبود می‌یابد. به علاوه چنانچه هلیکوباکتر علت ایجاد زخم باشد، احتمال عود کردن زخم با از  بین بردن این باکتری کاهش می‌یابد.

دارو

زخم ناشی از هلیکوباکتر پیلوری

چنانچه عفونت باکتریایی علت ایجاد زخم باشد، یک دوره یک تا دو هفته‌ای آنتی بیوتیک برای از بین بردن عفونت تجویز می‌شود. در کنار آنتی بیوتیک داروهای دیگری برای جلوگیری از آسیب دیدن مجرای معده ـ روده‌ای و ایجاد فرصت التیام یافتن زخم تجویز می‌شود. این گروه از داروها میزان تولید اسید معده را کاهش می‌دهد.

زخم ناشی از مصرف داروهای NSAID

اگر مصرف داروهای NSAIDs عامل ایجاد زخم باشد، از بیمار خواسته می‌شود مصرف این داروها را قطع کند تا زخم التیام یابد. آنتاگونیست گیرنده H2 یا PPI نیز برای کاهش تولید اسید تجویز می‌شود. مصرف این داروها در کل ایمن است، اما گاهی اثرهای جانبی موقتی مانند اسهال یا حالت تهوع را به دنبال دارد.

جراحی 

چنانچه علی رغم اتمام دوره درمان زخم عود کند یا بیمار دچار عوارض وخیم شود، انجام جراحی ضرورت می‌یابد. سوراخ و زخم مجرای گوارشی را می‌توان با جراحی باز یا جراحی با حداقل تهاجم لاپاروسکوپی درمان نمود.

درمان آندوسکوپی

آندوسکوپی بخش فوقانی مجرای معده ـ روده‌ای به منظور توقف خونریزی انجام می‌شود. جراح اسکوپ مجهز به منبع نور را وارد مجرا می‌کند تا بتواند ناحیه‌های خونریزی دهنده را ببیند و درمان کند. اپی نفرین نیز از راه آندوسکوپ وارد مجرا می‌شود تا خونریزی را متوقف کند. گیره‌هایی نیز روی زخم خونریزی دهنده زده می‌شود تا رگ‌های مرتبط تحت فشار قرار گیرد.

واگوتومی

شاخه‌هایی از عصب واگ در عمل واگوتومی قطع می‌شود که در تولید اسید معده نقش دارد. قطع کردن عصب واگ تولید اسید را به شدت کاهش می‌دهد. البته قطع کلی عصب توانایی معده در تخلیه خود را کاهش می‌دهد، به همین دلیل فقط بخشی از آن باید قطع شود.

آنترکتومی

آنترکتومی عملی جراحی است که در آن بخش پایین معده (آنتروم) خارج می‌شود. آنتروم ماده‌ای شیمیایی ترشح می‌کند که تولید اسید را افزایش می‌دهد و بدون آن تولید اسید کاهش می‌یابد. با انجام آنترکتومی می‌توان از عود کردن زخم‌های گوارشی جلوگیری کرد.

پیلوروپلاستی

در عمل پیلوروپلاستی حفره‌ی بین معده و دوازدهه بزرگتر می‌شود تا محتویات معده راحت‌تر وارد روده شود. پیلوروپلاستی پیش از این کاربرد بالایی برای کاهش عوارض واگوتومی داشت.


وجود خون در مدفوع نشانه چیست؟ علت‌ها و درمان

وجود خون در مدفوع می‌تواند ترسناک باشد. این مساله را می‌توانید پس از شست و شو بعد از اجابت مزاج یا پس از آزمایشی که پزشک آن را تجویز کرده است، متوجه شوید. با وجود این که خون در مدفوع نشانه یک بیماری جدی است، همیشه این طور نیست. در ادامه در مورد علت این مشکل، تشخیص و روش‌های درمان آن مطالبی ارائه می‌شود.

علائم

درد معده همراه با علائم دیگری است که به بیماری یا اختلال به وجود آورنده آن بستگی دارد. علائمی که اغلب دستگاه گوارش را تحت تاثیر قرار می‌دهند ممکن است بر دستگاه‌های دیگر بدن نیز اثر گذار باشد. از علائمی که می تواند همراه با دیدن خون در مدفوع باشد درد معده است علاوه بر این ممکن است درد معده همراه علائم و نشانه های دیگری نیز باشد که به شرح زیر است:

  • آروغ زدن
  • اسهال
  • نفخ شکم
  • گاز معده
  • سوءهاضمه
  • تهوع
  • بد اشتهائی
  • استفراغ
  • بد اشتهائی
  • تغییر در اجابت مزاج
  • تغییر در سطح هوشیاری
  • درد یا فشار بر روی سینه
  • خونریزی یا کبودی سریع
  • بزرگ شدن کبد
  • خستگی مفرط
  • تب و لرز
  • علائم شبیه آنفولانزا
  • عدم وجود دوره‌های قاعدگی
  • رنگ پریدگی
  • تپش قلب
  • تنفس سریع یا تنگی نفس

علت

bowel cancer 12

علت خون در مدفوع خونریزی قسمتی از دستگاه گوارش است. گاهی اوقات میزان خون به قدری کم است که تنها با آزمایش خون پنهان یا مخفی تشخیص داده می‌شود. در زمان‌های دیگر، خون به خوبی در مدفوع مشخص است (مدفوع خونی). خونریزی ای که در دستگاه گوارش ایجاد می‌شود باعث می‌شود که مدفوع مشکی و قیری شکل به نظر برسد. علت‌های احتمالی وجود خون در مدفوع از قرار زیر است:

بیماری دیورتیکولی در روده: دیورتیکولی وجود بیرون زدگی های کوچک کیسه مانند در دیواره روده بزرگ است. این بیماری معمولا مشکلی را به وجود نمی‌آورد، اما گاهی اوقات باعث خونریزی و عفونت می‌شود.

شقاق مقعد: یک برش یا پارگی در بافت پوشش مقعد مشابه ترک‌های لب یا زخم برش کاغذ است. این بریدگی و زخم‌ها اغلب ناشی از عبور یک مدفوع بزرگ و سفت هستند و می‌توانند همراه با درد باشند.

بیماری کولیت روده: التهاب روده یکی از شایع‌ترین علت‌های وجود خون در مدفوع می باشد.

آنژیودیسپالزی: بیماری است که در آن عروق خونی غیرنرمال شکننده، خونریزی می‌کنند.

زخم معده: زخمی باز در غشای معده یا اثنی عشر، لبه بالایی روده کوچک است. بسیاری از زخم معده‌ها ناشی از عفونتی هستند که با یک باکتری که باکتری هلیکوباکترپیلوری نام دارد، به وجود می‌آیند. مصرف  طولانی مدت یا با دوز بالا از داروهای ضد التهابی مثل آسپیرین، ایبوپروفن و ناپروکسن نیز باعث به وجود آمدن زخم معده می‌شود.

پولیپ یا سرطان: پولیپ ها زائده‌های خوش خیمی هستند که می‌توانند رشد کنند، دچار خونریزی شود یا سرطانی گردند. این بیماری اغلب باعث خونریزی می‌شود که این نوع خونریزی قابل رویت بدون آزمایش نمی باشد.

مشکلات مری: وریدهای واریسی مری یا پارگی در مری باعث خونریزی شدید و دیدن خون در مدفوع می‌شود.

تشخیص

برای تشخیص وجود خون در مدفوع باید به پزشک مراجعه کنید. هر گونه جزئیاتی را که در مورد خونریزی به پزشک عرضه کنید به او کمک می‌کند تا محل خونریزی را تشخیص دهد. برای مثال، مدفوع سیاه قیری شکل بیشتر ناشی از زخم معدی یا مشکل دیگری در بخش بالایی دستگاه گوارش است. مدفوع خونی، خون قرمز و روشن یا مدفوع خرمایی رنگ معمولا نشان دهنده وجود بیماریی مثل بواسیر یا دیورتیکولی در بخش پایینی دستگاه گوارش است.

پزشک پس از بررسی سابقه پزشکی و معاینه شما، آزمایشاتی را برای تشخیص علت وجود خون در مدفوع سازماندهی می‌کند. این آزمایشات از قرار زیر هستند:

آندوسکوپی: روشی است که در آن یک آندوسکوپ یا لوله انعطاف پذیر که دوربین کوچکی در انتهای آن وجود دارد از طریق دهان وارد بدن شده و به مری، معده و دوازده فرستاده می‌شود. پزشک با استفاده از این ابزار منبع خونریزی را تشخیص می‌دهد. از اندوسکوپی همچنین برای جمع آوری نمونه‌های بافتی کوچک برای بررسی با استفاده از میکرسکوپ ( بافت برداری) استفاده می‌شود.

کولونوسکوپی: روشی است که در آن یک کولونوسکوپ که دوربینی به آن متصل است از طریق مقعد وارد بدن می‌شود تا کولون را بررسی کند. همانند اندوسکوپی، می‌توان از کولونوسکوپی برای جمع آوری  نمونه‌های بافت برای بافت برداری استفاده کرد.

انتروسکوپی: روشی است مشابه آندوسکوپی و کولونوسکوپی که برای بررسی روده کوچک مورد استفاده قرار می‌گیرد. در بعضی از موارد، این روش شامل بلعیدن کپسولی است که دوربین کوچکی داخل آن است که در حین عبور این کپسول از دستگاه گوارش تصاویر را به یک صفحه نمایش ویدئویی ارسال می‌کند.

تنقیه با محلول سولفات باریم: روشی است که در آن با استفاده از یک ماده کنتراست که سولفات باریم نام دارد برای نمایش دستگاه گوارش در تصاویر اشعه ایکس مورد استفاده قرار می‌گیرد. باریم یا بلعیده می‌شود یا از طریق راست روده وارد بدن می‌گردد و به این ترتیب به تشخیص علت وجود خون در مدفوع کمک می کند.

تصویربرداری رادیونوکلئید: روشی است که شامل تزریق میزان کمی ماده رادیواکتیو به رگ و سپس استفاده از یک دوربین مخصوص برای مشاهده تصاویر گردش خون در دستگاه گوارش به منظور تشخیص محل خونریزی می‌باشد.

آنژیوگرافی: روشی است که شامل تزریق یک رنگ مخصوص به رگ است که عروق خونی را در تصاویر اشعه ایکس یا سی تی اسکن نمایان می‌سازد. در محل خونریزی رنگ از عروق خونی نشت می‌کند و به این شکل خونریزی تشخیص داده می‌شود.

لاپاراتومی: یک روش جراحی است که در آن پزشک شکم را باز و معاینه می‌کند. در صورتی که آزمایشات دیگر در تشخیص علت بیماری موفق عمل نکردند، انجام این روش جراحی ضروری است. پزشکان همچنین وقتی خون در مدفوع وجود دارد، در خواست انجام لاپاراتومی را می‌کنند. این آزمایشات مشکلات لخته شدن خون، کم خونی و وجود عفونت باکتری هلیکوباکترپیلوری را بررسی می‌کنند.

درمان

164664626

درمان وجود خون در مدفوع به روش های زیر انجام پذیر است:

  1. درمان کم خونی
  2. تشخیص علت و محل خونریزی به منظور درمان علت دیدن خون در مدفوع
  3. توقف خونریزی فعال و جلوگیری از خونریزی مجدد

درمان کم خونی

خونریزی خفیف تا متوسط در مقعد باعث از دست رفتن خون نسبتا زیادی می‌شود که منجر به ضعف، فشار خون پایین، گیجی یا غش و حتی شوک می‌شود. بیمارانی که این علائم را دارند معمولا در بیمارستان بستری می‌شوند. این بیماران باید سریعا با مایعات درون وریدی و تزریق خون به منظور جایگزینی خونی که از دست رفته است، درمان شوند تا آزمایشات تشخیصی مثل کولونوسکوپی و آنژیوگرافی را صورت ایمن ترتیب داد تا علت و محل خونریزی را تعیین کند.

بیمارانی که از کم خونی ناشی از فقر آهن شدید رنج می‌برند باید در بیمارستان بستری شوند، به آن‌ها خون تزریق شود و پس از آن با استفاده از قرص‌های مکمل آهن خوراکی در طولانی مدت درمان شوند. بیماران مبتلا به کم خونی فقر آهن ناشی از دست دادن مزمن خون (وجود خون در مدفوع) باید آزمایشاتی از قبیل کولونوسکوپی را انجام دهند تا علت از دست رفتن خون مزمن را متوجه شوند.

تنها در صورت کم خونی شدید بیماران باید در بیمارستان بستری شوند و بیماران مبتلا به خونریزی مقعد خفیف ناشی از پولیپ روده، سرطان روده، شقاق مقعد و بواسیر معمولا نیازی به بستری شدن در بیمارستان ندارد. کم خونی خفیف با مکمل‌های آهن خوراکی درمان می‌شوند و در عین حال آزمایشاتی برای تشخیص علت وجود خون در مدفوع صورت می‌گیرد.

تشخیص علت و محل خونریزی

کولونوسکوپی پرکاربردترین روش برای تشخیص و درمان وجود خون در مدفوع است. اغلب روش‌های کولونوسکوپی پس از مصرف ملین‌های خوراکی به منظور پاکسازی روده از مدفوع، خون و لخته‌های خونی صورت می‌گیرد. با این حال، در وضعیت‌های اضطراری، برای مثال وقتی که خونریزی شدید و مستمر است، پزشک تصمیم می‌گیرد بدون پاکسازی روده بزرگ یک کولونوسکوپی اضطراری انجام دهد. وقتی پزشکی ماهر و با تجربه این کار را انجام دهد، خطر  کولونوسکوپی اضطراری و اختیاری بسیار کم است (انسداد روده، شایع‌ترین عوارض این روش بسیار نادر است). مزایای این روش معمولا بیشتر از عوارض آن است.

کولونوسکوپی برای تشخیص علت و تعیین محل خونریزی مورد استفاده قرار می‌گیرد. تعیین محل خونریزی در خونریزی ناشی از دیورتیکول بسیار اهمیت دارد. با وجود این که اغلب خونریزی های ناشی از دیورتیکول خود به خود و بدون نیاز به درمان جراحی متوقف می‌شوند، بیماران مبتلا به خونریزی دیورتیکول مستمر یا مکرر شدید برای از بین بردن دیورتیکول دچار خونریزی باید جراحی انجام دهد. از آنجایی که بیمار چندین دیورتیکول در سراسر روده دارد، با استفاده از روش کولونوسکوپی می‌توان مشخص کرد که قبل از جراحی کدام دیورتیکول دچار خونریزی شده است. وقتی پزشک از محل دقیق دیورتیکول دچار خونریزی اطلاع نداشته باشد، باید بخش زیادی از روده را برش دهد (که به اندازه جداسازی بخش کوچکی از روده مطلوب نیست) تا مطمئن شود که دیورتیکول دچار خونریزی جدا شده است.

متوقف کردن خونریزی

کولونوسکوپی صرفا یک آزمایش تشخیصی برای مشخص کردن علت وجود خون در مدفوع نیست. در این روش می‌توان با جدا کردن پولیپ های خونریزی، با سوزاندن زخم‌های پس از پولیپکتومی یا آنژیودیسپلازی، با سوزان عروق خونی دچار خونریزی داخل دیورتیکول خونریزی را متوقف کرد.سوزاندن در طی فرآیند کولونوسکوپی معمولا با وارد کردن یک پروب طولانی مخصوص سوزاندن از طریق کولونوسکوپ صورت می‌گیرد. کولونوسکوپی همراه با سوزاندن برای متوقف کردن خونریزی در بسیاری از بیماران مبتلا به خونریزی ناشی از دیورتیکول یا آنژیوپلاستی مورد استفاده قرار می‌گیرد و نیاز به تزریق خون را کاهش می‌دهد، مدت زمان اقامت در بیمارستان را کاهش می‌دهد و نیاز به جراحی را از بین می‌برد.

وقتی با روش کولونوسکوپی نتوان محل خونریزی را تشخیص داد یا کولونوسکوپی قادر به متوقف ساختن خونریزی مکرر یا مستمر نباشد، آنژیوگرافی احشایی مورد استفاده قرار می‌گیرد. وقتی محل خونریزی با آنژیوگرافی تشخیص داده شد، داروهایی از طریق کاتتر آنژیوگرافی تزریق می‌شود تا عروق خونی دچارخونریزی تنگ شود و از خونریزی و دیدن خون در مدفوع جلوگیری شود. همچنین می‌توان از طریق کاتتر سیم‌های ریزی وارد بدن کرد تا عروق خونی دچار خونریزی را  ببندند تا از خونریزی جلوگیری شود.

در صورتی که کولونوسکوپی و آنژیوگرافی احشایی قادر به متوقف کردن مدفوع خونی یا جلوگیری از خونریزی مجدد نباشند، جراحی باید صورت بگیرد. در وضعیت ایده ال، محل خونریزی با کولونوسکوپی، اسکن هسته‌ای یا آنژیوگرافی احشایی تشخیص داده شده است و جراح برای بررسی و برش از محل خونریزی اطلاع دارد. برای مثال، جراح معمولا می‌تواند با دقت سرطان روده، پولیپ خونریزی یا دیورتیکولی را برش دهد. گاهی اوقات، محل دقیق خونریزی را نمی‌توان شناسایی کرد و جراح با این پیش فرض که بیماری دیورتیکولی یا آنژیودیسپلازی علت خونریزی است،باید بخش زیادی از روده را برش دهد.

خونریزی مقعدی ناشی از شقاق مقعد و بواسیر معمولا با روش‌های موضعی مثل نشستن در لگن آب گرم، کرم‌های درمان بواسیری و نرم کننده‌های مدفوع درمان می‌شوند.  اگر این روش‌ها جواب نداند، روش‌های درمانی جراحی و غیرجراحی متعددی موجود هستند.

وجود خون در مدفوع گاهی ممکن است فقط با آزمایش خون نهفته مشخص شود. دیدن خون در مدفوع در نوزادان و در بارداری نیز ممکن است وجود داشته باشد. در هر صورت اگر این مشکل وجود داشته باشد (مدفوع خونی یا تغییر رنگ مدفوع به صورتی که در مقاله اشاره شد) باید سریعا به پزشک مراجعه کنید. درمان معمولا با تشخیص علت خونریزی شروع می شود و سپس پزشک راه و روشی را برای برطرف کردن علت تجویز می کند.


درمان رفلاکس،ترش کردن معده و سوزش سر دل

در ورودی معده دریچه‌ای وجود دارد که حلقه‌ای عضلانی موسوم به اسفنکتر تحتانی مری (LES) است. این دریچه در حالت طبیعی به محض عبور غذا از آن بسته می‌شود، اما اگر کاملاً بسته نشود یا غالباً باز باشد، اسید ترشح شده توسط معده از آن می‌گذرد و به سمت بالا حرکت می‌کند و به مری می‌رسد و به بروز علائمی چون سوزش سر دل دامن می‌زند. چنانچه بیش از دو بار در هفته با علائم رفلاکس معده مواجه می‌شوید، به بیماری ریفلاکس معده یا ترش کردن معده مبتلا شده‌اید.

علائم

سوزش سر دل، ترش کردن و دشواری در بلع (دیسفاژی) رایج‌ترین علائم رفلاکس معده محسوب می‌شوند.

  • سوزش سر دل: سوزش سر دل احساس ناراحتی یا دردی سوزشی است که دقیقاً زیر استخوان جناغ سینه ایجاد می‌شود. این درد معمولاً پس از صرف غذا یا هنگام خم شدن رو به جلو یا دراز کشیدن تشدید می‌شود.
  • ترش کردن معده: برگشت اسید به گلو و دهان باعث ترش کردن می‌شود.برگشت اسید معمولاً طعم ترش و ناخوشایندی را در بالای گلو یا پشت دهان به وجود می‌آورد.
  • دشواری در بلع: تقریباً یک سوم افراد مبتلا به ریفلاکس معده از دشواری در بلع نیز رنج می‌برند. جای زخم‌های به جا مانده‌ی ناشی از تماس اسید مری را تنگ می‌کند و در نتیجه بلعیدن به دشواری انجام می‌شود.بیماران این نارسایی را به صورت تکه غذای گیر کرده در جایی نزدیک استخوان جناغ سینه توصیف می‌کنند.

ریفلاکس معده گاهی اوقات علائم نادرتری را نیز به دنبال دارد که با تحریک و آسیب ناشی از اسید معده همراه هستند. این علائم رفعلاکس معده عبارت‌اند از:

  • حالت تهوع
  • سرفه مداومی که غالباً شب هنگام تشدید می‌شود.
  • درد قفسه سینه
  • با صدا نفس کشیدن (خس خس کردن)
  • پوسیدگی دندان
  • لارنژیت (التهاب حنجره که باعث گلو درد و گرفتگی صدا می‌شود.)

در صورت ابتلا به آسم، ریفلاکس معده علائم آسم و تنگی نفس را به دلیل تحریک مجراهای عبور هوا توسط اسید معده تشدید می‌کند.

علائم در نوزادان و کودکان خردسال (شیرخواران)

بسیاری از والدین نمی‌دانند که رفلاکس معده، به دلیل کوتاه‌تر و باریک‌تر بودن مری، عارضه‌ای رایج در میان نوزادان و کودکان زیر دو سال است. نشانه‌های احتمالی ترش کردن معده در کودکان و نوزادان عبارتند از:

  • استفراغ مداوم که معمولاً بلافاصله پس از غذا (شیر) خوردن یا تا دو ساعت بعد از آن ممکن است اتفاق بیفتد.
  • گریه کردن مکرر
  • کج‌خلقی و تحریک‌پذیری
  • تنفس دشوار و تنگی نفس
  • دشواری در خوابیدن
  • قوز کردن در طول شیرخوردن یا پس از آن
  • خودداری از شیر خوردن با وجود تمایل به مکیدن پستانک و…

بسیاری از این علائم در میان نوزادان و شیرخواران رواج دارد. با این حال، در صورت بروز مکرر این علائم بهتر است هر چه سریع‌تر با پزشک عمومی تماس گرفته شود.

علت

اکثر موارد رفلاکس معده از وجود مشکل در اسفنکتر تحتانی مری ناشی می‌شود. این دریچه حلقه‌ای عضلانی در انتهای مری، لوله‌ای واقع در پشت گلو تا معده، است. اسفنکتر تحتانی مری مانند دریچه عمل می‌کند و با باز شدن آن غذا وارد معده می‌شود تا توسط اسید معده هضم شود. این دریچه پس از ورود غذا بسته می‌شود تا مانع نشت اسید و بازگشت اسید به مری شود.

اما این حلقه‌ی عضلانی در افراد مبتلا به رفلاکس معده ضعیف شده است و در نتیجه اسید معده می‌تواند از این دریچه بگذرد و به مری برگردد. برگشت اسید باعث بروز علائمی چون سوزش سر دل یا احساس ناراحتی و ترش کردن معده می‌شود. دلیل دقیق ضعیف شدن اسفنکتر تحتانی مری مشخص نیست، اما عامل‌های خطر متعددی مؤثر دانسته شده‌اند که در ادامه شرح داده می‌شوند. عامل‌های خطر ضعیف شدن اسفنکتر تحتانی مری عبارت‌اند از:

  • داشتن اضافه وزن یا چاقی: این عامل باعث وارد شدن فشار بیشتر به معده می‌شود و این افزایش فشار به نوبه خود این دریچه را ضعیف می‌کند.
  • زیاده‌روی در مصرف غذاهای چرب: تخلیه اسید معده پس از هضم یک وعده غذایی چرب زمان بیشتری می‌برد.
  • مصرف دخانیات، الکل، قهوه یا شکلات: این خوراکی ها باعث شل شدن این دریچه می‌شود.
  • بارداری: تغییر در میزان هورمون در طول بارداری این دریچه را ضعیف می‌کند و فشار روی معده را افزایش می‌دهد.
  • فتق هیاتال: در این حالت بخشی از معده به سمت دیافراگم (صفحه عضلانی مؤثر در تنفس) بالا می‌آید.
  • اضطراب و فشار روانی

گاستروپارزی (فلج معده) نیز یکی دیگر از عامل‌های خطر به شمار می‌آید که اسید معده در اثر ابتلا به این عارضه دیرتر تخلیه می‌شود. این اسید اضافی تا اسفنکتر تحتانی مری بالا می‌آید. فلج معده در میان بیماران دیابتی شیوع بیشتری دارد، چون میزان بالای قند خون می‌تواند به عصب‌های کنترل کننده معده آسیب بزند و باعث رفلاکس و ترش کردن معده شود.

مصرف داروهایی خاص به شل شدن اسفنکتر تحتانی مری و بروز علائم ریفلاکس معده می‌انجامد. این داروها عبارت‌اند از:

  • مسدود کننده‌های کانال کلسیم: دارای کاربرد برای درمان فشار خون بالا (هایپرتنشن)
  • نیترات‌ها: این ترکیبات دارای کاربرد برای درمان آنژین قلبی می باشند، بیمار در این عارضه به دلیل نرسیدن خون کافی به عضله‌های قلب دچار درد و ناراحتی در ناحیه قفسه سینه می‌شود.

تشخیص

پزشک عمومی در اکثر موارد قادر است تا با پرسیدن سؤال‌هایی درباره علائم بیمار، عارضه رفلاکس معده را تشخیص دهد. انجام آزمایش‌های بیشتر تنها در صورتی ضرورت می‌یابد که:

  • بیمار هنگام بلع دچار درد شود. (ادینوفاژی)
  • دشواری در بلع (دیسفاژی)
  • تسکین نیافتن علائم با وجود مصرف دارو

آزمایش‌های بیشتر با هدف تأیید یا عدم تأیید تشخیص ابتلا به ریفلاکس معده انجام می‌شوند و در این بین احتمال ابتلا به دیگر بیماری‌های دارای علائم مشابه مانند دیس‌پپسی عملکردی یا سوءهاضمه (تحریک معده یا مری) یا سندرم روده تحریک‌پذیر (IBS) بررسی می‌شود. همچنین برای رد احتمال کم‌خونی آزمایش شمارش کامل خون انجام می‌شود.

آندوسکوپی: به منظور تأیید تشخیص ابتلا به رفلاکس معده، آندوسکوپ (درون‌بین) به آرامی وارد دهان بیمار می‌شود و سپس از راه گلو به سمت پایین و معده هدایت می‌شود. بیمار معمولاً طی این عمل هوشیار است و تنها پیش از عمل مقداری آرام‌بخش دریافت می‌کند. پزشک به کمک دوربین آندوسکوپ آسیب دیدن سطح مری توسط اسید معده را بررسی می‌کند. آندوسکوپی به تشخیص افتراقی و حذف احتمال ابتلا به عارضه‌های جدی‌تری مانند سرطان معده کمک می‌کند که باعث سوزش سر دل می‌شوند.

مانومتری: در مانومتری برای بررسی عملکرد اسفنکتر تحتانی مری، میزان فشار داخل عضله‌ی این اسفنکتر اندازه‌گیری می‌شود.

بلع باریوم:آزمایش بلع باریوم یکی از کارآمدترین روش‌های ارزیابی توانایی بلع و یافتن محل دقیق منشأ مشکل ترش کردن معده است. این آزمایش غالباً انسدادها یا مشکلات مربوط به عضله‌های مؤثر در فرایند بلع را مشخص می‌سازد.

پایش 24 ساعته pH:هنوز مشخص نیست که آیا بروز علائم پس از آندوسکوپی از ریفلاکس معده نشأت می‌گیرد یا خیر، پایش 24 ساعته pH برای پاسخگویی به این پرسش و تأیید تشخیص رفلاکس معده توصیه می‌شود.پایش 24 ساعته pH با هدف اندازه‌گیری میزان pH اطراف مری انجام می‌شود.

زمان مراجعه به پزشک

چنانچه تنها یک یا دو بار در ماه با علائمی مانند سوزش سر دل مواجه می‌شوید، ضرورتی برای مراجعه به پزشک وجود ندارد. این علائم را می‌توان با ایجاد تغییر در سبک زندگی و مصرف داروهای غیرتجویزی در زمان بروز علائم کنترل کرد. در صورتی که علائم رفلاکس معده مانند ترش کردن معده و سوزش سر دل مکررا تکرار شد و باعث برهم خوردن خواب بیمار شد برای تشخیص علت ترش کردن معده باید به پزشک مراجعه کنید.

درمان

خوشبختانه به روش‌های گوناگونی مانند اقدام‌های ساده‌ی خود درمانی، دارو و جراحی می توان اقدام به درمان ترش کردن معده کرد.

درمان خانگی

انجام روش‌های خود درمانی ساده‌ی زیر برای درمان ترش کردن معده مفید است:

  • در صورت داشن اضافه وزن، کاهش وزن می‌تواند علائم رفلاکس معده را، به دلیل کاهش فشار روی معده، بهبود بخشد.
  • ترک دخانیات نیز مؤثر است، چون دخانیات سیستم گوارشی را تحریک می‌کند و باعث تشدید علائم می‌شود.
  • سعی کنید در عوض سه وعده غذای سنگین، وعده‌های غذایی بیشتر اما در حجم کمتر میل کنید. سه تا چهار ساعت پیش از خواب شام بخورید.
  • مصرف الکل، قهوه، شکلات، گوجه فرنگی یا غذاهای چرب یا تند و پرادویه باعث بروزعلائم ریفلاکس معده می‌شود. چنانچه احتمال می‌دهید که هر یک از مواد فوق علائم را تشدید می‌کند، آن مواد را از رژیم غذایی خود حذف کنید تا ببینید که آیا علائم ریفلاکس معده بهبود می‌یابد یا خیر.
  • سر تخت را با گذاشتن یک قطعه چوب، تخته سنگ یا آجر در حدود 20 سانتی‌متر (8 اینچ) بالاتر بیاورید. این کار ممکن است علائم را تسکین دهد؛ اما پیش از بالا آوردن تخت از محکم و پایدار بودن آن کاملاً مطمئن شوید. بالشت اضافی زیر سر نگذارید، چون با این کار فشار روی شکم افزایش می‌یابد.

 رژیم غذایی

url

مصرف غذای مناسب سرشار از پروتئین و کم‌چرب احتمال ترش کردن و ریفلاکس معده را کاهش می‌دهد. خوردن وعده‌های غذایی بیشتر و کم‌حجم‌تر و دست کشیدن از غذا پیش از احساس سیری نیز اقدامی مفید به شمار می‌رود. از مصرف غذاهایی که احتمال می‌دهید باعث بروز علائم رفلاکس معده می‌شود خودداری کنید. نوشیدنی‌های محرک سوزش سر دل یا تشدید کننده علائم ریفلاکس معده عبارت‌اند از:

  • قهوه یا چای (به دو صورت معمولی و بدون کافئین)
  • دیگر نوشیدنی‌های حاوی کافئین
  • نوشیدنی‌های دارای کربنات
  • الکل

مواد غذایی محرک سوزش سر دل یا تشدید کننده علائم ترش کردن معده عبارت‌اند از:

  • مرکبات مانند پرتقال و لیمو
  • گوجه فرنگی و فراورده‌های حاوی گوجه فرنگی مانند سس گوجه فرنگی و سالسا
  • شکلات
  • نعناع یا سوسن عنبر
  • غذاهای چرب یا تند و پرادویه مانند کاری یا فلفل
  • پیاز و سیر

دارو

داروهای زیر برای درمان ترش کردن معده مصرف می‌شوند از قرار زیر است:

  • داروهای قابل تهیه از داروخانه بدون نسخه پزشک (غیرتجویزی)
  • بازدارنده‌های پمپ پروتون (PPIs)
  • آنتاگونیست گیرنده‌های H2(H2RA)

با توجه به نحوه‌ی واکنش علائم ریفلاکس معده، داروها در دوره کوتاه مدت یا بلندمدت مصرف می‌شود. به پزشک اطلاع دهید که چه داروهایی را برای درمان عارضه‌های دیگر مصرف می‌کنید، تا وی بتواند تأثیر آن داروها در بروز علائم را بررسی کند و در صورت اثر نامطلوب یک دارو، داروی دیگری را در صورت امکان جایگزین آن سازد. مصرف دارویی را که برای‌تان تجویز شده است، هیچ‌گاه بدون مشورت با پزشک قطع نکنید.

بعضی از داروهای قابل تهیه بدون نسخه پزشک برای تسکین علائم ملایم تا متوسط ریفلاکس معده کاربرد دارند. ضد اسیدها اثر اسید معده را خنثی می‌کنند؛ بااین حال، مصرف همزمان آن با داروهای دیگر، به دلیل تداخل دارویی و جذب نشدن کامل داروها، مجاز نیست. همچنین ضد اسیدها پوشش خاص روی بعضی از قرص‌ها را از بین می‌برند. بنابراین پیش از مصرف داروی ترش کردن معده با پزشک عمومی یا دکتر داروساز مشورت کنید. آلژینات‌ها به شیوه‌ای متفاوت عمل می‌کنند. این داروها پوشش محافظی را تولید می‌کنند که از لایه مخاطی معده و مری در برابر اثر اسید معده محافظت می‌کند. این داروها زمانی بهترین نتیجه را به دست می‌دهند که بلافاصله پس از اتمام غذا مصرف شوند.

بازدارنده‌های پمپ پروتون: چنانچه ریفلاکس معده با روش‌های خود درمانی اشاره شده در بالا بهبود نیابد، احتمالاً پزشک عمومی دوره یک ماهه بازدارنده پمپ پروتون را تجویز می‌کند. بازدارنده پمپ پروتون با کاهش میزان اسید ترشح شده توسط معده علائم رفلاکس معده را تسکین می‌دهد.پزشک عمومی به منظور به حداقل رساندن اثرهای جانبی، کمترین میزان مؤثر بازدارنده پمپ پروتون برای کنترل علائم را تجویز می‌کند. بنابراین در صورت نتیجه‌بخش نبودن مصرف این داروها حتماً پزشک را در جریان بگذارید، چون ممکن است با افزایش مقدار دارو نتیجه مطلوب به دست آید.

آنتاگونیست‌های گیرنده‌های H2: در صورت مفید نبودن بازدارنده‌های پمپ پروتون، داروی دیگری موسوم به آنتاگونیست گیرنده‌های H2 تجویز می‌شود تا یا به جای بازدارنده‌های پمپ پروتون یا در کنار آنها برای دوره کوتاه (مثلاً دو هفته‌ای) برای درمان ترش کردن معده مصرف شود.آنتاگونیست گیرنده‌های H2 اثر هیستامین شیمیایی را مسدود می‌کند. بدن از این هیستامین برای تولید اسید معده استفاده می‌کند. بنابراین این داروها میزان اسید معده را کاهش می‌دهند.

جراحی

جراحی معمولاً تنها زمانی توصیه می‌شود که دیگر راه های درمان‌ ترش کردن معده موفقیت‌آمیز نبوده باشند یا علائم رفلاکس معده شدید، مداوم و توان‌فرسا باشند و بیمار تمایلی به مصرف درازمدت دارو نداشته باشد. اگرچه جراحی علائم ناشی از ریفلاکس معده را کاهش می‌دهد، اما عوارض مرتبطی وجود دارند که باعث بروز علائم دیگری مانند موارد زیر می‌شود:

  • دشواری در بلع (دیسفاژی)
  • نفخ
  • باد شکم
  • ناتوانی در آروغ زدن

پیش از انتخاب روش درمان با پزشک معالج خود در مورد مزایا و عوارض جراحی صحبت کنید.

همچنین می‌توانید از پزشک عمومی بخواهید تا شما را به جراحی معرفی کند که عمل مورد نظرتان را انجام می‌دهد تا بتوانید در مورد مزایا و عوارض جانبی احتمالی عمل به تفصیل به تبادل نظر بپردازید. عمل‌های جراحی و آندوسکوپی متداول برای درمان ریفلاکس معده عبارت‌اند از:

  • فوندوپلیکاسیون (تازنی بالای معده) نیسن لاپاروسکوپی (LNF)
  • تزریق آندوسکوپی عامل‎های حجیم کننده
  • تقویت به کمک ایمپلنت‌های هیدروژل در عمل آندوسکوپی
  • ابلیشن رادیوفرکانسی در عمل آندوسکوپی
  • قرار دادن حلقه مغناطیسی بسیار ظریف دور مری طی لاپاراسکوپی

پیشگیری

می توان با راهکارهای ساده ای مانند داشتن وزن متناسب، پرهیز از غذاهای چرب و عدم مصرف دخانیات از بیماری رفلاکس معده جلوگیری کرد.

رفلاکس معده عارضه بسیار شایعی است که گاهی با علائمی مانند حالت تهوع، سر درد، سوزش سر دل بعد از غذا خوردن، تنگی نفس و… همراه می باشد. ریفلاکس معده در هر سنی حتی در نوزادان، کودکان و شیرخواران نیز ممکن است بوجود آید. علت ترش کردن معده مربوط به برگشت اسید معده به مری می باشد. راه های درمان بدون جراحی رفلاکس معده باعث تسکین علائم می شوند و فقط تعداد کمی از بیماران نیاز به جراحی پیدا می کنند.


علائم و درمان زخم معده(خونریزی معده) چیست؟

علائم و درمان زخم معده(خونریزی معده) چیست؟

بر اساس گزارش‌های انجمن متخصصان معده و روده امریکا تقریباً 4 میلیون نفر از زخم معده رنج می‌برند و از هر ده نفر یک تن در دوره‌ای از زندگی خود به این عارضه مبتلا خواهد شد. و یکی از پیامدهای آن خونریزی می باشد. بنابراین آگاهی از علایم خونریزی معده بسیار مهم است، در ادامه به علائم خونریزی معده اشاره می‌شود.

زخم معده چیست؟


زخم معده چیست؟

طبق گفته های سایت www.cochrane.org زخم شدن مخاط معده یا روده کوچک را زخم معده گویند که از این بیماری با اصطلاح اولسر پپتیک (زخم دستگاه گوارش) نیز یاد می‌شود. این زخم‌ها در صورتی بروز می‌یابند که لایه ضخیم مخاطی حفاظت کننده‌ از معده در برابر مایعات ترشح شده توسط غده‌های دیواره‌ی دستگاه گوارش نازک شود. خوشبختانه این مشکل به سادگی درمان می‌شود، اما چنانچه به موقع به پزشک مراجعه نشود وخیم می‌گردد. یک بیمار از هر ده بیماری که دچار خونریزی زخم می‌شود هیچ دردی را تجربه نمی‌کند. بنابراین آگاهی از دیگر نشانه‌های خونریزی معده می‌تواند سرنوشت‌ساز باشد. زخم معده معمولاً هنگام تماس یافتن با اسید معده باعث درد بیمار می‌شود. اما با شروع خونریزی زخم، خون اثر اسید معده را کاهش می‌دهد و درد معمول بیمار را ساکت می‌کند.

خونریزی معده چیست؟


زمانی که خونریزی زخم شروع می‌شود، خون اسید معده‌ی موجود در اطراف زخم را خنثی می‌کند و در نتیجه اسید خنثی شده ناحیه‌های حساس نزدیک زخم را نمی‌سوزاند. پی‌آمد این واکنش متوقف شدن احساس درد و بروز مشکلات جدی و وخیم است. ممکن است بیمار با متوقف شدن احساس درد فکر کند که زخم‌ معده اش التیام یافته است. حال آن که شرایط در واقع رو به وخامت نهاده است. زخم تشدید شده است و خونریزی آن‌قدر شدید است که بیمار، به دلیل توضیح داده شده در بالا، هیچ دردی حس نمی‌کند.

بیمار گاهی دچار خونریزی معده بدون درد و کم‌خونی می‌شود که چون عارضه‌های گوناگون بسیاری با این دو نشانه‌ همراه هستند، ممکن است تشخیص اشتباه صورت گیرد. همچنین گاهی بیمار به دلیل از دست دادن خون دچار سرگیجه می‌شود، اما باز هم اضطراب یا فشار روانی یا حتی کم‌خوابی را به اشتباه مسبب این سرگیجه می‌داند و ردّ پای این نشانه‌ها را در سبک زندگی خود دنبال می‌کند تا به تصور خود علت بروز مشکل را بیابد.

علت بروز زخم معده چیست؟


Peptic-Ulcer

در این بخش به بررسی علل بروز زخم و خونریزی  معده می پردازیم. ابتدا به بیان علت زخم معده می پردازیم. زخم معده زمانی رخ می‌دهد که اسید دستگاه گوارش به سطح داخلی مری، معده یا روده کوچک آسیب بزند. اسید، زخم باز دردناکی را ایجاد می‌کند که ممکن است خونریزی کند. دستگاه گوارش با لایه مخاطی پوشیده می‌شود که در حالت طبیعی از اثر خورندگی اسید جلوگیری می‌کند. اما چنانچه میزان اسید افزایش یا مقدار مخاط کاهش یابد، زخم ایجاد می‌شود. از دیگر علت های زخم معده می تاون به موارد زیر اشاره کرد:

  • باکتری: باکتری هلیکوباکترپیلوری معمولاً در لایه مخاطی پوشاننده و حفاظت کننده بافت‌های سطح داخلی معده و روده کوچک زندگی می‌کند. هلیکوباکترپیلوری غالباً هیچ مشکلی به وجود نمی‌آورد، اما گاهی باعث التهاب لایه داخلی معده می‌شود و به زخم شدن آن می‌انجامد. نحوه پخش شدن هلیکوباکترپیلوری مشخص نیست، اما احتمالاً از راه تماس نزدیک میان دو فرد، مانند بوسیدن، از فردی به فرد دیگر انتقال می‌یابد. ضمناً گاهی اوقات هلیکوباکترپیلوری از راه غذا و آب منتقل می‌شود.
  • مصرف مداوم بعضی از داروها: مسکن‌های تجویزی و غیرتجویزی خاص لایه‌ی مخاطی معده و روده کوچک را تحریک می‌کند و ملتهب می‌سازد. آسپرین، ایبوپروفن، ناپروکسین و کتوپروفن از این داروها محسوب می‌شوند. سالمندان یا بیماران مبتلا به استئوآرتریت که این مسکن‌ها را به طور مداوم مصرف می‌کنند بیش از دیگران در معرض ابتلا به زخم معده قرار دارند. از دیگر داروهای تجویزی به وجود آورنده‌ی زخم معده می‌توان به داروهایی موسوم به بیسفوسفونات (اکتونل، فوساماکس و اقلام مشابه) و مکمل‌های پتاسیم اشاره کرد که برای درمان پوکی استخوان مصرف می‌شود.

از جمله عوارض زخم معده می توان به خونریزی زخم اشاره کرد. از آنجایی که خونریزی در زخم ها معمولا رایج می باشد در ادامه به بررسی علت خونریزی معده می پردازیم. با بزرگ‌تر شدن زخم، فرسایش و خوردگی عضله‌های معده یا دیواره دوازدهه (جایی که غذا با اسید مخلوط می شود.) شروع می‌شود و در طی این فرایند تخریب، رگ‌های خونی آسیب می‌بیند و در نتیجه خونریزی معده شروع می‌شود. اگر میزان آسیب رگ‌های خونی کم باشد، جریان خون آهسته می‌شود و معمولاً خون سرانجام به طریقی وارد دستگاه گوارش می‌گردد. اما اگر رگ‌های خونی به شدت آسیب ببیند، خونریزی معده سریع و بسیار خطرناک خواهد بود.

علایم نشان دهنده ی خطر زخم معده


علایم نشان دهنده ی خطر زخم معده

زخم‌ها گاهی با هیچ علامتی همراه نیستند و معمولاً عارضه شدیدی مانند خونریزی معده نخستین علایم زخم معده به حساب می آید. از دیگر علایم آن می توان به موارد زیر اشاره کرد:

  • درد شکم رایج‌ترین علایم زخم معده است که در رمورد این درد می تاون به موارد زیر اشاره کرد:
  1. این درد معمولاً ناحیه میانی بالای شکم، بالای ناف و پایین قفسه سینه، را درگیر می‌کند.
  2. این درد سوزشی یا جانکاه است و شبیه به نیزه‌ای است که از میان بدن می‌گذرد.
  3. درد غالباً چند ساعت پس از صرف غذا و زمان خالی بودن معده بروز می‌یابد.
  4. درد شکمی که از علایم زخم معده غالباً شب هنگام و ساعات اولیه صبح تشدید می‌شود.
  5. درد می‌تواند از چند دقیقه تا چند ساعت به طول بیانجامد.
  6. غذا خوردن، مصرف ضد اسید (آنتی اسید) یا استفراغ می‌تواند باعث تسکین درد شود.
  • حالت تهوع
  • استفراغ
  • کاهش اشتها
  • کاهش وزن

زخم‌ معده شدید خونریزی معده یا دوازدهه را به دنبال دارد. خونریزی گاهی اوقات تنها علامت زخم معده است. این خونریزی می‌تواند سریع یا آهسته باشد، خونریزی سریع در قالب یکی از روش‌های زیر نمودار می‌شود:

  • بالا آوردن خون یا مواد تیره رنگی شبیه قهوه ای که در ته فنجان می ماند: این استفراغ یک فوریت پزشکی است و بیمار باید بی‌درنگ به مراکز درمانی مراجعه کند.
  • وجود خون در مدفوع یا مدفوع سیاه، قیر مانند و ظاهری چسبناک: تشخیص خونریزی معده به میزان کم غالباً دشوارتر است چون با هیچ علامت قابل توجهی همراه نیست.
  • کم‌خونی: کاهش سلول‌های قرمز خون پی‌آمد معمول این خونریزی است.
  • خستگی: خستگی مزمن، کاهش انرژی (بی‌حالی)، ضعف، ضربان قلب سریع (تپش قلب) و رنگ‌پریدگی (زرد شدن پوست) از علائم کم‌خونی به شمار می‌روند.

در صورت رویارو شدن با هر یک از علایم خونریزی معده (شرح داده شده در زیر) بی‌درنگ برای آغاز درمان زخم معده به مرکز فوریت‌های پزشکی مراجعه کنید و پزشک را در جریان تمام علائم خود قرار دهید:

  • دفع مدفوع قیر مانند، سیاه و بدبو یکی از نخستین علائم آغاز خونریزی زخم معده یا زخم دوازدهه به شمار می‌رود.
  • وجود خون قرمز تیره در مدفوع
  • در صورت پیشرفته بودن زخم، نشانه‌های متفاوت و مکرر خونریزی بروز می‌یابد.
  • استفراغ خون قرمز روشن نشان دهنده آغاز خونریزی معده است که با حالت تهوع مداوم همراه است.
  • کاهش وزن ناخواسته یا غیرقابل توضیح
  • درد شدید و در محل مشخص‌تر در موارد سوراخ شدن زخم، این درد در پشت بدن نیز منتشر می‌شود.
  • ضعف و سرگیجه هنگام ایستادن به دلیل از دست دادن خون، بیمار به مرور زمان دچار کم‌خونی می‌شود و احساس ضعف، سرگیجه یا خستگی مداوم دارد. این حالت معمولاً نشانه خونریزی آهسته‌ای است که اقدامی برای درمان آن صورت نگرفته است.

زمان مراجعه به پزشک


زمان مراجعه به پزشک

چنانچه در ناحیه بالای شکم متحمل دردی سوزشی می‌شوید که با خوردن غذا یا مصرف آنتی اسیدها (ضداسیدها) بهبود می‌یابد، در اولین فرصت به پزشک مراجعه کنید. البته بروز چنین دردی حتماً به معنای ابتلا به زخم معده نیست، چون عارضه‌های دیگری نیز هستند که با علائم مشابهی همراه‌اند.

در صورت بالا آوردن خون یا مواجهه با دیگر نشانه‌های خونریزی معده و دستگاه گوارش بی‌درنگ به مرکز فوریت‌های پزشکی مراجعه کنید. زخم‌های دستگاه گوارش باعث خونریزی شدیدی می‌شوند که تزریق خون یا جراحی را ضروری می‌سازد. درد شکمی شدید بیانگر سوراخ شدن یا پاره شدن زخم است که فوریتی پزشکی محسوب می‌شود و باید برای ترمیم سوراخ ایجاد شده در معده عمل جراحی انجام شود. استفراغ و درد شکمی نشانه‌ی یکی دیگر از عارضه‌های زخم دستگاه گوارش، یعنی انسداد، نیز محسوب می‌شود که گاهی اوقات نیاز به عمل جراحی فوری دارد.

تشخیص وجود زخم معده


تشخیص وجود زخم معده

پزشک برای تأیید ابتلا به زخم معده و احتمال بروز خونریزی معده آتی دستور انجام آزمایش‌های تصویربرداری‌ تشخیصی می‌دهد. دو آزمایش رایج عبارت‌اند از:

  • عکس‌برداری گوارشی فوقانی (UGI): این روش نوعی رادیوگرافی (اشعه ایکس) است که در آن، بیمار برای افزایش کنتراست مایعی گچی می‌نوشد و در نتیجه تصویری واضح‌تر از بخش‌های معین به دست می‌آید. چون این مایع حاوی باریم است، این آزمایش را گاهی اوقات بلع باریم نیز می‌نامند.
  • آندوسکوپی (EGD): آندوسکوپ (درون‌بین) لوله انعطاف‌پذیر باریکی است که دوربین بسیار کوچکی در سر آن قرار دارد. مسکن ملایمی به بیمار داده می‌شود و سپس لوله از راه دهان وارد معده می‌شود. پزشک لایه مخاطی معده را جهت تشخیص زخم معده بررسی می‌کند و نمونه‌های بسیار کوچک بافتی (نمونه‌برداری) برای معاینات میکروسکوپی گرفته می‌شود. چنانچه در آزمایش‌های تصویربرداری ابتلا به زخم معده مشخص شود، به احتمال زیاد آزمایشی به منظور تعیین وجود هلیکوباکترپیلوری انجام می‌شود.

پزشک باید در مورد وجود هلیکوباکترپیلوری مطمئن باشد، چون رفع این باکتری احتمالاً می تواند باعث درمان زخم معده شود.شیوه درمان زخم‌ معده ناشی از هلیکوباکترپیلوری با روش درمان زخم‌های ایجاد شده به دلیل مصرف دارو متفاوت است.از سه نوع آزمایش برای تعیین وجود هلیکوباکترپیلوری استفاده می‌شود که از قرار زیر است:

  • آزمایش‌های خون: این آزمایش‌ها با اندازه‌گیری آنتی بادی‌های باکتری، وجود آن را مشخص می‌سازند.
  • آزمایش تنفسی: در این آزمایش دی اکسید کربن موجود در بازدم بیمار پس از نوشیدن مایعی خاص اندازه‌گیری می‌شود.
  • آزمایش‌های بافت: این آزمایش‌ها تنها پس از انجام نمونه‌برداری آندوسکوپی کاربرد دارند، چون متخصصین برای شناسایی باکتری‌ها به نمونه بافت معده نیاز دارند.

درمان


در ابتدا به روش های درمان زخم معده می پردازیم. زخم های با توجه به دلیل بروز آن درمان می‌شود تا موجب خونریزی معده نشوند. روش‌های درمانی عبارت‌اند از:

  • مصرف آنتی بیوتیک برای از بین بردن هلیکوباکترپیلوری: پزشک در صورت وجود هلیکوباکترپیلوری در دستگاه گوارش ترکیبی از آنتی بیوتیک‌ها را برای از بین بردن این باکتری تجویز می‌کند. بیمار احتمالاً باید این آنتی بیوتیک‌ها و همچنین داروهای کاهش دهنده اسید معده را به مدت دو هفته مصرف کند.

مصرف آنتی بیوتیک برای از بین بردن هلیکوباکترپیلوری

  • داروهای متوقف کننده تولید اسید و تسریع کننده التیام زخم: بازدارنده‌های پمپ پروتون اسید معده را با متوقف ساختن عملکرد بخش‌هایی از سلول‌های ترشح کننده اسید کاهش می‌دهند. این دسته شامل داروهای تجویزی و غیرتجویزی‌ای چون امپرازول (پریلوسک)، لانسوپرازول (پریواسید)، رابپرازول (آسیفکس)، اسموپرازول (نکسیوم) و پنتوپرازول (پروتونیکس) می‌شود.

مصرف طولانی مدت بازدارنده‌های پمپ پروتون، به ویژه در مقادیر بالا، خطر شکستگی مفصل ران، مچ دست و ستون فقرات را افزایش می‌دهد؛ بنابراین بهتر است بیمار در مورد تأثیرگذاری مکمل کلسیم بر این اثر جانبی با پزشک مشورت کند.

  • داروهای کاهش دهنده تولید اسید یا متوقف کننده‌های هیستامین (H-2): با کاهش دادن میزان اسید معده‌ی آزاد شده در دستگاه گوارش درد ناشی از زخم معده را تسکین می‌دهند و روند التیام را تسریع می‌کنند. رانیتیدین (زانتاک)، فاموتیدین (پپسید)، سایمتیدین (تاگامت) و نیزاتیدین از متوقف کننده‌های تجویزی و بدون نسخه‌ی اسید محسوب می‌شوند.
  • ضداسیدهای (آنتی اسیدهای) خنثی کننده اسید معده: ضد اسیدها با خنثی کردن اسید موجود در معد، درد را به سرعت تسکین می‌دهند. یبوست یا اسهال، بسته به مواد اصلی تشکیل دهنده دارو، از اثرهای جانبی ضداسیدها به شمار می‌رود. ضداسیدها علی‌رغم فرونشاندن علائم زخم معده معمولاً برای التیام زخم تجویز نمی‌شوند.
  • داروهای محافظت کننده از مخاط معده و روده کوچک: پزشک در بعضی موارد داروهایی مانند عامل‌های سیتوپروتکتیو را تجویز می‌کند که به محافظت از بافت‌های پوشاننده معده و روده کوچک کمک می‌کنند. در این مورد داروهایی مانند سوکرالفیت و میزوپرستول را می‌توان با نسخه پزشک و داروهایی مانند ساب سالیسیلات بیسموت (پپتو ـ بیسمول) را بدون نسخه از داروخانه تهیه کرد.

درمان خانگی

درد ناشی از زخم معده با رعایت نکته‌های زیر کاهش می‌یابد:

  • رژیم غذایی سالم: رژیم غذایی سالم و سرشار از میوه، سبزی و غلات برای درمان زخم معده مفید است. کمبود ویتامین التیام زخم معده را دشوار می‌سازد.
  • مصرف مسکن‌های دیگر: در صورت مصرف مداوم مسکن، بهتر است با پزشک در مورد مناسب بودن استامینوفن مشورت شود.
  • مدیریت استرس و فشار روانی: استرس نشانه‌ها و علائم زخم معده را تشدید می‌کند. عوامل استرس‌زای زندگی خود را تعیین کنید و نهایت سعی خود را برای برطرف کردن آنها به کار بندید. به سختی می‌توان مانع بروز بعضی استرس‌ها شد، اما می‌توان نحوه مدیریت‌شان را با ورزش کردن، انجام تمرین‌های خاص، سپری کردن اوقات فراغت با دوستان یا نوشتن خاطرات آموخت.
  • عدم استعمال دخانیات: دخانیات به مخاط محافظ معده آسیب می‌زند و بیش از پیش معده را مستعد زخم شدن می‌سازد و همچنین میزان تولید اسید را افزایش می‌دهد.

درمان آندوسکوپی برای درمان زخم معده



درمان آندوسکوپی طی سی سال گذشته در سراسر جهان به عنوان درمان خط اول برای خونریزی معده و دستگاه گوارشی فوقانی پذیرفته شده است. آزمایش‌های بالینی بی‌شمار سودمندی درمان آندوسکوپی برای این عارضه را اثبات کرده‌اند، و در اکثر آزمایش‌های بالینی، کاهش خونریزی مکرر و ضرورت مداخله جراحی مشاهده است. درمان با تزریق، انعقاد گرمایی و لیزر درمانی سه دسته‌ی اصلی درمان آندوسکوپی هستند. در بررسی جداگانه هر یک از روش‌های درمان با تزریق، ابزار تماس گرمایی و لیزر درمانی مشخص گردید که هر سه گروه تعداد دفعات خونریزی و نیاز به مداخله جراحی را کاهش می‌دهند.

تغذیه

تمام غذاها تأثیر یکسانی بر روی تمام بیماری زخم معده ندارند. هر بیمار خود باید رژیم غذایی دامن زننده به علائم زخم و خونریزی معده را تشخیص دهد. ادویه‌هایی مانند فلفل اسید معده را افزایش می‌دهند و معده را تحریک می‌کنند. غذاهای حاوی شکلات، تند یا سرشار از چربی نیز معده را تحریک می‌کند. غذاهای حاوی الکل یا کافئین نیز باعث بروز علائم می‌شود. در ادامه به غذاهایی اشاره می‌کنیم که باید مصرف‌شان را محدود کرد یا کاملاً از برنامه رژیم غذایی حذف کرد:

  • آشامیدنی‌ها:

نوشابه گازدار و شکلات داغ

  1.  شیرکاکائو و شیر پرچرب
  2. چای نعناع یا سوسن عنبر
  3. قهوه بدون کافئین و معمولی
  4. چای سبز و سیاه کافئین‌دار یا بدون کافئین
  5.  مشروبات الکلی
  6. آب پرتقال یا گریپ فروت
  • ادویه و فلفل:
  1. فلفل سیاه و قرمز
  2. پودر سیر
  3.  پودر فلفل
  • غذاهای دیگر
  1. فراورده‌های لبنی پرچرب یا خامه
  2. پنیرهای تند یا طعم‌دار مانند پنیر فلفل جالاپنو
  3. گوشت‌های پرچرب و پرادویه مانند سوسیس، سالامی، کالباس و همبرگر
  4. خوراک لوبیای تند و پرادویه
  5.  سیر و پیاز
  6. فرآورده‌های حاصل از گوجه فرنگی مانند سس گوجه فرنگی، آب گوجه فرنگی یا رب گوجه فرنگی

مصرف غذاهای سالم گوناگون از تمام گروه‌های غذایی در درمان زخم معده لازم است. مصرف میوه، سبزی، غلات (نان سبوس‌دار، برشتوک، پاستا و برنج قهوه‌ای) و فراورده‌های لبنی کم چرب یا بدون چربی برای بیماران مبتلا به زخم معده مفید است و بهتر است گوشت بدون چربی، گوشت سفید (مرغ، بوقلمون و ماهی)، حبوبات، تخم مرغ و خشکبار در رژیم غذایی این افراد گنجانده شود. میزان چربی‌های ناسالم، نمک و شکر افزوده در یک برنامه غذایی سالم باید در کمترین میزان ممکن نگه داشته شود. روغن زیتون و روغن کانولا جزء چربی‌های سالم هستند.

درمان خونریزی معده

درمان خونریزی معده

پزشک معمولاً متوقف کننده‌های اسید را برای تسکین درد ناشی از خونریزی معده تجویز می‌کند اما به خاطر داشته باشید که این تسکین موقتی است.

سه نفر از هر ده نفر مبتلا به علائم خونریزی زخم معده برای توقف خونریزی معده نیاز به عمل جراحی دارند. اکثر موارد خونریزی شدید با استفاده از آندوسکوپی متوقف می‌شود. پزشک به کمک آندوسکوپ (درون‌بین) رگ‌های خونریزی دهنده را با استفاده از سوند گرم شده توسط جریان برق می‌سوزاند یا مسدود می‌کند. همچنین پزشک هنگام آندوسکوپی نشانه‌های انواع گوناگون خونریزی را به خوبی مشاهده می‌کند. لخته‌های خون، جهش ناگهانی خون، نشت آهسته خون از سرخرگ‌ها و تورم رگ‌های خونی (که هنوز خونریزی ندارند) همگی طی انجام آندوسکوپی تشخیص داده می‌شود. آندوسکوپی در حال حاضر استاندارد طلایی درمان خونریزی زخم معده محسوب می‌شود.

پیشگیری


احتمال ابتلا به زخم معده را می‌توان با رعایت نکته‌های زیر کاهش داد:

  • محافظت در برابر عفونت‌ها: نحوه انتشار هلیکوباکترپیلوری کاملاً مشخص نیست، اما بر اساس آزمایش‌های انجام شده احتمال داده می‌شود که این باکتری از راه تماس فردی یا از طریق آب و غذا انتقال می‌یابد. شستشوی دست با آب و صابون و مصرف غذاهای کاملاً پخته شده از راه‌های پیشگیری از عفونت محسوب می‌شود.
  • مصرف احتیاط‌ آمیز مسکن‌ها: در صورت مصرف مداوم مسکن‌های افزایش دهنده‌ی احتمال ابتلا به زخم معده، با اقدام‌هایی نظیر مصرف مسکن همراه با غذا خطر بروز بیماری‌های معده را کاهش دهید. از پزشک بخواهید تا کمترین میزان مؤثر مسکن را تعیین کند. هنگام مصرف مسکن از نوشیدن مشروبات الکلی خودداری کنید، چون این ترکیب احتمال ابتلا به ناراحتی معده را افزایش می‌دهد.

اکثر افراد مبتلا به زخم های معده دچار خونریزی نیز می شوند، بنابراین برای جلوگیری از خونریزی معده باید از بروز زخم معده پیشگیری کنند. این بیماری نسبتا شایع می باشد و در بعضی اوقات هیچگونه علائم زخم معده ای بروز نمی یابد تا بیماری به مرحله شدید برسد. یکی از عوارض این بیماری در مرحله شدید آن خونریزی معده می باشد، که بعضی از علائم آن جزء فوریت های پزشکی محسوب می شود. همواره در صورت بروز علائم ذکر شده در مقاله به پزشک مراجعه کنید تا در صورت احتمال بروز این مشکل نسبتا به درمان زخم معده اقدام شود.

سوالات متداول زخم معده


پیگیری بعداز درمان زخم معده اولیه چیست؟

درمان زخم معده اغلب موفقیت‌آمیز است و منجر به بهبودی زخم می‌شود. اما اگر علائم‌تان شدید است یا اگر علائم باوجود درمان ادامه یافت، پزشکتان ممکن است توصیه کند اندوسکوپی کنید تا از علل احتمالی علائم‌تان جلوگیری کند. اگر یک زخم حین اندوسکوپی شناسایی شد، پزشکتان ممکن است اندوسکوپی دیگری را بعداز درمان‌تان توصیه کند تا از بهبودی زخم‌تان مطمئن شود. از پزشکتان بپرسید که آیا باید تست‌های پیگیری بعداز درمان را انجام دهید یا خیر.

دلایل این‌که چرا یک زخم ممکن است بهبودنیابد چیست؟

زخم معده‌ای که با درمان بهبود نیابد، زخم مقاوم نامیده‌میشود. دلایل متعددی برای اینکه چرا یک زخم ممکن است موفق به بهبودی نشود، وجوددارد. این دلایل شامل:

  • عدم مصرف داروها براساس دستورالعمل‌شان
  • این نکته که بعضی انواع باکتری هلیکوباکترپیلوری، به آنتی‌بیوتیک‌ها مقاومند
  • استفاده مرتب از توتون و تنباکو
  • استفاده مرتب از مسکن‌ها (NSAIDs و آسپرین) که خطر بروز زخمها را افزایش می‌دهند
  • تولید بیش‌ازحد اسیدمعده مثلا در نشانگان زولینگر-الیسون
  • عفونتی غیراز هلیکوباکترپیلوری
  • سرطان معده
  • بیماری‌های دیگر که ممکن است زخم‌هایی مشابه زخم معده درمعده و روده کوچک ایجادکنند مثل بیماری کرون

درمان زخم معده مقاوم، اغلب فاکتورهای نابودگری را درگیر می‌کند که با بهبودی مداخله می‌کنند و نیز دراین درمان از آنتی‌بیوتیکهای متعددی استفاده می‌شود.

زخم معدع چگونه منجربه سرطان می‌شود؟

زخم‌های معده عمدتا به‌علت وجود باکتری هلیکوباکترپیلوری ایجاد می‌شوند. عفونتی که به‌علت هلیکوباکترپیلوری ایجادشده با کارسینوما یا سرطان نیز مرتبط است. بدین علت که زخم معده یک زخم باز است، باکتری می‌تواند به راحتی آنرا آلوده کند. این باعث جهش در DNA و تخریب سلول‌های لایه معده می‌شود. التهاب طولانی‌مدت می‌تواند منجربه التهاب مزمن معده و یا حتی سرطان معده شود. بافت معدی تخریب‌شده به‌صورت طبیعی با بافت روده‌ای یا فیبروزه جایگزین می‌شود. این تبدیل یکی از اولین نشانه‌های سرطان معده است بدین علت که شانس وقوع آن‌را افزایش می‌دهد.

“کپی فقط با ذکر منبع و لینک بلامانع است.”


آندوسکوپی

[sbu_post_image]

آندوسکوپی روشی است که پزشک توسط آن داخل بدن بیمار را مشاهده و بررسی می کند . وسیله ای هم که برای این کار استفاده می شود، آندوسکوپ نام دارد. آندوسکوپ لوله ای است انعطاف‌پذیر که به دوربین مجهز است و پزشک متخصص آندوسکوپی، آن را وارد بدن بیمار می کند و به طور کامل اجزا و اعضای مربوطه بیمار را بررسی می نماید. این وسیله از طریق برش بدن و یا از طریق دهان یا مقعد وارد بدن می‌شود. هر چند که این روش عوارضی نیز دارد، ولی مزایای آن بیشتر است.

انواع آندوسکوپی کدامند؟

این روش فقط برای مشاهده داخل معده نیست، بلکه برای سایر اعضای بدن نیز به کار می رود که ما تعدادی از آنها را برای شما بیان می کنیم. البته بر اساس عضوی که آندوسکوپی می شود، نام آن تغییر می کند.

1- آرتروسکوپی : بررسی مفاصل و استخوان ها

2- برونکوسکوپی : آندوسکوپی ریه ها

3- کولونوسکوپی و سیگموئیدوسکوپی : برای بررسی روده بزرگ

4- سیستوسکوپی و یورتروسکوپی : آندوسکوپی سیستم ادراری

5- لاپاراسکوپی : بررسی ناحیه شکم یا لگن

6- آندوسکوپی دستگاه گوارش فوقانی برای مشاهد مری و معده

علت

در اغلب موارد، پزشکان برای بررسی مشکلات زیر، انجام آندوسکوپی را به بیمار توصیه می کنند:

– درد معده

– زخم معده ، التهاب معده و یا اشکال در بلع غذا

– خونریزی دستگاه گوارش

– تغییر اجابت مزاج ( یبوست یا اسهال)

– پولیپ روده بزرگ
پزشک ممکن است در طی آندوسکوپی، نمونه ای از بافت داخل عضو مربوطه را توسط وسایل خاصی برداشته (نمونه برداری) و مورد آزمایش و بررسی قرار دهد.

این روش فقط برای مشاهده داخل عضو نیست، بلکه کارهای زیر را هم می توان همراه با آن انجام داد:

1- پزشک ممکن است در طی آندوسکوپی، نمونه ای از بافت داخل عضو مربوطه را توسط وسایل خاصی برداشته (نمونه برداری یا بیوپسی) و مورد آزمایش و بررسی قرار دهد.

2- از این روش برای درمان مشکلات گوارشی نیز استفاده می شود ؛ مثلا پزشک علاوه بر مشاهده بافت ها و اجزای بدن، می تواند توسط این روش، برخی خونریزی های گوارشی را متوقف کند.

3- با آندوسکوپی روده، می توان پولیپ ها را برداشت تا از گسترش سرطان روده بزرگ جلوگیری شود.

4- در برخی موارد با انجام این بررسی می توان سنگ کیسه صفرا را از بدن خارج کرد. البته این مسئله شامل سنگ های صفراوی است که از کیسه صفرا بیرون آمده اند و در مجرای صفراوی قرار گرفته اند.

عوارض

به طور کلی انجام آندوسکوپی توسط پزشک متخصص مشکلی به وجود نمی آورد، اما مانند سایر روش های تشخیص دیگر می تواند عوارضی داشته باشد که عبارتند از:

– سوراخ یا پاره شدن دیواره اندامی که با این روش مورد بررسی قرار می گیرد.

– فرد نسبت به داروی آرامبخش تزریق شده حسایت نشان می دهد، زیرا قبل از انجام آندوسکوپی به فرد آرامبخش تزریق می شود تا وارد شدن آندوسکوپ و دردهای ناشی از آن را متوجه نشود.

– عفونت

– خونریزی

بسیاری از انواع آندوسکوپی می توانند توسط پزشک متخصص گوارش انجام گیرند. جراحان دستگاه گوارش نیز می توانند این کار را انجام دهند.

نکات قبل از اندوسکوپی

– قبل از انجام آن، فرد باید اطلاعات نسبتا کاملی درباره وضعیت خود قبل از آن داشته باشد. او می تواند این اطلاعات را از طریق مطالعه کسب کند و یا از پزشک خود سوال نماید.

– افرادی که می خواهند آندوسکوپی شوند، باید  با نحوه انجام آن آشنایی نسبی داشته باشند، زیرا آگاهی و همکاری بیمار با پزشک از اصول مهم آن به شمار می رود.

– باید 6 تا 8 ساعت قبل از آن، هیچ چیزی نخورد و ننوشد. برای انجام بدون خطر این آزمایش، معده فرد باید خالی باشد، زیرا احتمال تهوع و استفراغ وجود دارد.

– اگر فردی بیماری خاصی دارد، مانند دیابت، فشار خون بالا و… ، حتما به پزشک خود بگوید تا تمهیدات متناسب با بیماری‌اش برای او در نظر گرفته شود.

مراقبت های بعد از عمل

– بعد از این عمل مدتی طول می کشد تا فرد از حالت بیهوشی خارج شود.

– در اغلب موارد آندوسکوپی، بیمار پس از به هوش آمدن، احساس گلودرد خفیف می کند که معمولا پزشک برای بهبود این مشکل، قرقره کردن آب نمک را توصیه می نماید. همچنین ممکن است مشکلات تنفسی بعد از این عمل دیده شود.البته هر دو مشکلی که ذکر شد، خفیف و موقتی است و هیچ جای نگرانی ندارد.

– هنگامی که فرد کاملا به هوش آمد، تحت نظر پزشک می تواند غذا بخورد و معمولا هیچ نوع پرهیز غذایی برای این افراد وجود ندارد، مگر اینکه بیمار از قبل بیماری خاصی (مثل دیابت) داشته باشد و باید رژیم بگیرد.

– در صورتی که اثر داروهای بی هوشی کاملا از بین برود، فرد می تواند بدون کمک دیگران، کارهای روزمره خود را انجام دهد.

– باید بدانید امکان انتقال بیماری های مسری از طریق آندوسکوپ وجود ندارد، زیرا آندوسکوپ کاملا ضدعفونی و تمیز می شود.

منبع:  تبیان ، مجله سلامت


علائم زخم معده و اثنی عشر

زخم معده و زخم اثنی عشر که در مجموع به آن زخم (اولسر) پپتیک گفته می شود عبارت است از زخمی که بر روی لایه ی مفروش کننده معده یا اثنی عشر (دوازدهه؛ قسمت ابتدایی روده ی باریک) به وجود می آید. پپتیک (peptic) در اصل، لغتی یونانی مشتق از peptein به معنی هضم کردن است و زخم پپتیک ( peptic ulcer) به زخمی با حاشیه ی مشخص و به اندازه ی 0.5 سانتی متر یا بیشتر گفته می شود که در اثر از بین رفتن غشای مخاطی معده، اثنی عشر یا هر قسمت از دستگاه گوارشی که در معرض تماس با شیره ی معده ی حاوی اسید و پپسین (آنزیم معده ای کاتالیز کننده ی هیدرولیز پروتئین) قرار دارد به وجود می آید و معمولاً بسیار دردناک است.

زخم معده و اثنی عشر شایع و اغلب مزمن هستند و در ایالات متحده سالیانه 4 میلیون نفر (به صورت جدید یا عود بیماری) دچار آن می شوند. در هر سال حدود 15000 مورد مرگ در ایالات متحده در اثر پیامدهای بیماری اولسرپپتیک (peptic ulcer disease; PUD) عارضه دار شده روی می دهد. از هر 10 آمریکایی، یک نفر در مقطعی از عمر خود دچار زخم معده می شود. حدود 80% از این مشکلات گوارشی با عفونت هلیکوباکترپیلوری همراه هستند. زخم معده و اثنی عشر همچنین ممکن است در اثر مصرف آسپرین و داروهای ضدالتهاب غیر استروییدی (مثل بروفن، دیکلوفناک، ایندومتاسین) و غیر ایجاد یا تشدید شوند.

نکته: برخلاف تصور عمومی، زخم های اثنی عشر شایع تر از زخم های معده هستند.

حدود 4% از زخم های معده در اثر یک تومور بدخیم ایجاد می شوند و از این رو باید برای حصول اطمینان، بیوپسی ها (نمونه برداری ها)ی متعددی از معده به عمل آید. معمولاً زخم های اثنی عشر خوش خیم هستند.

انواع زخم معده

منشأ زخم های پپتیک عبارت است از: معده، اثنی عشر، مری، دیورتیکول مِکِل (Meckel’s diverticulum) که به وسیله ی Johann F. Meckel آناتومیست آلمانی (1833- 1781) شناسایی شد، کیسه ای غیر طبیعی است که از دیواره ی ایلئوم (یک سوم انتهایی روده باریک) در 30 تا 90 سانتی متری دریچه ای ایلئوسکال برآمده می شود. این دریچه اسفنکتر میان ایلئوم و سکوم است. (سکوم= ساختار گنبدی شکل قسمت ابتدایی روده ی بزرگ).

زخم های پپتیک را به 5 نوع تقسیم می کنند.

  • نوع 1: زخم معده (gastric ulcer) در انحنای کوچک معده قرار دارد.
  • نوع 2: دو زخم پپتیک وجود دارد: یکی زخم پپتیک در معده (gastric ulcer) و دیگری زخم پپتیک در اثنی عشر (duodenal ulcer).
  • نوع 3: زخم پپتیک در ناحیه ی قبل از پیلور قرار دارد. (پیلور pylorus= قسمت باریک و تقریباً لوله ای شکل معده که از تنه ی معده به سمت راست، به طرف اثنی عشر می چرخد و شایع ترین محل آن حدود 3 سانتی متری سمت راست محور جلو به عقب خط میانی بدن است). به این نوع زخم قبل از پیلور (prepyloric ulcer) گفته می شود.
  • نوع 4: زخم در قسمت انتهایی مری و ابتدای معده واقع است. این نوع proximal gastroesophageal ulcer نامیده می شود.
  • نوع 5: این نوع زخم زخم پپتیک ممکن است در هر قسمت از تنه ی معده دیده شود و معمولاً در اثر مصرف داروهای ضدالتهاب غیر استروئیدی به وجود می آید.

علائم زخم معده و اثنی عشر

علایم و نشانه های زخم های پپتیک عبارتند از:

  • درد شکم: به طور کلاسیک این درد، در ناحیه ی اپیگاستر (epigastrium= قسمت بالای شکم، در خط میانی) حس می شود و زمان آن، تقریباً 3-1.5 ساعت بعد از خوردن غذا است. به طور کلاسیک با خوردن غذا، درد زخم اثنی عشر تسکین و درد زخم معده تشدید می یابد، درد مزبور گاهی به صورت «احساس گرسنگی» بیان می شود.
  • نفخ و احساس پر بودن شکم،
  • ترشح سریع بزاق به دنبال بازگشت اسید معده به مری، به منظور رقیق کردن آن،
  • تهوع و مقداری استفراغ (در زخم معده شایع تر هستند)،
  • بی اشتهایی و کاهش وزن (در زخم معده شایع تر هستند)،
  • استفراغ خونی (هماتمز؛ hematemesis) ناشی از خونریزی مستقیم از زخم معده یا آسیب مری حاصل از استفراغ شدید/ مداوم.
  • مِلِنا (melena؛ مدفوع قیر مانند و بدبود که در اثر اکسید شدن آهن هموگلبوبین خون موجود در مدفوع ایجاد می شود)؛

به ندرت سوراخ شدن معده در اثر زخم اثنی عشر روی می دهد که با درد بسیار شدید همراه است و نیاز به درمان جراحی فوری دارد.

درد شکمی که بیمار را از خواب شب (حدود ساعت 12 تا 3 نیمه شب) بیدار می کند دقیق ترین نشانه زخم معده و اثنی عشر (زخم پپتیک) است و تقریباً در دوسوم بیماران ایجاد می شود.

منبع: کتاب راهنمای پزشکی خانواده- سوءهاضمه، زخم معده و اثنی عشر


روش های تشخیص زخم معده و اثنی عشر

زخم (اولسر) پپتیک گفته می شود عبارت است از زخمی که بر روی لایه ی مفروش کننده معده یا اثنی عشر (دوازدهه؛ قسمت ابتدایی روده ی باریک) به وجود می آید. پپتیک (peptic) در اصل، لغتی یونانی مشتق از peptein به معنی هضم کردن است و زخم پپتیک ( peptic ulcer) به زخمی با حاشیه ی مشخص و به اندازه ی 0.5 سانتی متر یا بیشتر گفته می شود.

آندوسکوپی برای تشخیص زخم معده و اثنی عشر

حساسترین و اختصاصی ترین روش بررسی قسمت فوقانی دستگاه گوارش است و برای انجام آن، آرام بخش ملایمی به بیمار تزریق می شود و پزشک متخصص لوله ی نازک آندوسکوپ را که در انتهای آن دوربین مخصوص قرار گرفته از راه دهان و حلق به معده و اثنی عشر فرد وارد می کند و به مشاهده ی قسمت های مختلف مری، معده و اثنی عشر بر روی صفحه های مانیتور کامپیوتر می پردازد و تصاویر لازم را ثبت می کند و در صورت لزوم به طور همزمان نمونه برداری (بیوپسی) را نیز انجام می دهد. چنان چه زخم پپتیک در حال خونریزی باشد، پزشک می تواند از آندوسکوپ برای تزریق داروهای ایجاد کننده ی لخته یا سوزاندن آنها استفاده نماید.

از آندوسکوپی می توان برای تشخیص ضایعات خیلی کوچک غیری قابل تشخیص با رادیوگرافی، ارزیابی ناهنجاری های رادیوگرافیک غیر معمول یا تشخیص منشاء خونریزی و کم خونی در بیمار استفاده کرد (یعنی مشخص نمود که آیا زخم پپتیک عامل خونریزی و کم خونی است یا نه؟).

در صورتی که در رادیوگرافی یا آندوسکوپی، زخم معده و اثنی عشر کشف شود بیمار از نظر هلیکوباکترپیلوری مورد آزمایش قرار می گیرد زیرا درمان زخم های ناشی از هلیکوباکتر با درمان سایر زخم معده و اثنی عشر متفاوت است. هلیکوباکترپیلوری را می توان از طریق آزمایش های مخصوص خون، تنفس، مدفوع و بافت تشخیص داد. از آزمایش خون بیش از سایر آزمایش ها استفاده می شود. در آزمایش خون، پادتن ها (آنتی بادی های) ضدهلیکوباکترپیلوری شناسایی می شوند. پس از گرفتن خون از نوک انگشت فرد، مقدار آنتی بادی های ضدهلیکوباکترپیلوری در سرم خون اندازه گیری می شود. این نکته که آیا مثبت بودن نتیجه ی این آزمایش، بدون انجام آندوسکوپی برای شروع درمان ریشه کنی هلیکوباکتر کافی است یا نه به طور قطع مشخص نیست.

آزمایش های اوره تنفس

آزمایش های اوره تنفس، روش های تشخیص مؤثری برای شناسایی هلیکوباکترپیلوری در زخم معده و اثنی عشر هستند. از این آزمایش ها پس از درمان زخم معده و اثنی عشر نیز برای کنترل چگونگی تأثیر داروها استفاده می شود. بیمار پس از خوردن محلولی از اوره که حاوی نوعی اتم کربن مخصوص است مورد آزمایش قرار می گیرد. در صورت وجود هلیکوباکترپیلوری، باکتری مزبور اوره را تجزیه و کربن آزاد می کند. کربن با خون به ریه های بیمار می رسد و بیمار آن را با بازدم خود خارج می کند. این آزمایش از 96 تا 98 درصد دقت برخوردار است.

آزمایش مدفوع

از آزمایش مدفوع می توان برای تشخیص زخم معده و اثنی عشر و هلیکوباکترپیلوری موجود در مدفوع استفاده کرد. مطالعات به عمل آمده نشان داده داده اند که این آزمایش که آزمایش آنتی ژن مدفوعی هلیکوباکترپیلوری (HPSA) نام دارد از دقت کافی برای تشخیص برخوردار است. در آزمایش های بافتی معمولاً از نمونه ی بافتی تهیه شده به وسیله ی آندوسکوپ استفاده می شود. آزمایش های بافتی از سه نوع تشکیل می شوند: آزمایش اوره آز سریع (rapid urease test) که به شناسایی آنزیم اوره آز تولیده شده به وسیله ی هلیکواکترپیلوری می پردازد و فعالیت اوره از را در نمونه ی بافتی تشخیص می دهد.

آزمایش بافت شناسی

آزمایش بافت شناسی نمونه تهیه شده امکان بررسی و آزمایش خود باکتری موجود در بافت معده یا اثنی عشر را فراهم می آورد. این عارضه در 7-6 درصد بیماران مبتلا به زخم معده و اثنی عشر دیده می شود.

آزمایش کشت

آزمایش کشت مستقیم نمونه تهیه شده به وسیله ی آندوسکوپی، روش دشوار و گران قیمتی است و بسیاری از آزمایشگاه ها آن را انجام نمی دهند. در این آزمایش به هلیکوباکترپیلوری اجازه داده می شود تا در نمونه ی بافتی زخم معده و اثنی عشر رشد کند.

نکته:

پس از درمان آنتی بیوتیکی زخم معده و اثنی عشر و هلیکوباکترپیلوری، آزمایش خون از نظر آنتی بادی ضد آن انجام نمی شود، زیرا حتی پس از ریشه کن شدن این باکتری، ممکن است آنتی بادی آن در سرم خون مثبت باشد.

منبع: کتاب راهنمای پزشکی خانواده- سوءهاضمه، زخم معده و اثنی عشر


زخم پپتیک

وجود سابقه ی ترش کردن، بیماری برگشت (ریفلاکس) اسید معده به مری (GERD) و مصرف بعضی از داروها، احتمال وجود زخم پپتیک را مطرح می کند. داروهایی که ممکن است با زخم پپتیک در ارتباط باشند عبارتند از: داروهای ضدالتهاب غیر استروئیدی و اکثر کورتون ها (مثل دگزامتازون و پردنیزولون) .

ارتباط دردهای زخم پپتیک با خوردن غذا

معمولاً درد زخم معده در حین خوردن غذا (در اثر ترشح اسید معده) یا پس از خوردن غذا (در اثر برگشت محتویات قلیایی اثنی عشر به معده) در ناحیه ی اپیگاستر (قسمت بالا و میانی شکم) احساس می شود. درد زخم اثنی عشر اغلب قبل از غذا یعنی هنگامی که اسید معده ترشح شده به دلیل گرسنگی به اثنی عشر می رسد احساس می شود. البته این علامت های زخم پپتیک از نظر طب بالینی چندان قابل اعتماد نیست.

هلیکوباکترپیلوری

هلیکوباکترپیلوری احتمالاً از راه آب یا غذا به معده می رسد و پژوهشگران آن را در بزاق بعضی افراد مبتلا به زخم پپتیک پیدا کرده اند. بنابراین ممکن است این باکتری از طریق تماس دهان- به – دهان (مانند بوسیدن) و نیز از طریق تماس با محتویات استفراغ فرد آلوده، به فرد دیگر انتقال یابد. هلیکوباکترپیلوری غشای مخاطی معده و اثنی عشر را ضعیف می کند و در نتیجه اسید به لایه ی حساس زیرین می رسد. اسید و باکتری، هر دو، لایه ی مزبور را تحریک می کنند و موجب ایجاد زخم پپتیک می شوند. هلیکوباکترپیلوری (اچ. پیلوری) به دلیل ترشح آنزیم های خنثی کننده اسید، می تواند در معده زنده بماند، شکل مارپیچی این باکتری کمک می کند تا در لایه ی مخاطی مفروش کننده ی معده و اثنی عشر تونل حفر نماید.

توجه:

چنانچه مبتلا به هر یک از نشانه های زیر در زخم پپتیک هستید فوراً به پزشک مراجعه نمایید:

  • درد واضح، ناگهانی و مداوم معده.
  • مدفوع خونی یا سیاهرنگ،
  • استفراغ خونی یا استفراغ شبیه دانه های قهوه.

علایم مزبور ممکن است حاکی از وجود مشکلات جدی زیر باشند: سوراخ شدگی معده یا اثنی عشر در اثر نفوذ زخم، خونریزی ناشی از پارگی عروق معده یا اثنی عشر در اثر تماس با اسید معده یا به دلیل زخم پپتیک . انسداد ناشی از وجود زخم، در مسیر عبور غذا از معده.

راه تشخیص

زخم معده و اثنی عشر با روش های زیر تشخیص داده می شود:

رادیوگرافی دستگاه گوارش

در رادیوگرافی دستگاه گوارش، مری، معده و اثنی عشر مورد بررسی قرار می گیرد. بیمار پس از خوردن مایعی گچ مانند که ترکیبی از باریم است بر روی تخت رادیولوژی می خوابد و تصاویر رادیوگرافیک از نواحی مزبور گرفته می شوند. مطالعه ی رادیوگرافیک با استفاده از باریم هنوز هم به طور شایع به عنوان نخستین آزمایش تشخیص زخم پپتیک به کار می رود. حساسیت آزمایش رادیوگرافیک با باریم برای تشخیص زخم اثنی عشر به 80% می رسد و چنان چه میزان ماده ی حاجب به دو برابر رسانده شود حساسیت مزبور به 90% خواهد رسید. این حساسیت در زخم های کوچک (زیر 0.5 سانتی متر) یا در موارد وجود اِسکار (بافت جوشگاهی) قبلی در زخم پپتیک یا بعد از جراحی زخم پپتیک کاهش می یابد. زخم اثنی عشر در رادیوگرافی به شکل دهانه ی آتشفشان دارای حاشیه های مشخص و غالباً در قسمت برجسته ی آن (بولب؛bulb) دیده می شود و زخم معده در رادیوگرافی ممکن است به شکل خوش خیم یا بدخیم تظاهر کند. به طور معمول زخم معده خوش خیم به شکل دهانه ی آتشفشان یا قیف مشخصی با چین خوردگی های مخاطی دارای خطوط شعاعی منشأ گرفته از حاشیه ی زخم دیده می شود. احتمال بدخیم بودن زخم های پپتیک بزرگتر از 3 سانتی متر یا زخم های همراه با توده بیشتر است.

نکته:

متأسفانه تا 8% از زخم هایی که در رادیوگرافی خوش خیم به نظر می رسند در آندوسکوپی یا جراحی، بدخیم هستند. بنابراین در صورت مشاهده زخم پپتیک در رادیوگرافی باید آندوسکوپی و نمونه برداری انجام شود.

خواننده گرامی، پیشنهاد می شود مطلب ” درمان زخم پپتیک ” را جهت کسب اطلاعات بیشتر در زمینه زخم پپتیک مطالعه فرمایید.

منبع: کتاب راهنمای پزشکی خانواده- سوءهاضمه، زخم معده و اثنی عشر